Belangrijk om te weten
Een ontregeld zenuwstelsel is meestal niet zichtbaar bij regulier medisch onderzoek. Daardoor kan het als mogelijke verklaring voor aanhoudende klachten over het hoofd worden gezien.
Gratis Artrose test
Bij langdurige of moeilijk verklaarbare klachten kan een ontregeld zenuwstelsel een aanvullende of zelfs de belangrijkste oorzaak zijn.
Wil je weten of dit bij jouw klachten een rol kan spelen? De gratis test brengt in kaart of je positieve aanwijzingen herkent die daarbij passen, zoals sterk wisselende klachten of klachten die duidelijk veranderen onder invloed van stress, ontspanning of afleiding.
Binnen enkele minuten krijg je een eerste indicatie van de mate waarin een ontregeld zenuwstelsel bij jouw klachten meespeelt en of het zinvol is om deze mogelijke oorzaak gericht te behandelen.
Pijn in je lies bij lopen, een stijve heup na zitten of moeite met je schoenen aantrekken: heupartrose kan flink ingrijpen in je dagelijkse leven. Als er artrose op een foto staat, lijkt de verklaring misschien meteen duidelijk. Toch moet die bevinding ook passen bij de plek van je pijn, je bewegingen en het verloop van je klachten.
Als je klachten en het onderzoek goed bij elkaar passen, kan het heupgewricht de belangrijkste verklaring zijn. Soms speelt daarnaast een ander probleem, zoals een pijnlijke pees of een zenuw vanuit de rug. Ook een ontregeld zenuwstelsel kan pijn laten voortduren. Een behandelaar beoordeelt dan ook welke andere medische oorzaken bij je klachten passen. Blijven er meerdere kenmerkende aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel, dan kan dat voor bepaalde klachten zelfs de belangrijkste verklaring zijn.
In dit artikel lees je hoe je deze mogelijkheden uit elkaar houdt en wat onderzoek en behandelingen werkelijk kunnen bijdragen. Ook bespreken we hoe je bewegen, slapen en werken haalbaar maakt. Voor klachten waarbij een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol speelt, biedt BreinMedicijn een behandelprogramma. Verderop leggen we uit wanneer die aanpak past.
Heupartrose wordt ook coxartrose of heupslijtage genoemd. Het is een aandoening waarbij verschillende onderdelen van het heupgewricht veranderen. Het woord slijtage beschrijft maar een deel van wat er gebeurt.
De heup is een kogelgewricht. De ronde kop aan de bovenkant van je dijbeen past in de kom van je bekken. Een gladde laag kraakbeen bedekt de kop en de binnenkant van de kom, zodat ze soepel langs elkaar kunnen bewegen. Het kapsel en de banden houden het gewricht bij elkaar; de spieren bewegen en ondersteunen het.
Bij artrose verandert de kwaliteit van het kraakbeen. Ook het bot eronder, het gewrichtsslijmvlies, het kapsel en de omliggende spieren kunnen betrokken zijn. Dat kan pijn, stijfheid en minder bewegingsruimte geven. Je merkt dat bijvoorbeeld bij draaien, bukken of in de auto stappen.
Artrose van de heupkop en artrose van de heupkom zijn geen twee losstaande diagnoses: kop en kom vormen samen één gewricht. Met het dijbeen, of femur, wordt het bot tussen heup en knie bedoeld. “Artrose in het dijbeen” is daarom geen precieze aanduiding; de bedoelde plek maakt verschil.
Heupartrose kan links, rechts of aan beide kanten voorkomen. De klachten hoeven aan beide kanten niet gelijk te zijn. Coxartrose betekent heupartrose; gonartrose betekent knieartrose. Meer over de overkoepelende aandoening lees je in ons artikel over artrose.
Heupartrose ontstaat meestal door een samenspel van factoren. Leeftijd, aanleg, de vorm van het gewricht, eerdere beschadiging en langdurige zware belasting kunnen een rol spelen. Ook overgewicht kan relevant zijn. Dat betekent niet dat elke beweging het gewricht verder verslijt.
Heupartrose komt bij mannen en vrouwen voor en wordt vaker gezien op hogere leeftijd. In bevolkingsonderzoek wordt vóór het vijftigste jaar vaker heupartrose bij mannen gevonden, daarna vaker bij vrouwen. Als artrose in je familie voorkomt, kan ook je aanleg meespelen. Zulke groepsverschillen helpen verklaren wie artrose ontwikkelt; voor de oorzaak van jouw huidige pijn zijn je klachten en het lichamelijk onderzoek nodig.
Heupartrose volledig voorkomen kun je niet beloven. Een passend gewicht, bewegen dat je kunt volhouden en het voorkomen van letsel zijn wel zinvolle doelen.
Heupartrose komt ook bij jongere volwassenen voor. Dan is extra aandacht voor de gewrichtsvorm en voorgeschiedenis belangrijk. Bij heupdysplasie is de kom anders ontwikkeld, waardoor de kop minder goed wordt omvat. Dat kan later artrose bevorderen, maar dysplasie en artrose zijn verschillende aandoeningen.
Ook een doorgemaakte ziekte van Perthes, een aandoening van de heupkop in de kinderleeftijd, kan de gewrichtsvorm veranderen. Bij osteonecrose raakt bot beschadigd door een verstoorde bloedvoorziening. Dat vraagt een eigen medische beoordeling.
FAI is de afkorting voor inklemming tussen kop en kom bij bepaalde heupvormen en bewegingen. Alleen een afwijkende vorm op een foto betekent nog niet dat je een pijnlijk FAI-syndroom hebt. Klachten en onderzoek moeten erbij passen.
Een eerdere heupbreuk, gewrichtsbeschadiging of ontsteking kan de kans op artrose vergroten. Wanneer artrose na zo'n andere oorzaak ontstaat, heet dit secundaire artrose. Na letsel wordt ook de term posttraumatische artrose gebruikt.
Een fissuur van het acetabulum is een scheur of breuk in de heupkom. Dat is geen ander woord voor artrose. Een recente breuk of plotselinge verandering vraagt beoordeling op zichzelf.
Ontstaan klachten tijdens of na een kankerbehandeling, bespreek dan het gebruikte middel, eventuele bestraling of corticosteroïden en het moment waarop de pijn begon. Je kunt zulke klachten niet zonder meer “artrose door chemotherapie” noemen. Er kunnen andere oorzaken spelen, met een andere behandeling.
Artrose en reumatoïde artritis zijn niet hetzelfde. Bij reumatoïde artritis speelt een ontstekingsziekte door het afweersysteem een centrale rol. Ook andere vormen van ontstekingsreuma, zoals axiale spondyloartritis of de ziekte van Bechterew, kunnen heupklachten geven. Langdurige ochtendstijfheid, andere ontstoken gewrichten of algemene ontstekingsverschijnselen zijn redenen om die mogelijkheid te onderzoeken.
Botontkalking, of osteoporose, gaat over verminderde botsterkte. Artrose gaat over veranderingen van een gewricht. Beide kunnen tegelijk voorkomen, maar vragen niet automatisch dezelfde aanpak.
Heupdysplasie gaat over een anders gevormde heupkom; artrose gaat over veranderingen in het gewricht. Dysplasie kan later artrose bevorderen, maar je kunt ook dysplasie zonder artrose hebben. Beide vragen daarom een eigen beoordeling.
Pijn en stijfheid zijn veelvoorkomende klachten bij heupartrose. Vooral de combinatie van de pijnplek, stijfheid na rust en moeite met bewegen helpt om de klachten te herkennen. De arts beoordeelt vervolgens of dit patroon bij de onderzochte heup past.
De pijn zit vaak diep in de lies of aan de voorkant van het bovenbeen. Je kunt ook pijn in de bil, rond de heup of in de knie voelen. Soms wordt de pijn zelfs onder de knie ervaren. Dit heet afgeleide pijn: de plek waar je pijn voelt, is niet altijd de plek waar de prikkel vandaan komt.
Daarom kan kniepijn aanleiding zijn om ook de heup te onderzoeken. “Artrose in de lies” beschrijft de gevoelde plek; er bestaat geen apart liesgewricht dat daarmee wordt aangewezen.
Voetpijn, tintelingen, doofheid of krachtsuitval worden niet automatisch door heupartrose verklaard. Daarbij kan bijvoorbeeld een zenuw vanuit de rug of een plaatselijk probleem in het been of de voet een rol spelen. Ook buikpijn, stuitpijn en bekkenpijn verdienen hun eigen beoordeling.
Wil je breder lezen over de verschillende oorzaken van pijn rond dit gebied? Bekijk dan de uitleg over pijn in de heup.
Na een tijd zitten kun je startpijn of startstijfheid voelen: de eerste stappen gaan moeizaam en daarna komt de beweging wat op gang. Ook kortdurende ochtendstijfheid past bij artrose. Vroege klachten kunnen wisselen; later kun je ook pijn in rust of 's nachts hebben.
Je heup buigen of draaien kan moeilijker worden. Daardoor kunnen sokken aantrekken, in een auto stappen, bukken, traplopen en je knie optillen meer moeite kosten. Als je de heup niet meer volledig kunt strekken, heet dat een flexiecontractuur.
Sommige mensen lopen anders, zetten de voet meer naar buiten of hellen met de romp naar het steunbeen. Zo'n verandering kan een manier zijn om pijn of spierzwakte op te vangen. Ze bewijst op zichzelf geen artrose. Een beenlengteverschil kan werkelijk in de botlengte zitten, maar ook schijnbaar ontstaan door houding of een beperkte heup. Laat dat meten voordat je een verhoging kiest.
Minder kracht door pijn of minder gebruik is iets anders dan nieuwe neurologische uitval. Als je opeens je been niet kunt optillen of snel kracht of gevoel verliest, laat dat beoordelen. Branderigheid, vermoeidheid en kraken kunnen voorkomen bij heupklachten, maar wijzen niet specifiek op artrose.
Een pijnlijke heup kan meerdere verklaringen hebben. De pijnplek, de beweging die de klacht oproept en eventuele veranderingen in gevoel of kracht helpen om gericht verder te kijken. Soms spelen twee problemen tegelijk, bijvoorbeeld artrose van het gewricht en een pijnlijke pees aan de buitenkant.
Ook het pijnsysteem kan meespelen. Denk aan herhaald veel beter bewegen in een veilige of afleidende situatie bij ongeveer dezelfde belasting, of pijn die al bij de verwachting van een beweging begint. Zulke verschillen kunnen aanleiding zijn de rol van een ontregeld zenuwstelsel te onderzoeken. Gewone schommelingen of stress alleen zijn daarvoor onvoldoende. In hoofdstuk 12 lees je hoe positieve aanwijzingen en medische beoordeling worden gecombineerd.
Vooral pijn aan de buitenkant van de heup, drukpijn op die plek en pijn bij liggen op die zijde kunnen passen bij trochanterklachten. Daarbij kunnen de pezen van de bilspieren en soms een slijmbeurs betrokken zijn.
Deze pees- of slijmbeursklachten kunnen naast artrose bestaan. De behandelaar onderzoekt daarom of drukken op de buitenkant en aanspannen van de bilspieren jouw bekende pijn oproepen. Dat wordt vergeleken met wat je voelt wanneer het heupgewricht zelf wordt bewogen.
Pijn vanuit de rug kan naar het been uitstralen. Een passend patroon van doofheid, tintelingen, gemeten krachtsverlies of reflexverandering kan een zenuwoorzaak ondersteunen. De arts onderzoekt daarom waar het gevoel is veranderd, welke spieren minder kracht hebben en hoe de reflexen reageren. Ook een rugafwijking op een scan moet bij dat klachtenpatroon passen.
Heup- en rugproblemen kunnen tegelijk voorkomen. Een heup kan bovendien pijn tot onder de knie geven. Alleen de afstand van de uitstraling maakt het onderscheid dus niet. Zie ook de uitleg over een rughernia.
Een klik of knappend gevoel kan ontstaan doordat een pees bij bewegen verspringt. Dit wordt ook snapping hip genoemd. Een pijnloze klik is geen bewijs voor artrose.
Liespijn bij diep buigen of draaien kan ook bij inklemming of een labrumprobleem voorkomen. Het labrum is de kraakbeenrand rond de heupkom. Dezelfde beweging kan bij verschillende problemen pijn doen. Een vorm- of labrumbevinding op een scan moet daarom passen bij je klachten en onderzoek voordat die als oorzaak wordt gezien.
Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost bij ernstige heuppijn na een val of ongeluk, of als je plots niet op het been kunt staan of steunen. Neem bij plots ernstige heuppijn zonder letsel, een warme of gezwollen pijnlijke heup, of heuppijn met koorts of ziekzijn dezelfde dag contact op. Een breuk of gewrichtsinfectie moet dan snel worden beoordeeld.
Bel ook direct bij plots minder kracht in een been, snel toenemende uitval, nieuwe doofheid rond geslachtsdelen of anus, niet meer kunnen plassen, of nieuw verlies van controle over urine of ontlasting. Deze signalen hoeven niet tegelijk aanwezig te zijn. Laat andere nieuwe of toenemende veranderingen in gevoel of kracht eveneens snel beoordelen.
Maak daarnaast een afspraak bij onverklaarde voortgaande achteruitgang of bijkomende algemene ziekteverschijnselen. Een tijdelijke opvlamming of één slechte nacht kan bij heupklachten voorkomen. Een plotselinge duidelijke verandering vraagt wel om een nieuwe beoordeling, zeker als daarbij een van de bovenstaande alarmsignalen ontstaat.
In de gratis online training van BreinMedicijn leggen we uit hoe een ontregeld zenuwstelsel klachten kan blijven versterken. Je ontdekt welke onderdelen van deze vicieuze cirkel je bij jezelf kunt herkennen. Ook leggen we uit wat je kunt doen om dit patroon te gaan doorbreken.
Bekijk de gratis online training
De diagnose begint met je verhaal en lichamelijk onderzoek. Aanvullend onderzoek is vooral nuttig wanneer er nog een concrete vraag openstaat, bijvoorbeeld of er ander botletsel is of welke behandeling passend is.
De arts vraagt waar je pijn hebt, wanneer die optreedt, hoelang de stijfheid duurt en welke dagelijkse handelingen moeilijk gaan. Ook eerder letsel, andere ziekten en het resultaat van eerdere behandelingen tellen mee.
Bij het onderzoek worden beide heupen vergeleken. De arts kijkt bijvoorbeeld hoe je loopt, hoeveel je de heup kunt buigen en draaien, of daarbij je herkenbare pijn ontstaat en hoe de spieren functioneren. Zo nodig onderzoekt de arts ook de rug en hoe goed de zenuwen werken.
Volgens de Nederlandse richtlijn kan een typisch klachtenbeeld voldoende zijn voor een klinische diagnose: je bent 45 jaar of ouder, hebt pijn bij activiteiten en geen ochtendstijfheid of stijfheid die korter dan 30 minuten duurt. De arts controleert of je klachten en het onderzoek bij artrose passen en of een andere aandoening aannemelijker is.
Pijnlijke beperkte beweging, vooral bij naar binnen draaien, versterkt de aanwijzingen voor het heupgewricht. Een foto kan helpen bij twijfel, een onverwacht beloop of de voorbereiding op een ingreep. Ook een fysiotherapeut kan je bewegingsmogelijkheden onderzoeken en volgen.
Een bewegingstest laat bijvoorbeeld zien hoe ver je heup kan draaien of hoe goed je spieren het bekken ondersteunen. Een vragenlijst legt vast hoeveel pijn en beperkingen je ervaart. Die uitkomsten beantwoorden verschillende vragen en worden daarom samen met je klachten beoordeeld.
Wat onderzoekt het? De onderzoeker vergelijkt buigen, strekken en draaien van beide heupen. Binnenrotatie betekent naar binnen draaien, buitenrotatie naar buiten draaien. Ook het been naar buiten bewegen, abductie, en naar binnen bewegen, adductie, worden beoordeeld. De onderzoeker kijkt hoe ver je kunt bewegen, waar de beweging wordt afgeremd en of jouw bekende pijn ontstaat.
Wat betekent een normale uitslag? Als je heup ruim en zonder herkenbare pijn kan bewegen, zijn er minder aanwijzingen voor een gewricht dat door artrose duidelijk beperkt is. Vooral het been normaal naar binnen en naar buiten kunnen bewegen helpt bij die afweging. Vroege artrose kan nog wel aanwezig zijn.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Beperkte beweging die jouw bekende liespijn oproept, maakt een bijdrage van het heupgewricht aannemelijker. Met een capsulair patroon wordt een combinatie van bewegingsbeperkingen bedoeld, vaak met minder binnenrotatie en buiging. De arts kijkt of deze beperkingen aansluiten bij wat jij in het dagelijks leven merkt.
Wat onderzoekt het? Bij de FABER-test, ook Patrick-test genoemd, lig je op je rug met de enkel over de andere knie. Zo wordt de heup tegelijk gebogen, naar buiten bewogen en naar buiten gedraaid. De onderzoeker vergelijkt beide kanten en vraagt waar jouw bekende pijn ontstaat.
Wat betekent een normale uitslag? Je heup kan deze gecombineerde beweging maken zonder dat jouw bekende pijn wordt opgewekt. De test geeft dan geen aanwijzing dat juist deze beweging de klacht uitlokt. Andere bewegingen kunnen nog wel beperkt of pijnlijk zijn; heupartrose wordt hiermee niet uitgesloten.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Bekende liespijn kan aanleiding zijn het heupgewricht verder te onderzoeken. Pijn in de bil of aan de buitenkant kan de aandacht op andere structuren richten. Ook wordt gekeken of de heup minder ver beweegt dan aan de andere kant. FABER kan bij verschillende heupproblemen afwijkend zijn en stelt daarom niet zelfstandig de diagnose artrose.
Wat onderzoekt het? Bij staan op één been kijkt de onderzoeker of je het bekken stabiel kunt houden. De bilspieren aan de zijkant, de heupabductoren, zijn daarbij belangrijk. Ook tijdens lopen wordt de bekken- en rompbeweging bekeken.
Wat betekent een normale uitslag? Blijft het bekken op één been ongeveer horizontaal, dan kunnen de spieren en hun aansturing het bekken tijdens deze taak voldoende ondersteunen. Dat geeft bruikbare informatie over je belastbaarheid bij staan en lopen.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Zakt het bekken aan de andere kant weg, dan houden de spieren aan de buitenzijde van de steunheup het bekken onvoldoende op hoogte. Dit heet een positief Trendelenburg-teken. De onderzoeker gaat na of pijn, spierzwakte of een andere verstoring van de spierfunctie meespeelt. Bij een Duchenne-gang helt de romp naar het steunbeen om de heup te ontlasten. Deze looppatronen helpen de behandeling richten, maar zijn geen afzonderlijke artrosediagnose.
Wat onderzoekt het? ACR-criteria combineren kenmerken waarmee onderzoekers groepen mensen met heupartrose indelen. Vragenlijsten zoals HOOS, WOMAC en de Lequesne-index meten iets anders: hoeveel pijn, stijfheid en beperkingen je ervaart. Een VAS of NRS is een schaal waarop je de ernst van je pijn aangeeft.
Wat betekent een gunstige score? Je ervaart weinig klachten of kunt de gevraagde activiteiten goed uitvoeren. Bij de HOOS krijgt ieder onderdeel een score van 0 tot 100: 100 betekent geen problemen op dat onderdeel en 0 zeer ernstige problemen. Bij een NRS-pijnscore van 0 tot 10 betekent een hoger getal juist méér pijn.
Wat betekent een ongunstige score? Je ervaart veel pijn of beperkingen bij de nagevraagde activiteiten. Dat helpt om behandeldoelen af te spreken en later te beoordelen wat is veranderd. Gebruik daarvoor steeds dezelfde vragenlijst of pijnschaal onder vergelijkbare omstandigheden. Of een verbetering voor jou belangrijk is, blijkt ook uit wat je weer kunt, bijvoorbeeld verder lopen of beter slapen. De score beschrijft je klachten en functioneren; zij meet niet hoeveel kraakbeen er is beschadigd.
De oorspronkelijke ACR-classificatie uit 1991 combineert heuppijn met een van twee mogelijkheden:
Deze onderzoekscriteria zijn geen zelftest en hebben een ander doel dan de huidige klinische beoordeling vanaf 45 jaar met pijn bij activiteiten en geen ochtendstijfheid of stijfheid die korter dan 30 minuten duurt. Je hoeft dus niet alle genoemde tests en scores te verzamelen om te worden geholpen. De arts beoordeelt welke bevindingen voor jouw klachten nodig zijn en hoe ze samenhangen.
Een röntgenfoto, MRI, echo en bloedonderzoek laten verschillende dingen zien. De keuze hangt af van de vraag: zijn er artrosekenmerken, is er mogelijk ander botletsel, of past het beeld eerder bij een pees-, ontstekings- of zenuwprobleem?
Wat onderzoekt het? Een röntgenfoto toont de botvorm en de ruimte tussen heupkop en heupkom. Kraakbeen wordt vooral indirect beoordeeld: een smallere gewrichtsspleet kan passen bij kraakbeenverlies. Ook botuitsteeksels en andere botveranderingen kunnen zichtbaar zijn.
Wat betekent een normale uitslag? Op de foto zijn geen duidelijke botveranderingen of vernauwing van de gewrichtsspleet te zien. Dat maakt uitgesproken radiologische artrose minder waarschijnlijk. Vroege gewrichtsveranderingen en problemen van bijvoorbeeld spieren of pezen kunnen wel pijn geven zonder duidelijk zichtbaar te zijn op de röntgenfoto.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Een vernauwde gewrichtsspleet met passende botveranderingen ondersteunt de vaststelling van radiologische artrose. De arts vergelijkt vervolgens de zijde en de veranderingen op de foto met jouw pijn en bewegingsbeperking. Een wat smallere spleet zonder andere duidelijke kenmerken is minder overtuigend en vraagt beoordeling samen met de overige bevindingen. Zo wordt bepaald of de artrose de klacht goed verklaart en wat dit voor de behandeling betekent.
Wat onderzoekt het? Een MRI kan bij een gerichte vraag meer informatie geven over bot, kraakbeen en omliggende weefsels. Dat kan helpen bij een vermoeden van een breuk die op de foto niet zichtbaar is, osteonecrose, een labrumprobleem of een peesafwijking. Een echo kan bijvoorbeeld worden gebruikt om pezen of een slijmbeurs buiten het gewricht te beoordelen.
Wat betekent een normale uitslag? De radioloog ziet bij dit onderzoek geen afwijking die de gerichte verdenking bevestigt. Hoeveel zekerheid dat geeft, hangt af van de aandoening waarnaar is gezocht en het gekozen onderzoek. De arts bespreekt of daarmee de vraag is beantwoord of dat een andere verklaring moet worden onderzocht.
Wat betekent een afwijkende uitslag? De gevonden verandering kan helpen een gerichte behandeling te kiezen als zij bij dezelfde pijnplek, symptomen en beperkingen past. Een toevallige bevinding kan ook voorkomen. Daarom wordt een MRI aangevraagd om een open vraag te beantwoorden en volgt zij niet standaard op elke normale röntgenfoto.
Wat onderzoekt het? Bloedonderzoek kan bij een passende verdenking helpen zoeken naar ontsteking of een andere ziekte. Bij mogelijke zenuwklachten onderzoekt de arts kracht, gevoel en zo nodig reflexen. Soms is aanvullend zenuwonderzoek zinvol.
Wat betekent een normale uitslag? Normale ontstekingswaarden betekenen dat dit bloedonderzoek geen verhoogde ontstekingsreactie laat zien. Bij normaal zenuwonderzoek vindt de arts geen duidelijk verlies van kracht, gevoel of reflexen. Artrose wordt met deze onderzoeken niet vastgesteld of uitgesloten.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Verhoogde ontstekingswaarden kunnen aanleiding zijn verder te zoeken naar een ontsteking of andere ziekte. Verlies van kracht, gevoel of reflexen in een bijpassend gebied maakt een zenuwprobleem aannemelijker. Nieuwe of toenemende uitval kan snelle beoordeling vragen. Er bestaat geen bloedtest die op zichzelf heupartrose vaststelt.
Wil je uitgebreider lezen hoe zo’n zenuwstelsel klachten kan veroorzaken en in stand houden? In ons gratis e-book leggen we dit stap voor stap uit.
Download het gratis e-book over de verborgen oorzaak van chronische klachten
Heupartrose verklaart je klachten overtuigender wanneer de pijnplek, een herkenbare dagelijkse handeling, het lichamelijk onderzoek en het beloop naar hetzelfde heupgewricht wijzen. Een gemaakte foto moet bij dat geheel passen. Volgens de Nederlandse richtlijn voor diagnostiek kan een typisch klachtenbeeld ook zonder foto voldoende zijn voor een klinische diagnose.
De vijf situaties hieronder zijn een praktische uitleg, geen medische puntentest of indeling in artrosegraad. Hoe goed artrose een klacht verklaart, hoeveel van je klachten zij verklaart en hoe snel je zorg nodig hebt, zijn verschillende vragen. Ontbreekt essentieel onderzoek, dan is de beoordeling nog onvolledig; dat betekent niet dat er weinig aanwijzingen zijn. Bij alarmsignalen gaat medische beoordeling voor.
Wat zie je?
Wat betekent dit? Het heupgewricht is dan een overtuigende hoofdverklaring voor dit deel van de klachten. De pijnplek, bewegingsbeperking en herkenbare pijn bij onderzoek passen bij elkaar. Dat betekent nog niet dat een operatie nodig is.
Wat doe je nu? Bespreek een behandelplan voor de heup en spreek af wat moet verbeteren, zoals lopen naar de winkel of sokken aantrekken. Bij ernstige blijvende beperkingen kan de afweging over een heupprothese relevant worden. Wat het onderzoek toevoegt, staat in hoofdstuk 3.
Wat zie je?
Wat betekent dit? Artrose is een waarschijnlijke verklaring voor deze pijn bij bewegen, ook als niet iedere onderzoeksbevinding duidelijk aanwezig is. De herkenbare klachten en het onderzoek passen bij elkaar. Een ontbrekende foto maakt die combinatie niet automatisch minder overtuigend.
Wat doe je nu? Start of vervolg passende zorg en beoordeel een concrete functie opnieuw, bijvoorbeeld opstaan na zitten of een vaste wandelafstand. Helpt de afgesproken aanpak onvoldoende, bespreek dan welke vraag over de klacht of behandeling nog openstaat. Bij een afwijkend of onverwacht snel beloop kan aanvullend onderzoek zinvol zijn. Voor de dagelijkse aanpak kun je terecht bij zelfzorg.
Wat zie je?
Wat betekent dit? Artrose kan de liespijn overtuigend verklaren, terwijl voor de tintelingen of pijn aan de buitenzijde een andere verklaring nodig is. Een zenuw-, pees- of spierprobleem kan tegelijk bestaan. Komen meerdere herkenbare aanwijzingen voor veranderde pijnverwerking samen, dan verdient ook die bijdrage aandacht.
Wat doe je nu? Onderzoek en behandel de verschillende klachten gericht. Lees over andere verklaringen, zenuwonderzoek en spieren. De Artrose test kan helpen positieve klachtenpatronen te verkennen; de uitleg over het zenuwstelsel laat zien hoe die naast medische bevindingen worden gewogen.
Wat zie je?
Wat betekent dit? De gevonden artrose verklaart dit actuele pijnpatroon zwak. Daarvoor telt de combinatie van bevindingen, niet alleen een normale bewegingstest. Een grotendeels vrije heup sluit vroege gewrichtsklachten niet volledig uit. Ook bil- of kniepijn kan uit de heup komen; de pijnplek alleen is daarom niet beslissend.
Wat doe je nu? Laat de werkelijke pijnplek gericht beoordelen en kies de aanpak die daarbij past. Paragraaf 2.3 bespreekt de verschillende patronen. Bij daarnaast herhaalde verschillen door verwachting, stress, ontspanning of afleiding kan beoordeling van de pijnverwerking passend zijn. Alleen een tegenvallende behandeling bewijst die verklaring niet.
Wat zie je?
Wat betekent dit? De artrosebevinding is dan onwaarschijnlijk als hoofdverklaring voor deze actuele klachten. Zij kan op de achtergrond bestaan, terwijl de beter onderbouwde verklaring de aanpak hoort te sturen. Dit zegt niets over hoe echt of ernstig je pijn is.
Wat doe je nu? Richt het vervolg op de onderzochte zenuwoorzaak of andere verklaring. Nieuwe of toenemende uitval vraagt medische beoordeling, met de directe route bij alarmsignalen. Als na die beoordeling meerdere positieve aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel overblijven, kan ook die bijdrage worden onderzocht. Het laatste hoofdstuk helpt bij het kiezen van een vervolgstap.
Beginnend, licht, matig en ernstig worden gebruikt om artrose te beschrijven, maar niet iedereen bedoelt daarmee precies dezelfde indeling. Vraag daarom welke schaal of kenmerken in je verslag worden gebruikt.
Bij de veelgebruikte Kellgren–Lawrence-indeling loopt de schaal van 0 tot 4:
Een osteofyt is een botuitsteeksel aan de rand van het gewricht. Dat uitsteeksel kan onderdeel zijn van artrose, maar het aantreffen ervan bewijst niet dat juist dit de pijn veroorzaakt. Een andere indeling, zoals Tönnis, is niet één op één uitwisselbaar met Kellgren–Lawrence.
De graad voorspelt niet rechtstreeks hoeveel pijn je hebt of hoe ver je kunt lopen. Een ernstige foto kan samengaan met beperkte last; een weinig afwijkende foto met veel klachten. Bij ernstige, klinisch passende beperkingen kan de heupverandering wel zwaar wegen. De beslissing over een prothese gaat daarom ook over functioneren en kwaliteit van leven.
Meer over een smallere gewrichtsspleet lees je bij het röntgenonderzoek. Wat de artrosegraad voor behandeling betekent, staat bij de afweging over een prothese. Het onderzoek naar fotoafwijkingen zonder pijn staat in het volgende hoofdstuk.
Wordt in een verslag een ander botprobleem genoemd, zoals een breuk of osteonecrose, dan vraagt dat een eigen beoordeling. Bij osteonecrose raakt bot beschadigd door een verstoorde bloedvoorziening. Ook een vermoeden van infectie of onverwacht snelle achteruitgang hoort niet automatisch onder gewone artrose te worden geschoven. De arts bepaalt welk aanvullend onderzoek of welke verwijzing de vraag beantwoordt; zie MRI en ander gericht onderzoek en de alarmsignalen.
Heup- en rugafwijkingen kunnen tegelijk zichtbaar zijn. De vraag is dan welke bevinding welke klacht verklaart. Liespijn bij een beperkte heupbeweging kan bij de heup passen, terwijl beenpijn met doofheid of gemeten krachtsverlies op een zenuwprobleem kan wijzen. Beide oorzaken kunnen tegelijk aanwezig zijn.
Hetzelfde geldt bij heup- en knieklachten. Pijn rond de knie kan uit de heup komen, maar er kan ook een zelfstandig knieprobleem zijn. Onderzoek daarom per gebied de pijn, beweging en andere bevindingen. De aanwezigheid van artrose in één gewricht betekent niet dat elk ander gewricht artrose krijgt.
Pijn bij liggen op de zij of bij druk op de buitenkant van de heup kan bijvoorbeeld aandacht vragen voor de pezen en slijmbeurs in dat gebied. De behandelaar vergelijkt de drukpijn met spierbelasting, bekkencontrole en beweging van het gewricht. Gerichte herkenbare pijn uit een spier kan eveneens een bijdrage ondersteunen; het spierhoofdstuk werkt uit wat zo’n reactie betekent. Een klik met liespijn bij diep buigen of draaien vraagt weer een andere vergelijking, bijvoorbeeld met een labrum- of inklemmingsprobleem. Paragraaf 2.3 beschrijft deze verschillen.
Als artrose niet alle klachten verklaart, kan ook de verwerking van pijn door het zenuwstelsel meespelen. De behandelaar kijkt dan naar terugkerende verschillen bij ongeveer dezelfde activiteit, bijvoorbeeld tijdens stress, ontspanning of afleiding, en beoordeelt welke andere medische oorzaken bij de klachten passen. De gratis online training legt uit hoe het brein, het zenuwstelsel en beschermgedrag bij aanhoudende klachten kunnen meespelen.
Een foto beschrijft veranderingen in het heupgewricht, maar is geen zelfstandige pijntest. Heupartrose kan zichtbaar zijn zonder frequente pijn, terwijl mensen met heuppijn soms weinig of geen radiologische artrose hebben. De volgende onderzoeken laten zien waarom klachten, lichamelijk onderzoek en beloop samen nodig zijn.
Kim en collega’s vergeleken heupfoto’s met de gerapporteerde pijn bij 946 mensen uit Framingham en 4.366 mensen uit de Osteoarthritis Initiative. Van de heupen die vaak pijn deden, had in de eerste groep 15,6% duidelijke artrose op de foto; in de tweede groep was dat 9,1%. De meeste pijnlijke heupen lieten dus geen duidelijke radiologische artrose zien. Alleen op een foto afgaan kan daardoor ook klachten missen die klinisch wél bij heupartrose passen.
Het Nederlandse CHECK-onderzoek keek naar 991 mensen van 45 tot 65 jaar met heup- of knieklachten, samen 1.982 heupen. Van de 789 pijnlijke heupen hadden er 105 duidelijke artrose op de foto: 13,3%. Bij de 1.193 heupen zonder pijn waren dat er 113: 9,5%. Artrose was dus wat vaker zichtbaar bij pijnlijke heupen, maar er waren ook veel pijnlijke heupen zonder duidelijke fotoafwijkingen en pijnvrije heupen mét zulke afwijkingen.
Hieronder bekijken we ook de omgekeerde vraag: hoe vaak doet een heup met zichtbare artrose daadwerkelijk pijn? Die heupcijfers komen uit dezelfde twee groepen van Kim. Ze gelden voor radiologische artrose in het algemeen, niet afzonderlijk voor de ernstigste graad. Daarna laten onderzoeken aan knieën en ruggen zien dat ook daar zichtbare veranderingen zonder bijbehorende pijn voorkomen.
Scans van mensen zonder pijn: zichtbare veranderingen komen ook voor zonder bijbehorende pijn.
In een overzicht van 63 onderzoeken werden MRI-bevindingen bekeken van 5.397 knieën bij 4.751 volwassenen zonder knieklachten of eerder knieletsel. Bij gemiddeld 24% waren veranderingen aan het kraakbeen zichtbaar. In onderzoeksgroepen met een gemiddelde leeftijd van 40 jaar of ouder was dat 43%. Mensen kunnen dus duidelijke veranderingen aan het kniegewricht hebben zonder kniepijn.
Zelfs de ernstigste graad van knieartrose op een röntgenfoto hoeft niet met pijn gepaard te gaan. Son en collega’s onderzochten mensen met graad 4, de hoogste röntgengraad van knieartrose. In drie onderzoeksgroepen gaf 5,9% tot 31,2% aan géén langdurige kniepijn te hebben volgens de gebruikte vragen. Zelfs vergevorderde gewrichtsveranderingen betekenden dus niet dat iedereen het onderzochte pijnpatroon had.
Ook bij de heup is dat verschil groot. In twee onderzoeken naar heupartrose had slechts 20,7% respectievelijk 23,8% van de heupen met artrose op de röntgenfoto regelmatig pijn. Bij de meeste heupen met zichtbare artrose ontbrak dus die frequente pijn.
Bij de wervelkolom zijn de namen soms verwarrend. Een brede uitbolling van een tussenwervelschijf (bulging disc) is op zichzelf geen hernia. Een protrusie is een plaatselijke hernia: schijfmateriaal komt op één plek buiten de normale rand. Een extrusie is ook een hernia, waarbij schijfmateriaal verder naar buiten is gekomen. Stenose betekent dat de ruimte in of rond het wervelkanaal, waar zenuwen lopen, is vernauwd.
Een overzicht van 33 onderzoeken met 3.110 mensen zonder rugpijn laat zien hoe vaak zulke bevindingen voorkomen. Bij zestigjarigen werd slijtage van een tussenwervelschijf geschat op 88%, een brede uitbolling op 69% en een plaatselijke hernia (protrusie) op 38%. Bij tachtigjarigen waren de schattingen voor slijtage en protrusie respectievelijk 96% en 43%. Deze mensen hadden geen rugpijn, ondanks de zichtbare afwijkingen.
Ook duidelijke veranderingen aan de wervelkolom komen voor zonder rugpijn (Brinjikji en collega’s, 2015).
In een MRI-onderzoek onder 98 mensen zonder rugpijn had 52% een brede uitbolling van minstens één tussenwervelschijf, 27% een protrusie en 1% een extrusie. Ook een beeld dat als hernia wordt aangeduid, kan dus voorkomen zonder rugpijn.
Een ander onderzoek onder 67 mensen die nooit rugpijn, ischias of loopklachten door zenuwbeknelling hadden gehad vond bij de deelnemers van 60 jaar en ouder zelfs bij 36% een hernia en bij 21% een wervelkanaalvernauwing op de MRI. Een medische naam op een scan zegt dus niet vanzelf dat die afwijking klachten veroorzaakt.
Het gaat bovendien niet alleen om wat op één moment zichtbaar is. In een vervolgonderzoek van zeven jaar voorspelden de oorspronkelijke MRI-afwijkingen niet betrouwbaar wie later rugpijn kreeg of hoe lang die pijn duurde. De mensen met de langdurigste rugpijn hadden aanvankelijk ook niet de ernstigste MRI-afwijkingen.
De conclusie is duidelijk: een afwijking op een röntgenfoto, MRI of CT-scan is niet automatisch de oorzaak van pijn. Zelfs forse slijtage, een hernia of een vernauwing kan zichtbaar zijn zonder dat iemand de bijbehorende pijn ervaart. Meer zichtbare veranderingen betekenen dus niet automatisch meer pijn.
Een afwijking kan wél degelijk klachten veroorzaken. Daarom kijkt een arts of de precieze pijnplek, de herkenbare symptomen, het lichamelijk onderzoek en het verloop aansluiten bij wat op de scan te zien is. De scan is één onderdeel van de verklaring, niet de verklaring op zichzelf.
Voor jouw heup is de vervolgvraag dus welke bevinding welke herkenbare klacht verklaart. De vijf situaties in hoofdstuk 4 helpen die samenhang te begrijpen; bij een concrete open onderzoeksvraag beschrijft hoofdstuk 3 de gerichte medische route.
Minder pijn en beter bewegen zijn mogelijk, ook wanneer de gewrichtsveranderingen blijven bestaan. Het verloop verschilt per persoon. De diagnose heupartrose betekent dus niet dat je onafwendbaar steeds minder zult kunnen.
Met genezen kun je twee dingen bedoelen: herstel van het gewricht tot een volledig normale toestand, of herstel van wat je voelt en kunt doen. We kunnen niet beloven dat aangetast heupkraakbeen weer normaal wordt; daarvoor ontbreekt algemeen overtuigend bewijs. Pijn, stijfheid en beperkingen kunnen wel duidelijk afnemen.
Een sterker en beter belastbaar lichaam, een passend activiteitenplan en behandeling van de best onderbouwde pijnbron kunnen het dagelijks functioneren verbeteren. Ook slaap en pijngevoeligheid kunnen verschil maken. Een normale foto is geen voorwaarde om weer gemakkelijker te lopen of te bewegen.
Ook oefenen kan bij heupartrose zinvol blijven. Het onderzoek naar oefentherapie en het mogelijk uitstellen van een heupprothese bespreken we bij fysiotherapie. Daarmee is geen vertraagde kraakbeenafbraak aangetoond. Een heupprothese vervangt beschadigde gewrichtsdelen; zij laat je eigen kraakbeen niet teruggroeien.
Klachten kunnen in perioden sterker en minder sterk zijn. Een tijdelijke toename na meer doen hoeft niet te betekenen dat het gewricht plots veel verder is veranderd. Kijk naar de totale belasting, herstel, slaap en wat je nog kunt.
Als de artrose verder toeneemt, worden de veranderingen in het gewricht groter. Dat betekent niet dat de pijn en het bewegen bij iedereen in hetzelfde tempo verslechteren. Je kunt dus niet uit één pijnlijke week afleiden hoe snel de artrose vordert.
Snelle onverklaarde achteruitgang, een duidelijk ander pijnpatroon of nieuwe algemene ziekteverschijnselen vragen herbeoordeling. Bij de acute veranderingen uit hoofdstuk 2.4 wacht je daar niet mee.
De eerste praktische vraag is wat je weer wilt kunnen: wandelen, slapen, je sokken aantrekken of een werkdag volhouden. Kies een haalbare aanpassing, kijk wat die oplevert en bouw van daaruit verder. Er bestaat geen houding, oefening of dagindeling die voor iedereen de beste is.
Bewegen en oefenen kunnen kracht, bewegingsruimte, balans en conditie ondersteunen. Begin bij wat haalbaar is en bouw geleidelijk op. Een fysiotherapeut kan helpen als je onzeker bent over de uitvoering, duidelijke beperkingen hebt of ook knie- of rugklachten ervaart.
Tijdelijk wat meer pijn na een activiteit hoeft geen extra kraakbeenschade te betekenen. Pas de belasting aan als de verergering aanhoudt, lopen merkbaar slechter gaat of er scherpe nieuwe klachten ontstaan. Bij een acute klacht of mogelijk letsel is eerst beoordeling nodig. Langdurig volledig ontzien kan juist kracht en conditie verminderen.
De volgende oefenvormen kun je met een fysiotherapeut kiezen en aanpassen:
Het aantal herhalingen en de weerstand hangen af van je uitgangspunt en reactie. Kies geen intensief standaardschema alleen omdat er artrose op een foto staat. Bij heup- én knie- of rugklachten moet het programma bij beide gebieden passen.
Bij stabilisatieoefeningen oefen je hoe je de beweging van je heup tijdens een taak controleert; de naam betekent niet dat je heup loszit. Ook buikspiertraining kan onderdeel zijn van een programma, maar herstelt geen heupkraakbeen. Rustig ademen en onnodig aanspannen loslaten kan het oefenen prettiger maken. Bij liespijn waarvan de oorzaak nog onduidelijk is, bekijkt de behandelaar eerst welk probleem de oefeningen moeten helpen verminderen.
Wandelen kan in kortere stukken, met een pauze ertussen. Kies een beginpunt dat je kunt volhouden en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende dag gaat. Er is geen algemeen maximum aan kilometers of minuten dat voor iedere heup geldt.
Bij fietsen kun je de weerstand, de duur en het op- en afstappen aanpassen. Een lagere weerstand of een gemakkelijker opstap kan helpen om de activiteit haalbaar te houden. Wandelen en fietsen kunnen beide passen; kies wat bij jouw klachten, balans en voorkeur aansluit.
De hele dag lopen is geen doel op zichzelf. Het gaat om een passende opbouw en deelname aan wat belangrijk voor je is.
Zwemmen en bewegen in water kunnen prettig zijn doordat het lichaam anders wordt belast. Welke zwemslag goed voelt, verschilt. Forceer geen beweging die telkens duidelijke klachten oproept.
Hardlopen, voetbal en sporten met veel schokken of snelle draaibewegingen kunnen meer klachten geven. Heupartrose betekent niet automatisch een levenslang verbod, maar een keuze vraagt afweging van je klachten, functie, voorgeschiedenis en opbouw.
Bij golf spelen draaien en loopafstand mee; bij paardrijden de beenpositie en het opstappen. Bij schaatsen zijn afzetten en balans relevant. Kies bij yoga een haalbaar bereik zonder geforceerde eindstanden. Dit zijn praktische aandachtspunten, geen vaste behandelprotocollen voor iedere sport.
Wissel lang zitten af met even bewegen en kies een stoel waaruit je gemakkelijk opstaat. Er is geen maximale zitduur die voor iedereen geldt. Een zadelkruk is geen bewezen behandeling voor artrose; beoordeel vooral of zitten en opstaan er beter mee gaan.
Bij traplopen kunnen een leuning, een lager tempo en tijdelijk een aangepaste pas helpen. Je hoeft niet voortdurend één perfecte houding te bewaken. Een hulpmiddel is zinvol als het een concrete handeling veiliger of gemakkelijker maakt.
Een lange schoenlepel, sokhulp of grijper kan helpen als buigen en draaien moeilijk gaat. Voor nagels knippen kan een veilige positie of hulp van iemand anders prettiger zijn dan je heup steeds in een pijnlijke eindstand te dwingen.
Kies schoenen die goed passen en stabiel zitten bij de activiteit die je doet. Geen bepaald merk, speciale zool of vaste hakhoogte herstelt artrose. Hoge hakken kunnen voor iemand onpraktisch of instabiel zijn; kijk naar comfort en het daadwerkelijke lopen.
Een stok, kruk of rollator kan lopen gemakkelijker maken als je pijn hebt of onzeker staat. Laat zo nodig de hoogte en het gebruik afstemmen. Het doel is dat een taak beter lukt, niet dat je voortaan zo weinig mogelijk beweegt.
Een heupbrace is geen standaard eerste behandeling voor artrose. Bij specifieke beperkingen of twijfel of de heup voldoende steun geeft, kan een behandelaar soms een proef overwegen. Spreek dan af wat er moet verbeteren en beoordeel pasvorm, draagcomfort, bewegingsvrijheid en het verschil tijdens die taak.
Tape kan een gevoel van steun geven, maar een duurzaam effect op heupartrose is onvoldoende onderbouwd. Brace en tape veranderen de botvorm of het kraakbeen niet. Ze kunnen wel prettiger aanvoelen; dat toont op zichzelf geen bescherming tegen schade aan.
Pijn bij liggen kan bij heupartrose voorkomen. Vooral pijn door druk op de buitenkant van de heup kan ook bij pees- of trochanterklachten passen. Bij uitstraling met doofheid of krachtsverlies moet een behandelaar ook onderzoeken of een zenuw is aangedaan.
Probeer een houding waarin je minder druk of trek ervaart. Bij zijligging kan steun tussen de knieën prettig zijn, op de rug soms steun onder de knieën. Verander de houding als je er juist meer last van krijgt. Houd zo mogelijk een regelmatig slaapritme en bespreek aanhoudende slaapverstoring met je behandelaar.
Er is geen goed onderbouwd, algemeen beste matras voor heupartrose. Beoordeel comfort en hoe gemakkelijk je kunt omdraaien; een duur materiaal is geen garantie op herstel. Toenemende nachtpijn met andere ziekteverschijnselen verdient medische aandacht. Nachtpijn alleen bewijst geen ernstige oorzaak of ontregeld zenuwstelsel.
Er is geen dieet waarvan vaststaat dat het heupkraakbeen weer normaal wordt. Volwaardige voeding en aandacht voor een passend gewicht kunnen wel onderdeel zijn van je gezondheid en behandeling. Je hoeft niet eerst af te vallen voordat je klachten serieus mogen worden genomen.
Het Plants for Joints-onderzoek vond minder gewrichtsklachten met een leefstijlprogramma naast de gebruikelijke zorg dan met alleen gebruikelijke zorg. Na zestien weken was de gecombineerde WOMAC-score voor pijn, stijfheid en beperkingen gemiddeld 11 punten méér verbeterd. Deze score loopt van 0 tot 96; lager betekent minder klachten. Er deden 66 mensen met heup- of knieartrose mee; 64 voltooiden het onderzoek. Zij hadden ook metabool syndroom: een combinatie van problemen zoals veel buikvet, hoge bloeddruk, hoge bloedsuiker en ongunstige bloedvetten. Het programma combineerde volwaardige plantaardige voeding, bewegen en stressmanagement. Het resultaat geldt voor het hele programma bij deze gemengde groep en laat niet zien hoeveel voeding alleen bij heupartrose helpt.
Intensief afvallen naast oefenen gaf na zes maanden geen overtuigend extra voordeel voor heuppijn vergeleken met oefenen alleen. Dit heuponderzoek bij 101 mensen met overgewicht vond wel ongeveer 8,5% extra gewichtsverlies in de dieetgroep. De pijn was gemiddeld 0,6 punt lager op een schaal van 0 tot 10, maar dit verschil was niet statistisch overtuigend. Ook de aparte vragenlijstscores voor heuppijn en dagelijks functioneren waren toen niet overtuigend beter. Na twaalf maanden waren juist die scores wel gunstiger in de dieetgroep, evenals het gewicht en de ervaren totale verbetering van de heup.
Afvallen kan dus zinvol zijn, maar een vast percentage minder heuppijn per verloren kilo is niet te beloven. Een diëtist kan helpen met een haalbaar plan, ook om voldoende voeding en spiermassa te behouden.
Of werken lukt, hangt af van je taken en beperkingen. Een artrosegraad op een foto bepaalt niet hoeveel uur je kunt werken of dat je moet stoppen.
Bij veel staan, tillen of traplopen kunnen taakwisseling, hulpmiddelen en kortere perioden achter elkaar helpen. Werk je in de zorg, dan kunnen bijvoorbeeld hulpmiddelen of hulp bij het verplaatsen van een cliënt relevant zijn. Bespreek met je bedrijfsarts en werkgever welke taak moeilijk gaat, hoelang je die volhoudt en wat aanpassing oplevert.
Langdurige zware beroepsbelasting is in onderzoek verbonden met een verhoogde kans op heupartrose. Dat bepaalt niet automatisch de oorzaak van de pijn tijdens jouw huidige werkdag. Arbeidsongeschiktheid vraagt een individuele beoordeling; er hoort geen vast percentage bij de diagnose.
De beste behandeling hangt af van wat je klachten verklaart, hoeveel last je hebt en wat je wilt kunnen. Meestal begint de aanpak met uitleg, passend bewegen en ondersteuning bij pijn en dagelijkse taken. Een injectie of operatie kan in bepaalde situaties een volgende stap zijn.
Maak het doel concreet. Wil je weer naar de winkel lopen, beter slapen of gemakkelijker opstaan? Kies samen met je behandelaar een aanpak en spreek af wanneer je bekijkt of die voldoende helpt.
Ook beginnende artrose kan een behandeling vragen als de klachten groot zijn. Een kleine fotoafwijking is geen reden je pijn te negeren. Omgekeerd hoeft ernstige artrose op de foto zonder veel hinder niet meteen te worden geopereerd.
Zonder operatie kunnen klachten verbeteren, maar niet iedereen krijgt daarmee voldoende verlichting. Bij de keuze wegen daarom ook de benodigde inzet, bijwerkingen, operatierisico's, herstelbelasting en jouw voorkeur mee. Een spier- of pijnsysteemaanpak past wanneer daar afzonderlijk aanwijzingen voor zijn, niet alleen omdat een eerdere behandeling tegenviel.
Fysiotherapie kan helpen bij kracht, lopen, bewegen en het uitvoeren van dagelijkse taken. De therapeut stemt het programma af op je doelen, beperkingen en eventuele andere aandoeningen. Soms beweegt de therapeut het gewricht met de handen of trekt er voorzichtig aan: mobiliseren of tractie. Dat kan aanvullend worden gebruikt om beweging en pijn tijdelijk te beïnvloeden. Het maakt artrose niet ongedaan.
In een studie met 102 mensen gaf een programma met oefeningen, manuele therapie en uitleg na dertien weken geen overtuigend extra voordeel boven een schijnbehandeling met onder meer een inactief echoapparaat. De gemiddelde pijnscore daalde van 58,8 naar 40,1 in de behandelgroep en van 58,0 naar 35,2 in de schijngroep, op een schaal van 0 tot 100 waarbij lager minder pijn betekent. Beide groepen hadden dus minder pijn.
Lichte bijwerkingen, zoals tijdelijk meer pijn of stijfheid, werden vaker gemeld bij het behandelprogramma: door 19 van 46 beoordeelde deelnemers, ongeveer 41%, tegenover 7 van 49, ongeveer 14%, bij de schijnbehandeling. Dit resultaat gaat over dit specifieke programma. Het blijft zinvol oefeningen en begeleiding te kiezen die passen bij jouw doelen en reactie.
Oefentherapie plus uitleg over de aandoening ging in een onderzoek bij 109 mensen samen met minder heupprotheses dan alleen uitleg. De oefengroep telde 55 deelnemers en kreeg twaalf weken oefentherapie; de groep met alleen uitleg telde 54 deelnemers. Tijdens de ongeveer vier tot zes jaar dat de deelnemers werden gevolgd, kregen 22 mensen uit de oefengroep en 31 uit de groep met alleen uitleg een heupprothese. Het dagelijks functioneren was gunstiger in de oefengroep; voor pijn en stijfheid was er geen statistisch overtuigend verschil. Dit past bij mogelijk uitstel van een operatie. De studie onderzocht geen herstel of tragere afbraak van kraakbeen. Dit is hetzelfde onderzoek waarnaar hoofdstuk 6 verwijst.
Deelnemers met heupartrose die aan GLA:D meededen, rapporteerden bij de meting na drie maanden gemiddeld minder pijn. Dit programma combineert uitleg en begeleid oefenen. Een Deense registratie bevatte voldoende gegevens van 9.938 deelnemers met heup- of knieartrose. Bij de 297 deelnemers met heupartrose in publieke klinieken daalde de gemiddelde score voor de ergste pijn van 59,9 naar 50,5; bij 1.621 deelnemers met heupartrose in privéklinieken van 60,4 naar 48,6. De schaal liep van 0 tot 100; lager betekent minder pijn. Er was geen groep zonder programma, en van ongeveer een derde van de oorspronkelijke deelnemers ontbraken benodigde gegevens. We weten daardoor niet welk deel van de verbetering door GLA:D zelf kwam.
Kijk daarom samen wat je werkelijk beter kunt en of de belasting passend is. Bij onvoldoende effect beoordeel je onder meer de diagnose, uitvoering, dosering en behandeldoelen opnieuw. Steeds doorgaan met iets dat niet helpt, is geen doel op zichzelf.
Pijnmedicatie kan bewegen of slapen gemakkelijker maken, maar herstelt geen kraakbeen. De huisarts weegt de mogelijke verlichting af tegen je gezondheid, andere medicijnen en bijwerkingen.
Paracetamol heeft bij artrose vaak een beperkt effect. Een ontstekingsremmende pijnstiller, een NSAID, kan soms beter passen, maar is niet voor iedereen geschikt. Maag-, nier- en hart- of vaatproblemen kunnen daarbij belangrijk zijn. Ook eventuele maagbescherming wordt individueel beoordeeld. Een gel voor een oppervlakkiger gewricht is niet vanzelfsprekend even geschikt voor de diep gelegen heup.
Tramadol is een opioïd, een morfineachtige pijnstiller. Bij langer gebruik kan je lichaam eraan wennen en afhankelijk worden: stoppen kan dan bijvoorbeeld onrust, slapeloosheid of trillen geven. Daarom is het geen onschuldige standaardoplossing voor langdurige artrosepijn. Een specialist kan in bepaalde situaties bijvoorbeeld duloxetine overwegen. Het bewijs voor duloxetine bij heupartrose is beperkt; het gebruik is gericht op pijnverlichting en herstelt geen kraakbeen.
Bespreek gebruik, combineren, stoppen of afbouwen met je arts of apotheker. Welke hoeveelheid voor jou veilig is, hangt onder meer af van je gezondheid, lichaamsgewicht en andere middelen.
Een injectie in het heupgewricht, een prik in een bilspier en een zenuwblokkade zijn verschillende behandelingen. Ze hebben niet hetzelfde doel of dezelfde onderbouwing. Bij injecties in het heupgewricht gebruikt de arts vaak een echo of röntgenbeeld om de naald op de juiste plaats te brengen. Dat heet beeldgeleiding.
Corticosteroïd is een ontstekingsremmend middel dat tijdelijk klachten kan verminderen. Lokale verdoving werkt op een andere manier en doorgaans korter. Een injectie kan gevoelig zijn en napijn geven. Bespreek onder meer infectierisico, bloedverdunners en diabetes met de behandelaar.
In de HIT-studie was de pijn na een injectie met triamcinolon, een corticosteroïd, plus lidocaïne, een plaatselijke verdoving, gemiddeld 1,43 punt lager dan bij alleen advies en uitleg. Dat verschil op een schaal van 0 tot 10 is het gemiddelde over de metingen na twee weken en na twee, vier en zes maanden. De 199 volwassenen met pijnlijke heupartrose waren door loting verdeeld over drie groepen: advies en uitleg, advies plus alleen lidocaïne, of advies plus triamcinolon en lidocaïne. Het gemiddelde verschil met de injectie met alleen lidocaïne was kleiner en niet statistisch overtuigend.
Het aantoonbare verschil in pijn met alleen advies zat op de vroege meetmomenten: na twee weken en twee maanden. Bij vier en zes maanden was dit verschil niet meer statistisch overtuigend. De gemiddelde winst over alle metingen betekent dus niet dat na zes maanden nog een aantoonbaar pijnvoordeel bestond. Bespreek mogelijke tijdelijke verlichting en risico's met de behandelaar. Als een heupprothese wordt gepland, bespreek dan vooraf de timing van een injectie met de orthopeed.
Een diagnostische verdovingsinjectie, ook marcaïnisatie genoemd, heeft daarnaast een onderzoeksvraag: vermindert de herkenbare pijn als de heupregio wordt verdoofd? Duidelijke verlichting ondersteunt een lokale bijdrage. Het bewijst niet dat alleen kraakbeenverandering de pijn veroorzaakt. Geen verlichting sluit een heupbron ook niet absoluut uit.
Hyaluronzuur is een ander type injectie dan corticosteroïd. NICE en de Amerikaanse AAOS-heuprichtlijn adviseren hyaluronzuur niet bij heupartrose, omdat geen overtuigende meerwaarde ten opzichte van placebo is aangetoond.
De Nederlandse NOV-patiëntenpagina noemt de mogelijkheid om hyaluronzuur bij een specialist te bespreken nadat de gebruikelijke aanpak onvoldoende helpt. Dat verschil in advies betekent niet dat de werking is gegarandeerd of dat hyaluronzuur een standaardbehandeling is. Vraag welk voordeel de specialist in jouw situatie verwacht en op welk onderzoek dat is gebaseerd.
Een PENG-blokkade richt zich op zenuwtakken rond het heupgewricht. Het doel is pijnvermindering. De gebruikelijke verdovingsblokkade en chemische neurolyse zijn verschillende ingrepen: bij neurolyse worden zenuwtakken met een middel, zoals alcohol, beschadigd om pijnsignalen te verminderen.
Na een gewone PENG-blokkade rapporteerden onderzoekers na één week 62% verbetering voor pijn, 52% voor stijfheid en 53% voor lichamelijk functioneren. Dat staat in een terugblik op de behandelgegevens van 112 mensen met uiteenlopende heupklachten, waaronder artrose, trochanterklachten en pijn na een prothese. De uitkomsten werden gemeten met vragenlijsten. Hoe deze percentages precies zijn berekend, wordt in de onderzoekssamenvatting niet uitgelegd. Na één en drie maanden lagen de gerapporteerde verbeteringen nog boven 45%. Er was geen controlegroep. Deze cijfers laten daardoor niet zien welk deel van de verbetering door de blokkade kwam en zijn geen percentages genezen mensen met heupartrose.
Bij chemische PENG-neurolyse met ethanol daalde in een afzonderlijke studie de gemiddelde pijnscore van 6,0 bij de start naar 3,0 na zes maanden, op een schaal van 0 tot 10. Die daling van 3 punten beschrijft de verandering binnen de behandelde groep; zij is niet het extra effect ten opzichte van de schijnbehandeling. De studie vergeleek beide ingrepen bij 100 mensen met chronische heupartrosepijn die onvoldoende reageerde op behandeling zonder operatie. De middelste leeftijd, de mediaan, was 82 jaar; 50 mensen werden aan elke groep toegewezen. Het opioïdgebruik was wel lager dan in de schijngroep. Het gaat om een andere ingreep en een geselecteerde oudere groep, waardoor deze uitkomst niet automatisch geldt voor een gewone PENG-blokkade.
Een pijnspecialist kan deze ingrepen overwegen om klachten te verminderen. Ze herstellen het heupgewricht niet. Bespreek daarom de ingreep, de risico's en de andere mogelijkheden zorgvuldig.
Bij een totale heupprothese vervangt de orthopedisch chirurg de heupkop en de kom door kunstmatige onderdelen. De ingreep kan zinvol zijn als pijn en beperkingen je kwaliteit van leven sterk beïnvloeden, de klachten bij de heup passen en een geschikte niet-operatieve aanpak onvoldoende helpt of niet mogelijk is.
Er is geen artrosegraad waarbij iedereen automatisch een nieuwe heup nodig heeft. Je dagelijkse functioneren, voorkeuren, gezondheid en de te verwachten voor- en nadelen tellen mee.
Een heupprothese gaf in een onderzoek een grotere verbetering op een gecombineerde score voor pijn en dagelijks functioneren dan krachttraining. De 109 deelnemers waren 50 jaar of ouder, hadden ernstige heupartrose en kwamen voor een operatie in aanmerking. Door loting kwamen zij in de operatie- of trainingsgroep. Zes maanden na het begin van de behandeling was de Oxford Hip Score gemiddeld 15,9 punten verbeterd in de operatiegroep en 4,5 punten in de trainingsgroep. Deze score loopt van 0 tot 48; hoger betekent een gunstiger uitkomst. Het gemiddelde voordeel van de operatie was 11,4 punten. De onderzoekers berekenden daarbij een onzekerheidsmarge van 8,9 tot 14,0 punten, het betrouwbaarheidsinterval voor dit gemiddelde verschil.
Dat is een duidelijke winst voor de ingreep in deze geselecteerde groep. Wel kreeg 21% van de trainingsgroep alsnog een operatie; 9% van de operatiegroep was in die periode niet geopereerd. De uitkomst is geen persoonlijke garantie en geldt niet automatisch voor iedereen met een afwijkende foto.
Mogelijke nadelen zijn onder meer infectie, uit de kom schieten van de prothese, trombose, een breuk, beenlengteverschil en aanhoudende pijn. Later kan een vervangingsoperatie, een revisie, nodig zijn. Bespreek welke risico's voor jou relevant zijn. Bij blijvende pijn is gerichte herbeoordeling nodig, zoals beschreven in hoofdstuk 9.
Een prothese kan via verschillende operatieve benaderingen worden geplaatst, bijvoorbeeld via de voor- of achterkant van de heup. Iedere benadering heeft afwegingen; geen techniek is voor iedereen de beste.
Sommige ziekenhuizen bieden een operatie in dagbehandeling aan. Daarvoor worden gezondheid en een veilige thuissituatie beoordeeld. Een heupprothese vanwege een breuk heeft een andere aanleiding en soms een andere urgentie dan een geplande operatie bij artrose.
Herstel vraagt tijd en een passende opbouw van bewegen en dagelijkse taken. Er is geen vaste hersteltermijn die voor iedereen geldt. Alleen een botuitsteeksel verwijderen of het gewricht met een kijkoperatie “schoonmaken” is geen routineoplossing voor artrose. Laat je bij de keuze uitleggen welk probleem de voorgestelde ingreep daadwerkelijk behandelt.
Bij supplementen en aanvullende behandelingen lopen persoonlijke ervaringen en onderzoeksresultaten uiteen. Het is zinvol te vragen wat is onderzocht: heupartrose of knieartrose, welk product, tegenover welke vergelijking en met welk resultaat. Een natuurlijk product is niet automatisch werkzaam of veilig.
Glucosaminesulfaat gaf in een onderzoek bij 222 mensen met heupartrose geen overtuigend extra voordeel boven placebo. Gedurende twee jaar gebruikten 111 deelnemers glucosamine en 111 een placebo. Het gemiddelde verschil in pijn over die periode was slechts 1,5 punt in het voordeel van glucosamine op een WOMAC-schaal van 0 tot 100, waarbij lager minder pijn betekent. Het verschil was niet statistisch overtuigend. Ook functioneren en de gewrichtsspleet waren niet overtuigend beter. Deze uitkomst geeft geen basis om glucosamine aan te bieden als herstel van het heupkraakbeen.
Ook chondroïtine is geen bewezen reparatie van het heupkraakbeen. Bespreek supplementgebruik met je arts of apotheker, vooral als je andere medicijnen gebruikt. Eventuele bijwerkingen of interacties tellen mee bij de keuze.
Groenlipmosselextract gaf in een studie met 80 mensen met heup- of knieartrose na twaalf weken geen overtuigend extra voordeel boven placebo op de belangrijkste pijnmetingen. Van de 70 mensen met gegevens op beide meetmomenten verbeterden 14 van 37 gebruikers, 38%, minstens 20% op de gecombineerde WOMAC-klachtenscore. Met placebo was dat 12 van 33, 36%. Kleine gunstige verschillen in stijfheid en paracetamolgebruik werden vooral ná de behandelperiode gemeld. Er zijn ook andere kleine onderzoeken met verschillende preparaten en uiteenlopende resultaten. Deze resultaten leveren geen afzonderlijke effectschatting voor heupartrose op.
Veel onderzoek naar curcumine gaat over knieartrose. Dat mag niet zonder meer als bewijs voor de heup worden gebruikt. Producten kunnen bovendien in samenstelling verschillen.
We weten nog onvoldoende of zwartebesblad of de combinatie van groenlipmossel, curcumine en zwartebesblad bij heupartrose helpt. Houd bij het uitproberen ook rekening met allergieën, bijwerkingen, kosten en wisselwerkingen met andere middelen.
Acupunctuur gaf bij heupartrose geen overtuigend extra voordeel voor pijn of functioneren boven een geloofwaardige schijnbehandeling. Een overzicht van onderzoek naar acupunctuur bij heupartrose omvatte zes studies met 413 deelnemers. De duidelijkste vergelijking kwam uit twee studies met samen 120 mensen. Na vier tot negen weken was het extra pijnvoordeel van echte acupunctuur gemiddeld 2,1 punt op een schaal van 0 tot 100, een klein en niet statistisch overtuigend verschil. Een vergelijking met helemaal geen extra zorg kan gunstiger uitvallen, maar omvat ook aandacht, verwachting en andere onderdelen van de behandelervaring.
Een kleine studie naar homeopathie meldde na drie maanden een groot voordeel voor pijn tegenover placebo. De deelnemers hadden heup- of knieartrose en kregen een homeopathisch middel dat per persoon werd gekozen. Volgens de hoofdtekst werden 66 mensen ingedeeld; 60 maakten het onderzoek af, 30 per groep. De gemiddelde pijnscore daalde in de homeopathiegroep van 7,80 naar 2,57 en veranderde in de placebogroep van 8,07 naar 8,40, op een schaal van 0 tot 10. De studie kwam uit één centrum en analyseerde alleen de deelnemers die het onderzoek afmaakten. De aantallen mensen met heup- en knieartrose zijn bovendien niet consistent gerapporteerd, zodat het resultaat voor de heup afzonderlijk onduidelijk blijft. Bevestiging in degelijk onafhankelijk onderzoek is nodig voordat je hieruit een betrouwbare behandeling voor heupartrose kunt afleiden.
Dry needling is niet hetzelfde als acupunctuur. De toepassing en het heuponderzoek bespreken we apart bij de spieren en triggerpoints.
Voor CBD- of THC-druppels is geen gevestigde behandeling van heupartrose aangetoond. In onderzoek bij knieartrose kregen 86 mensen CBD of placebo naast paracetamol; 58 voltooiden de acht weken. De pijn verbeterde gemiddeld 2,5 tegenover 2,4 punten op een schaal van 0 tot 10, zonder extra voordeel van CBD. Bij CBD werden meer bijwerkingen gemeld. Dit knieonderzoek beantwoordt niet de vraag naar ieder cannabisproduct bij heupklachten. Bespreek gebruik, mogelijke bijwerkingen en interacties met een arts of apotheker.
Warmte, een warme douche of een infraroodsauna kan prettig aanvoelen. Dat maakt het een mogelijke comfortmaatregel, maar er is geen basis om daarmee herstel van het heupkraakbeen of duurzame genezing te beloven. Kijk wat de maatregel je daadwerkelijk oplevert en blijf benodigde zorg bespreken.
Nieuwe behandelingen klinken soms aantrekkelijk, vooral als klachten lang bestaan. Vraag steeds of er gepubliceerde resultaten zijn, bij welke patiënten die zijn gevonden en waarmee is vergeleken. Een nieuwe naam of een geregistreerd onderzoek is nog geen aangetoonde verbetering.
PRP is een behandeling met bestanddelen uit je eigen bloed, waaronder een concentratie bloedplaatjes. In een kleine studie bij 60 mensen met heupartrose gaf PRP geen overtuigend voordeel voor pijn, functioneren of kwaliteit van leven boven zoutwaterinjecties. De deelnemers hadden Kellgren–Lawrence-graad 2 of 3; 30 kregen drie wekelijkse PRP-injecties en 30 drie zoutwaterinjecties. Beide groepen volgden ook een individueel oefenprogramma.
Na zes maanden was de gerapporteerde gemiddelde pijn tijdens activiteit gedaald van 7,6 naar 5,5 bij PRP en van 8,0 naar 4,7 bij zoutwater, op een pijnschaal tot 10 waarbij lager minder pijn betekent. Enkele aantallen en berekende veranderingen sluiten in deze publicatie niet op elkaar aan. Protocollen kunnen verschillen, maar dit onderzoek ondersteunt geen belofte dat PRP heupkraakbeen laat teruggroeien.
Stamcel- en andere regeneratieve behandelingen worden onderzocht met verschillende producten en technieken. De beschikbare bronnen tonen geen gevestigde behandeling waarmee artrose in de heup betrouwbaar wordt teruggedraaid.
Vraag bij een aanbod naar het precieze product, gepubliceerde vergelijkende resultaten, bijwerkingen en de toepasselijke toelating. Een Amerikaanse waarschuwing is geen Nederlandse toelatingsregel; ook een onderzoeksregistratie is nog geen werkzaamheidsbewijs. Wees terughoudend met een herstelbelofte die verder gaat dan het daadwerkelijk onderzochte resultaat.
Een verwijzing naar een orthopedisch specialist kan zinvol zijn bij grote blijvende beperkingen, onzekerheid over de diagnose of het overwegen van een operatie. Een tweede mening kan helpen als een verklaring of ingrijpende keuze onduidelijk blijft. Neem eerdere onderzoeken mee en formuleer welke vraag nog openstaat.
Er is geen algemeen beste ziekenhuis af te leiden uit één tevredenheidscijfer of één operatietechniek. Vraag naar ervaring met jouw probleem, de voor- en nadelen van opties, begeleiding en uitkomsten met een duidelijke betekenis.
Voor heup- of knieartrose zijn onder voorwaarden maximaal twaalf behandelingen fysio- of oefentherapie uit het basispakket beschikbaar in een periode van twaalf maanden vanaf de eerste behandeling. Dat is niet automatisch twaalf behandelingen voor ieder afzonderlijk gewricht. Controleer je lopende traject, polisvoorwaarden en contractering.
Directe toegang fysiotherapie betekent dat je soms zonder verwijzing een afspraak kunt maken; dat bepaalt niet op zichzelf de vergoeding. Ook het eigen risico en voorwaarden van je verzekeraar kunnen van belang zijn. Alleen heupdysplasie geeft niet automatisch dezelfde aanspraak als vastgestelde artrose. Na een operatie of bij een andere indicatie kan een andere regeling gelden.
Blijven klachten ondanks behandeling bestaan, dan kan ons gratis e-book je helpen begrijpen welke rol pijnverwerking kan spelen en welke vragen je verder kunt bespreken. Dat betekent niet dat de eerdere diagnose daarmee onjuist is.
Een behandeling die onvoldoende helpt, is aanleiding om opnieuw te kijken. Dat maakt de oorspronkelijke diagnose niet automatisch onjuist. Het gaat erom welke klachten overblijven en welke verklaring daar nu het beste bij past.
Maak eerst het verloop duidelijk. Zijn dezelfde klachten nooit verminderd? Heb je een goede periode gehad en kwam de pijn daarna terug? Of is de pijn nieuw, op een andere plek of anders van karakter?
Deze verschillen sturen het onderzoek. Bij fysiotherapie kunnen bijvoorbeeld de diagnose, de oefenbelasting of de gekozen doelen opnieuw bekeken worden. Nieuwe klachten na een ingreep vragen een andere afweging dan een langzaam wisselend bekend patroon.
Noteer wat er veranderde, welke handelingen moeilijk zijn en wat eerdere behandelingen precies deden. Dat helpt meer dan alleen zeggen dat “niets werkt”.
Na een heupprothese kunnen onder meer infectie, loslating, een breuk of het uit de kom schieten van de prothese pijn veroorzaken. Ook pezen, spieren, zenuwen of de rug kunnen betrokken zijn. Een technisch goed geplaatste prothese sluit zulke verklaringen niet automatisch uit.
In een Deense landelijke vragenlijststudie reageerden 1.880 van 2.533 aangeschreven mensen na een heupprothese wegens artrose, ongeveer 74%. Na één jaar rapporteerden 244 respondenten, 13%, matige tot ernstige pijn: een score van minstens 4 op een schaal van 0 tot 10. Tegelijk was 91,2% tevreden over de operatie. Tevredenheid en pijnvrijheid zijn dus verschillende uitkomsten.
Dat cijfer beschrijft de respondenten van deze studie. Het zegt niet dat 13% van alle geopereerde mensen een ontregeld zenuwstelsel heeft. Het laat wel zien waarom aanhoudende pijn een eigen beoordeling verdient. Bij mogelijke complicaties of alarmsignalen wacht je niet op een pijnsysteemanalyse.
Blijft een duidelijk afgebakend deel van de klachten na passende herbeoordeling onvoldoende door een actueel gewrichtsprobleem, complicatie of andere medische oorzaak verklaard? Dan kan het zinvol zijn ook de pijnverwerking te onderzoeken.
Daarbij gaat het om positieve aanwijzingen: bijvoorbeeld herhaaldelijk beter kunnen bewegen tijdens ontspanning of afleiding bij vergelijkbare belasting, pijn die al door de verwachting van een beweging begint of een klachtenpatroon dat niet goed bij één gewricht of zenuw past. Als zulke aanwijzingen sterk samenkomen en geen andere medische verklaring beter past, kan een ontregeld zenuwstelsel de meest waarschijnlijke verklaring zijn voor het aanhouden van die klacht.
Dat betekent niet dat de oorspronkelijke artrose of operatie-indicatie onjuist was. In hoofdstuk 12 lees je hoe deze beoordeling wordt opgebouwd. De gratis online training biedt verdere uitleg over pijnverwerking en beschermgedrag.
Spieren rond de heup kunnen pijnlijk, gespannen of minder krachtig zijn. Een triggerpoint wordt in de klinische triggerpointbenadering beschreven als een gevoelige plek in een spier die herkenbare plaatselijke of afgeleide pijn kan oproepen. De pijn hoeft dus niet precies op de onderzochte plek te worden gevoeld.
Voor het onderzoek kies je een herkenbare klacht en handeling, bijvoorbeeld bilpijn bij opstaan of liespijn bij het optillen van je been. De behandelaar kijkt of gerichte druk, aanspannen of bewegen juist die bekende pijn oproept. Alleen een gevoelige plek vertelt minder. Een spierbijdrage kan naast gewrichtspijn bestaan.
Het Handboek triggerpoint-therapie van Clair en Amber Davies beschrijft verschillende spierpatronen rond de heup. Hieronder koppelen we die patronen aan de plek en functie van de spier. Zo wordt duidelijk welke beweging of dagelijkse handeling een behandelaar gericht kan onderzoeken.
Een pijnkaart laat zien waar pijn vanuit een bepaalde spier kan worden gevoeld en helpt de behandelaar kiezen welke spieren te onderzoeken. Niet iedereen voelt pijn in het hele aangegeven gebied. De pijnplek alleen stelt geen spierdiagnose. De behandelaar vergelijkt de spierbijdrage met gewrichts-, pees- en slijmbeursklachten en onderzoekt de spieren die bij jouw verhaal passen.
De grote bilspier, gluteus maximus, helpt de heup te strekken, bijvoorbeeld wanneer je uit een stoel opstaat. Davies beschrijft bij deze spier onder meer bil-, heup- en stuitpijn. Bij zo’n klacht kan de behandelaar nagaan of het aanspannen van de bilspier dezelfde pijn oproept als het opstaan.
De middelste bilspier, gluteus medius, helpt het bekken tijdens lopen te controleren. In het handboek worden pijnpatronen in bil, heup en lage rug beschreven. Daarom kan de behandelaar bijvoorbeeld bekijken wat er gebeurt tijdens een pas of wanneer je kort op dat been steunt.
De kleine bilspier, gluteus minimus, helpt het bovenbeen zijwaarts te bewegen en naar binnen te draaien. Davies beschrijft afgeleide pijn langs de buiten- of achterkant van het bovenbeen en soms het onderbeen. De behandelaar vergelijkt die bekende pijn met wat je voelt bij lopen of het gericht bewegen van de heup.
Bij deze beoordeling maakt de behandelaar onderscheid tussen pijn uit de bilspier, een gluteaal peesprobleem en verlies van kracht of controle. Tintelingen, gevoelsverlies of duidelijke neurologische uitval worden apart onderzocht.
De iliopsoas is een diepe heupbuiger die helpt het been op te tillen. Je gebruikt die functie bijvoorbeeld wanneer je je voet op een trede zet of je been in de auto tilt. Davies beschrijft bij deze spier onder meer liespijn, pijn aan de voorkant van het bovenbeen en lage rugpijn.
De behandelaar kan het optillen van je been en heupbuigen tegen lichte weerstand vergelijken met jouw bekende klacht. Zo wordt duidelijk welke beweging gericht verder onderzocht moet worden. Ga niet diep in je lies of buik drukken om dit zelf te testen.
De tensor fasciae latae ligt aan de voor- en buitenzijde van de heup en helpt bij buigen en zijwaarts bewegen. Denk bij die bewegingen aan het been naar voren brengen of een zijwaartse pas zetten. De beschreven pijnpatronen liggen vooral aan de voor- of buitenkant van de heup en langs de buitenzijde van het bovenbeen.
Bij klachten op die plekken kan de behandelaar nagaan of het gericht aanspannen van deze spier dezelfde pijn oproept. Vervolgens wordt gekeken of juist jouw pijnlijke beweging verandert na de gekozen behandeling.
De adductoren aan de binnenkant van het bovenbeen brengen het been naar binnen, bijvoorbeeld wanneer je de benen na een zijwaartse stap weer bij elkaar brengt. Bij de adductor longus en brevis beschrijft Davies pijn in de lies en aan de binnenkant van het bovenbeen, soms verder naar de scheen.
De pectineus ligt hoog aan de binnenzijde van het bovenbeen. Deze spier helpt het been naar binnen te brengen en de heup te buigen. In het handboek wordt dit patroon met diepe liespijn verbonden.
De behandelaar kan bijvoorbeeld vragen het been tegen lichte weerstand naar binnen te bewegen. Herken je daarbij je eigen liespijn, dan wordt dat vergeleken met het onderzoek van de heup en de reactie op gerichte behandeling. Zo wordt de overlap tussen gewrichts- en spierpijn onderzocht.
De rectus femoris hoort bij de quadriceps aan de voorkant van het bovenbeen en helpt bij heupbuigen en kniestrekken. Davies beschrijft pijnpatronen aan de voorkant van heup, bovenbeen en knie. De behandelaar kan daarom vergelijken wat het optillen van het been en het strekken van de knie met jouw klacht doen. Een knieklacht kan aanleiding zijn ook de heup en deze spieren te onderzoeken.
Bij een combinatie van rug-, bil- en heupklachten kunnen ook de quadratus lumborum en piriformis aandacht verdienen. De quadratus lumborum ligt in de lage rug en helpt de romp zijwaarts te buigen. De piriformis ligt diep in de bil en helpt de heup naar buiten te draaien.
Pijn bij omdraaien of opstaan kan bijvoorbeeld reden zijn te bekijken welk deel van de beweging de bekende rug-, bil- of heuppijn oproept. De behandelaar kiest vervolgens gericht welke spier wordt onderzocht; het is niet nodig ieder regionaal patroon te behandelen.
Andere dij- en beenspieren worden vooral onderzocht als jouw klachten daar aanleiding toe geven. Een uitstralingspatroon bewijst geen zenuwbeknelling, artrose of TMS.
Binnen de klinische triggerpointbenadering zijn het herhaald oproepen van jouw bekende pijn en duidelijke verandering na gerichte behandeling aanwijzingen voor een spierbijdrage. Ook tijdelijke verbetering telt mee. Als de verbetering blijft bestaan, wordt het verband tussen de behandelde spier en die herkenbare klacht aannemelijker.
Vergelijk daarvoor dezelfde herkenbare handeling vóór en na de behandeling. Kom je bijvoorbeeld gemakkelijker uit dezelfde stoel, of loop je dezelfde afstand met minder bekende bilpijn? Dat geeft gerichtere informatie dan alleen minder gevoeligheid bij drukken of algemene ontspanning na een massage.
Keert de pijn terug, dan hoeft het eerdere effect niet betekenisloos te zijn. Kijk samen opnieuw naar belasting, het gewricht, de lokale spierbijdrage en eventuele beschermspanning. Een spierbijdrage kan naast artrose bestaan. De behandelreactie alleen stelt geen definitieve oorzaak vast en bewijst evenmin een ontregeld zenuwstelsel.
Dry needling gaf in een studie met 30 deelnemers direct na de behandelperiode gunstigere resultaten voor pijn, bewegingsruimte en enkele lichamelijke taken dan een schijnbehandeling. 15 mensen kregen drie wekelijkse behandelingen en 15 een schijnbehandeling. Het is een van enkele kleine heupstudies. Het onderzoek laat mogelijke winst op korte termijn zien; het volgde niet of die winst maanden bleef bestaan.
Een ander onderzoek vond na drie wekelijkse sessies dry needling minder pijn, beter functioneren en meer heupspierkracht dan bij een schijnbehandeling of geen extra behandeling. De 45 deelnemers waren over deze drie groepen verdeeld, met 15 mensen per groep. De gemiddelde WOMAC-pijnscore daalde in de dry-needlinggroep van 8,1 naar 3,4 en bij de schijnbehandeling van 6,5 naar 5,9. Deze schaal loopt van 0 tot 20; lager betekent minder pijn. De groepen begonnen niet met dezelfde pijnscore en het waren kleine aantallen, zodat deze gemiddelden geen persoonlijke voorspelling zijn.
In een studie met 38 deelnemers namen pijn en stijfheid af en verbeterde het dagelijks functioneren, zowel bij dry needling als bij zelf rekken. Dry needling gaf geen duidelijk extra voordeel voor pijn of functioneren. Wel verbeterde de rekbaarheid van de heupbuigers en spieren die het been zijwaarts bewegen méér. Er waren 19 mensen per groep: zij kregen drie dry-needlingbehandelingen of rekten drie weken zelf.
Een review van zeven onderzoeken met samen 291 deelnemers met heup- of knieartrose vond gemiddeld kortetermijnwinst voor pijn en functioneren, maar beoordeelde de zekerheid van dat bewijs als zeer laag. De richtlijnen verschillen: NICE adviseert dry needling niet bij artrose; de APTA-heuprichtlijn uit 2025 adviseert het voor kortetermijnwinst bij geselecteerde mensen met graad II of III. Deze adviezen steunen voor een deel op dezelfde kleine studies. Daardoor blijft vooral onzeker hoe lang eventuele verbetering aanhoudt.
Bespreek dus wat je door de behandeling makkelijker wilt kunnen doen en beoordeel daarna of dat ook lukt. Tijdelijk minder klachten betekent niet dat het kraakbeen is hersteld of dat de verbetering bij iedereen blijft bestaan. Helpen herhaalde behandelingen onvoldoende, dan kan een bredere beoordeling zinvol zijn. Dat bewijst op zichzelf geen ontregeld zenuwstelsel.
Lopen, traplopen, sporten of zwaar werk kan pijn oproepen. Om te begrijpen wat die belasting betekent, houd je vier vragen uit elkaar:
Zo kan jarenlang zwaar tillen een risicofactor zijn, terwijl vandaag vooral het opstaan uit een lage stoel pijn doet. Vervolgens moet worden beoordeeld of juist die pijn bij het heupgewricht past en wat het herstel nu belemmert. Het antwoord op de ene vraag beantwoordt de andere dus niet automatisch.
Zwaar tillen en dragen op het werk hangen samen met vaker heupartrose. Dat kwam naar voren in het onderzoeksoverzicht van Jahn en collega’s uit 2024, dat 24 observationele studies naar beroepsbelasting bundelde. Bij tillen en dragen was de verhouding tussen mensen mét en zonder heupartrose gemiddeld 1,6 keer zo hoog in de zwaarst belaste groepen als in de lichtst belaste groepen. Bij een combinatie van zware werkbelastingen was die verhouding 1,7 keer zo hoog. Deze verhoudingen heten oddsratio’s; ze zeggen niet hoe groot jouw eigen kans op artrose is. De auteurs beoordeelden de zekerheid voor deze verbanden als matig; voor afzonderlijk staan en lopen was die zeer laag.
Wat als “zwaar” telde en hoe lang mensen dat zware werk deden, verschilde sterk tussen de studies. Het onderzoek geeft daardoor geen persoonlijke grens in kilo’s, werkuren of dagelijkse stappen. Ook leeftijd, eerder letsel en een afwijkende heupvorm kunnen meespelen.
Een passende werkaanpassing kan de dag haalbaarder maken. Daarmee is nog niet bewezen dat precies die aanpassing artrose voorkomt of de oorspronkelijke oorzaak wegneemt.
Pijn bij een beweging laat zien dat die beweging op dat moment gevoelig is. Daaruit volgt niet dat je bij iedere stap nieuw kraakbeen beschadigt. Gewrichtsprikkels, de werking van je spieren en de gevoeligheid van het zenuwstelsel kunnen samen bepalen wat je voelt.
De NICE-richtlijn adviseert bij artrose oefentherapie die aansluit bij wat je kunt. In het begin kan bewegen meer pijn doen; regelmatig blijven oefenen kan op termijn juist pijn verminderen en het functioneren verbeteren. Voor wandelen, fietsen of sport helpt het daarom om te kijken naar de zwaarte, duur en je herstel, en de belasting geleidelijk op te bouwen.
Een stok of een andere houding kan helpen om een activiteit vol te houden. Beoordeel daarbij wat makkelijker gaat en hoe je daarna herstelt. Nieuwe hevige pijn, plots functieverlies of alarmsignalen vragen om medische beoordeling; in paragraaf 2.4 staat wanneer je hulp zoekt.
Rust kan een opvlamming tijdelijk helpen opvangen, maar neemt bestaande artrose niet weg. Langdurig ontzien kan bovendien kracht en conditie kosten, waardoor dagelijkse taken moeilijker worden. Thuisarts adviseert daarom de activiteit weer op te pakken zodra dat lukt.
Als minder werken, een andere houding of andere schoenen geen duurzaam verschil maken, bekijk dan of de aanpassing past bij de taak die pijn doet en of de verklaring nog klopt. Het gewricht, pezen, spieren, triggerpoints of een zenuw vanuit de rug kunnen daarbij relevant zijn.
In de klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner tellen ook positieve aanwijzingen mee, zoals herhaaldelijk minder klachten bij afleiding of pijn die al door de verwachting van een beweging begint. Die kunnen aanleiding zijn om een bijdrage van het zenuwstelsel te onderzoeken, samen met de medische bevindingen. Alleen het uitblijven van effect door rust is daarvoor onvoldoende. Hoofdstuk 12 werkt dit verder uit.
Een uitleg als “het komt door overbelasting” moet helpen begrijpen wat je klachten in stand houdt en wat herstel kan bevorderen. De volgende vijf verwachtingen maken die uitleg concreet. De eerste drie gaan over jouw huidige klachten en reactie op aanpassingen. De vierde gaat over het ontstaan van heupartrose in groepen mensen; de vijfde is een historische redenering over lichamelijk gebruik en aanpassing.
Als de hoeveelheid belasting je klachten vooral in stand houdt, verwacht je een terugkerend verband tussen wat je doet en wat je daarna kunt. Vergelijk bijvoorbeeld wandelingen met ongeveer dezelfde afstand, snelheid en ondergrond. Geeft een langere wandeling herhaaldelijk meer liespijn of langer herstel, dan helpt dat de opbouw af te stemmen. Toch hoeft gewrichtspijn niet iedere dag even sterk te zijn. Grote, herhaalde verschillen bij vergelijkbare belasting vragen om onderzoek naar wat daarnaast invloed heeft.
Als vooral een bepaalde houding of taak de klachten in stand houdt, verwacht je dat een gerichte verandering blijvend verschil maakt. Wordt opstaan met een hogere stoel herhaaldelijk makkelijker of helpt een tilhulpmiddel je een werkdag beter vol te houden? Benut die verbetering. Dat laat zien dat de taak beïnvloedbaar is. Ook een duurzaam effect vertelt nog niet waardoor de artrose ontstond of hoeveel van je pijn het gewricht verklaart.
Bij een tijdelijke overbelasting verwacht je dat klachten geleidelijk afnemen wanneer de belasting weer past bij wat je aankunt. Spreek daarom een concreet doel af, zoals makkelijker opstaan of een korte wandeling weer volhouden. Beoordeel daarop de aanpassing en geleidelijke opbouw. Als ontzien na verloop van tijd alleen tot minder activiteit leidt en de klacht gelijk blijft, geeft dat reden het plan te herzien.
Als jarenlang zwaar werk bijdraagt aan het ontstaan van heupartrose, verwacht je meer heupartrose in vergelijkbare groepen die zwaarder worden belast. Het onderzoek van Jahn en collega’s ondersteunt dat voor bepaalde beroepsbelastingen. Een goede vergelijking houdt rekening met leeftijd, eerder letsel en de werkelijk uitgevoerde taken. Artrose op een foto, een heupprothese wegens artrose en de pijn van vandaag blijven daarbij verschillende uitkomsten.
Lang vóór moderne vervoermiddelen en machines waren mensen voor hun dagelijks leven afhankelijk van lopen, dragen, bouwen en voedsel verzamelen of verbouwen. Vanuit die geschiedenis kun je een kritische vraag stellen: hoe konden mensen dat volhouden als ieder gebruik de heup alleen maar verder zou verzwakken? Een vollediger verklaring moet ook ruimte laten voor het vermogen om belasting op te vangen, te herstellen en zich aan te passen.
Dat is een evolutionaire redenering; ze vertelt niet hoe vaak heupartrose vroeger voorkwam. Voor de aanpak van huidige klachten is er wel direct klinisch bewijs: volgens de NICE-richtlijn kan passende oefentherapie pijn verminderen en het functioneren verbeteren. Ook een heup met artrose kan dus beter gaan functioneren. Letsel en langdurige zware beroepsbelasting blijven tegelijk relevante risico’s.
Voor jouw heup betekent dit: neem langdurig zwaar werk als risicofactor serieus, en beoordeel afzonderlijk of de huidige pijn bij het gewricht past. Liespijn bij lopen, moeite met draaien en een pijnlijke stijve heup bij onderzoek maken die verklaring sterker. Dan blijft gerichte artrosezorg logisch, met een opbouw en werkaanpassingen die je functioneren daadwerkelijk verbeteren.
Helpt die aanpak onvoldoende, beoordeel dan welke klachten nog door de heup worden verklaard en welke een andere aanpak vragen. Een pees, spier of rugzenuw kan meespelen; bij passende positieve aanwijzingen kan ook de pijnverwerking belangrijk zijn. Zo leidt een tegenvallend resultaat tot een gerichte herbeoordeling. Hoofdstuk 12 laat zien hoe je de aanwijzingen voor het zenuwstelsel samen beoordeelt.
Lees in het gratis e-book hoe belasting, verwachtingen en een ontregeld zenuwstelsel bij aanhoudende klachten kunnen samenhangen.
Soms verklaart artrose het totale klachtenbeeld niet voldoende. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer klachten niet goed bij artrose passen of ondanks een passende behandeling blijven bestaan.
Zijn er daarnaast herhaaldelijk positieve aanwijzingen bij vergelijkbare belasting, zoals duidelijke verschillen door verwachting of situatie, en past geen andere medische verklaring beter? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke of zelfs de meest waarschijnlijke verklaring zijn voor het aanhouden van een bepaald deel van je klachten.
In dit hoofdstuk lees je wat een ontregeld zenuwstelsel is, welke aanwijzingen daarbij passen en wanneer deze verklaring relevant kan zijn.
Pijn en andere lichamelijke klachten hebben een beschermende functie. Bij een verwonding kan pijn bijvoorbeeld waarschuwen dat er iets beschadigd is. Maar de hoeveelheid pijn laat niet één-op-één zien hoeveel schade er in het lichaam aanwezig is.
Het brein en zenuwstelsel verwerken niet alleen signalen uit het lichaam. Ook eerdere ervaringen, verwachtingen en de situatie waarin je je bevindt spelen mee bij de beoordeling of iets veilig of bedreigend is.
Bij langdurige klachten kan dit alarmsysteem te gevoelig worden. Pijn, vermoeidheid, tintelingen, een branderig gevoel of spierspanning kunnen dan blijven ontstaan of sterker worden, terwijl voortdurende weefselschade of druk op een zenuw het klachtenbeeld niet voldoende verklaart.
De klachten zijn daarbij echt en ontstaan niet bewust. Met een ontregeld zenuwstelsel bedoelen we dat het brein en zenuwstelsel te snel of te sterk reageren op signalen die als bedreigend worden ingeschat.
Revalidatiearts John Sarno beschreef dit als Tension Myositis Syndrome (TMS). Onder anderen Howard Schubiner, David Schechter en Alan Gordon ontwikkelden deze benadering verder. Pijnonderzoeker Lorimer Moseley legt uit hoe pijn ons tegen gevaar beschermt.
In de medische en wetenschappelijke literatuur kom je ook termen tegen als nociplastische pijn, neuroplastische pijn en centrale sensitisatie. Deze begrippen betekenen niet precies hetzelfde, maar hebben gemeen dat veranderingen in de verwerking van signalen door het zenuwstelsel een belangrijke rol kunnen spelen.
In dit artikel gebruiken we vooral de begrijpelijke term ontregeld zenuwstelsel.
Een spirituele betekenis van heupartrose is geen vastgestelde medische oorzaak. Persoonlijke betekenis kan wel onderwerp van gesprek zijn.
Bekijk de uitleg van Howard Schubiner
In een casus in het British Medical Journal sprong een bouwvakker op een spijker die door zijn schoen ging. Iedere beweging van de spijker deed veel pijn. Hij kreeg sterke pijnstilling en een kalmerend middel voordat de spijker werd verwijderd. Toen de schoen uitging, bleek de spijker tussen zijn tenen door te zijn gegaan. Zijn voet was niet verwond.
De pijn was echt, terwijl de gevreesde verwonding ontbrak. Het verhaal illustreert hoe een verwachte bedreiging met hevige pijn kan samengaan. Deze ene casus stelt niet vast waardoor langdurige heuppijn ontstaat.
De spijker ging door de schoen, maar had de voet niet verwond.
Bij de rubberen-handillusie ligt de echte hand uit het zicht. Een zichtbare kunsthand en de echte hand worden op hetzelfde moment op dezelfde manier aangeraakt. Daardoor kan de kunsthand als onderdeel van het eigen lichaam aanvoelen. In een vervolgexperiment riepen dreigende bewegingen met een naald naar de kunsthand meer angst op wanneer deelnemers die hand als hun eigen hand ervoeren. De naald raakte de hand niet. Dit laat een dreigingsreactie zien; het bewijst niet dat deelnemers pijn in de kunsthand voelden.
Bekijk de demonstratie met een rubberen arm
Pijn en schade zijn dus niet hetzelfde. Dat betekent niet dat schade nooit belangrijk is, maar wel dat het brein ook verwachtingen en eerdere ervaringen meeweegt.
Wil je uitgebreider lezen hoe zo’n zenuwstelsel klachten kan veroorzaken en in stand houden? In ons gratis e-book leggen we dit stap voor stap uit.
Dat een ontregeld zenuwstelsel klachten kan veroorzaken, betekent nog niet dat dit ook jouw klachten verklaart. Daarom kijken we niet alleen naar wat medisch onderzoek níét laat zien, maar vooral naar positieve aanwijzingen in het patroon van de klachten.
De klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner beschrijft een beoordeling aan de hand van positieve kenmerken van het klachtenpatroon. De aanwijzingen worden sterker wanneer meerdere van de volgende patronen samenkomen:
Niet ieder kenmerk hoeft aanwezig te zijn. Gewone schommelingen, stress of een tegenvallende behandeling zijn op zichzelf onvoldoende. Zijn relevante medische vragen beoordeeld, past geen andere verklaring beter en komen meerdere positieve aanwijzingen sterk samen? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel de meest waarschijnlijke verklaring zijn voor het aanhouden van de klachten die bij dat patroon passen.
Ontdek of een ontregeld zenuwstelsel bij jouw klachten meespeelt
Met de gratis Artrose test kun je klachtenpatronen verkennen die je met een behandelaar kunt bespreken. De uitslag stelt geen diagnose en sluit een medische oorzaak niet uit.
Wanneer het zenuwstelsel een beweging of situatie als bedreigend heeft leren herkennen, kan het daarop steeds sneller reageren. Zo kan bijvoorbeeld wandelen, traplopen of een bepaalde beweging klachten gaan oproepen, ook wanneer die activiteit op zichzelf geen schade veroorzaakt.
Dit gebeurt niet bewust. Het zenuwstelsel heeft als het ware geleerd: hier moet ik voor oppassen. Verwachting, angst en eerdere ervaringen kunnen die beschermingsreactie vervolgens versterken.
Ook de manier waarop je op klachten reageert, kan het alarmsysteem onbedoeld actief houden. Denk aan voortdurend letten op de klachten, bang zijn dat je je gewricht verder beschadigt, steeds een nieuwe oplossing zoeken of de klachten proberen weg te krijgen.
De 9 F’s zijn geen aparte oorzaken of diagnoses. Ze laten zien welke gedachten, emoties en gedragingen het gevoel van dreiging kunnen blijven versterken.
Klachten kunnen onzekerheid of angst oproepen. Daardoor ga je er meer op letten, activiteiten vermijden, je lichaam testen of steeds zoeken naar een oplossing. Voor het zenuwstelsel kan dat opnieuw bevestigen dat er iets mis of gevaarlijk is.
Het alarmsysteem blijft daardoor actief en de klachten kunnen sterker worden. Dat zorgt weer voor meer onzekerheid en beschermgedrag. Zo kunnen klachten, onzekerheid, gedrag en het alarmsysteem van het zenuwstelsel elkaar blijven beïnvloeden.
De vicieuze cirkel van klachten.
Het herkennen van deze cirkel kan een belangrijke eerste stap zijn om hem te doorbreken.
Marjan S beschrijft wisselende klachten en bevindingen aan haar rug en heup. Zij meldde direct na een rugoperatie pijnvrijheid en begon enkele dagen later met het BreinMedicijn-programma voor andere klachten. Ze vertelt dat ze weer ging tennissen en geen heupoperatie onderging.
Dit is haar eigen gerapporteerde ervaring. Door het beloop en de verschillende behandelingen kun je niet bepalen welk onderdeel de verbetering veroorzaakte. Het verhaal bewijst niet dat heupartrose geen pijn veroorzaakt of dat een heupoperatie voor iemand anders onnodig is.
Lees het volledige verhaal van Marjan S
Ontdek hoe deze vicieuze cirkel werkt
In de gratis online training van BreinMedicijn leggen we uit hoe een ontregeld zenuwstelsel klachten kan blijven versterken. Je ontdekt welke onderdelen van deze vicieuze cirkel je bij jezelf kunt herkennen. Ook leggen we uit wat je kunt doen om dit patroon te gaan doorbreken.
Onderzoek laat zien dat artsen niet alleen hoeven te kijken naar wat de klachten níét verklaart. Ze kunnen ook letten op kenmerken die erop wijzen dat een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol speelt.
Onderzoek bij heupartrose. In een onderzoek bij 39 mensen met heupartrose hing hevigere heuppijn samen met een grotere gevoeligheid voor drukpijn. De onderzoekers vergeleken 15 mensen met een hoogste pijnscore in de voorafgaande 24 uur van minstens 6 op een schaal van 0 tot 10 met 24 mensen die lager scoorden. De ernst van de artrose op de röntgenfoto verschilde niet duidelijk tussen deze groepen.
Met een drukmeter onderzochten ze wanneer druk op de heup, het onderbeen en de onderarm pijnlijk werd. Bij de heup begon druk gemiddeld pijn te doen bij 186 kilopascal in de groep met sterkere pijn, tegenover 322 kilopascal in de groep met mildere pijn. Er was dus minder druk nodig om pijn op te roepen. Ook aan het onderbeen en de onderarm was de drukpijndrempel lager. Bij herhaalde drukprikkels op de heup en het onderbeen nam de pijn bovendien sterker toe.
Dit was een kleine momentopname: de onderzoekers volgden geen herstel en testten geen behandeling. Niet alle veranderingen in het gewricht werden onderzocht. De studie bewijst daarom niet dat stress de pijn veroorzaakt of dat TMS de diagnose is.
Veranderde pijnverwerking kan dus naast een gewrichtsbijdrage bestaan. Welke bijdrage bij jou het zwaarst weegt, vraagt vergelijking van je klachten, onderzoek, beloop en positieve aanwijzingen.
Hieronder volgen twee onderzoeken bij rug- of nekpijn. Het eerste beschrijft een klinische beoordeling van patiënten uit één revalidatiepraktijk; het tweede onderzoekt een behandeling.
In een onderzoek van de Amerikaanse internist en onderzoeker Howard Schubiner en collega’s bij 222 mensen met langdurige rug- of nekpijn classificeerde een arts 196 deelnemers (88,3%) als mensen met primaire pijn. Volgens deze beoordeling verklaarde veranderde pijnverwerking hun pijn beter dan een aangetoonde weefsel- of zenuwaandoening. Het ging om opeenvolgende patiënten uit één Amerikaanse revalidatiepraktijk.
De arts combineerde lichamelijk onderzoek en beschikbare scans met het klachtenpatroon, zoals verspreidende pijn en gevoeligheid voor stress of lichte aanraking. Bij 97,7% was minstens één afwijking op een scan zichtbaar. Toch beoordeelde de arts slechts 11 deelnemers (5,0%) als mensen met secundaire pijn door een lichamelijke aandoening en 15 (6,8%) als een mengbeeld van beide pijnsoorten.
De betrouwbaarheid van deze klinische aanpak moet nog in onafhankelijk vervolgonderzoek worden getoetst. De uitkomst geeft geen percentage voor mensen met heupartrose en is geen validatie van een online test.
Een gerandomiseerd onderzoek naar Pain Reprocessing Therapy (PRT) vond na vier weken vaker weinig of geen pijn met PRT dan met placebo of gebruikelijke zorg. De 151 deelnemers hadden gemiddeld tien jaar rugpijn. Het onderzoek richtte zich op primaire rugpijn, waarbij geen lichamelijke aandoening de pijn voldoende verklaart.
Door loting kregen 50 mensen PRT, 51 een placebobehandeling waarvan ze wisten dat het placebo was, en 50 gebruikelijke zorg. PRT omvatte één artsenconsult en acht therapiesessies in vier weken. Daarin leerden deelnemers pijn minder als schade of gevaar te beoordelen en weer veilig te bewegen.
Pijnvrij of vrijwel pijnvrij betekende een gemiddelde pijnscore over de voorafgaande week van 0 of 1 op een schaal van 0 tot 10: van geen pijn tot de ergst denkbare pijn. Na vier weken was dit:
Na één jaar was de gemiddelde pijnscore op dezelfde schaal 1,5 bij PRT, 2,8 bij placebo en 3,0 bij gebruikelijke zorg. Het voordeel bleef dus zichtbaar; dit is een ander resultaat dan het percentage pijnvrije deelnemers.
Dit onderzoek ging over langdurige rugpijn, niet over heupartrose. De percentages zijn daarom geen herstelkans bij heupartrose of voor het hele BreinMedicijn-programma. Het onderzoek laat wel zien dat langdurige pijn in de onderzochte groep sterk kon verminderen met een gerichte aanpak.
Voor heupklachten blijft daarom eerst van belang welke klachtbron en welk pijnmechanisme het best zijn onderbouwd.
Pain Reprocessing Therapy is namelijk één van de methoden die binnen het behandelprogramma van BreinMedicijn wordt gebruikt.
BreinMedicijn past vooral wanneer je klachten medisch voldoende zijn onderzocht en er aanwijzingen zijn dat een ontregeld zenuwstelsel de klachten veroorzaakt of in stand houdt.
De gratis Artrose test helpt je klachtenpatronen te verkennen. De uitslag bewijst geen diagnose en vervangt geen persoonlijke medische beoordeling.
Je leert binnen het behandelprogramma onder andere anders reageren op pijn en tintelingen, angst voor beschadiging verminderen, beschermgedrag loslaten en aangeleerde triggers doorbreken.
In hoofdstuk 13 lees je welke vervolgstap in jouw situatie het meest logisch is.
De beste vervolgstap hangt vooral af van wat je klachten waarschijnlijk veroorzaakt. Daarbij is belangrijk hoe goed heupartrose je klachten verklaart en of er aanwijzingen zijn voor een andere of aanvullende oorzaak.
Gebruik de volgende situaties als praktische leidraad:
In de 360° Klachtenanalyse worden je klachten, eerdere onderzoeken en behandelresultaten naast elkaar gezet. Zo kun je verder onderzoeken welke verklaring het beste past en welke vraag nog openstaat.
Ben je al bezig met het herstellen van een ontregeld zenuwstelsel, maar blijft je herstel steken? Dan kan de BreinMedicijn Herstelanalyse helpen om te onderzoeken wat je herstel op dit moment belemmert.
Blijven je klachten bestaan en past een ontregeld zenuwstelsel bij jouw situatie?
Dan is het zinvol om ook gericht aan die pijnsysteemcomponent te werken. Het behandelprogramma van BreinMedicijn richt zich op klachten die door een ontregeld zenuwstelsel worden veroorzaakt of in stand gehouden. Passende behandeling van een daarnaast onderbouwd gewrichtsprobleem kan nodig blijven.
Op de programmapagina vind je ook de mogelijkheid om met de proefversie te starten.
Vaak diep in de lies of aan de voorkant van het bovenbeen. De pijn kan ook naar de bil of knie uitstralen en soms onder de knie worden gevoeld. De pijnplek alleen stelt geen diagnose; tintelingen, doofheid of uitval vragen ook aandacht voor een zenuwoorzaak. Lees meer bij pijnlocatie en uitstraling.
Ja. Artrose op de röntgenfoto en vaak pijn aan de heup vallen in onderzoek lang niet altijd samen. Dat betekent niet dat artrose nooit pijn doet. Of de bevinding jouw klachten verklaart, hangt af van de combinatie met klachten, lichamelijk onderzoek en beloop. De cijfers en hun grenzen staan in hoofdstuk 5.
Nee. Bij een typisch klachtenbeeld kan de arts de diagnose vaak stellen op basis van je klachten en lichamelijk onderzoek. Een MRI is vooral zinvol bij een gerichte vraag die de behandeling kan veranderen, bijvoorbeeld over ander botletsel, een probleem met een pees of met de kraakbeenrand rond de heupkom (het labrum). Een normale röntgenfoto is niet automatisch een reden voor een MRI. Zie het aanvullende onderzoek.
Meestal is passend blijven bewegen onderdeel van de aanpak. Wandelen, fietsen, bewegen in water of een aangepast oefenprogramma kunnen allemaal passen. Bouw op vanaf wat lukt en pas aan bij aanhoudende verergering of functieverlies. Acute ernstige klachten vragen eerst beoordeling. Er is geen universeel aantal kilometers of een algemeen sportverbod; zie bewegen en oefeningen.
Er is geen algemeen bewijs dat bestaande gewrichtsveranderingen volledig worden teruggedraaid tot een normaal gewricht. Pijn, stijfheid en functioneren kunnen wel duidelijk verbeteren, ook als de foto gelijk blijft. Het doel is daarom vooral wat je weer kunt en hoe je je voelt. Lees meer over beloop en verbetering.
Een heupprothese kan zinvol zijn bij ernstige pijn en beperkingen die bij het heupgewricht passen, wanneer een geschikte niet-operatieve aanpak onvoldoende helpt of niet mogelijk is. De keuze hangt ook af van je gezondheid, voorkeuren en risico’s. Een artrosegraad alleen beslist niet. De afweging staat bij de heupprothese.
Voor heup- of knieartrose zijn onder voorwaarden maximaal twaalf behandelingen fysio- of oefentherapie vanuit het basispakket beschikbaar in een periode van twaalf maanden vanaf de eerste behandeling. Het gaat niet automatisch om twaalf behandelingen per afzonderlijk gewricht. Controleer je traject, polisvoorwaarden en eigen risico. Zonder verwijzing terechtkunnen betekent niet automatisch vergoeding; zie verwijzing en vergoeding.
Hieronder staan de gebruikte bronnen per onderwerp. In de tekst staan de links bij de uitleg of het onderzoek waarop ze betrekking hebben.
Dit artikel is een publicatie van BreinMedicijn. BreinMedicijn biedt zelf het behandelprogramma en de analyses aan waarnaar dit artikel verwijst.
Inhoudelijk bijgewerkt: 3 november 2026.
Dit artikel geeft algemene informatie. Bij nieuwe of toenemende klachten, ernstige beperkingen of twijfel over de oorzaak is een persoonlijke medische beoordeling belangrijk.
