Alles over beknelde zenuw- symptomen en behandeling

In het kort

• Een beknelde zenuw staat onder druk van omliggend weefsel. Dat kan uitstralende pijn, tintelingen, een doof gevoel of minder kracht geven. De druk kan bij de rug of nek zitten, maar ook verderop, bijvoorbeeld bij de pols, elleboog of knie.
• Een beknelling wordt overtuigend wanneer klachten en onderzoek naar dezelfde zenuw wijzen. Denk aan tintelingen in bepaalde vingers én minder gevoel in diezelfde vingers. Een hernia op een scan aan de andere kant verklaart die klachten veel minder goed.
• De behandeling moet passen bij de plek en het soort zenuwprobleem. Bij een polsbeknelling kan een spalk of injectie helpen; bij ernstige, aanhoudende herniaklachten kan een operatie verlichting geven. In hoofdstuk 5 lees je wat de verschillende behandelingen opleveren en hoe lang het effect duurt.
• Blijven klachten na behandeling bestaan, kijk dan opnieuw wat ze verklaart. Een zenuw kan nog herstellen of onder druk staan, maar ook een spier, een andere zenuw of een ontregeld zenuwstelsel kan meespelen. Pijn, gevoel en kracht hoeven niet tegelijk te verbeteren.
• Bel direct de huisarts of huisartsenpost bij nieuwe duidelijke zwakte, een doof gevoel rond anus of geslachtsdelen, niet kunnen plassen of nieuw verlies van controle over urine of ontlasting. Wacht niet tot meerdere signalen tegelijk aanwezig zijn.
• Passen je klachten niet goed bij een beknelling of blijven ze ondanks passende behandeling bestaan? Wisselen ze daarnaast sterk of veranderen ze duidelijk door stress, ontspanning of afleiding? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol spelen. De gratis test hieronder helpt je zulke aanwijzingen te herkennen.

Introductie

Schietende pijn naar je been, een slapende hand of tintelingen die je uit je slaap houden: je wilt weten wat er aan de hand is en wat helpt. Misschien heb je de diagnose beknelde zenuw gekregen, is op een scan een hernia gevonden of wordt een operatie besproken.

Verklaart die beknelling ook jouw klachten? De plek van de pijn, veranderingen in gevoel en kracht en de onderzoeksuitslagen moeten bij elkaar passen. Spieren, pezen, gewrichten en andere zenuwaandoeningen kunnen vergelijkbare klachten geven.

Passen de bevindingen maar gedeeltelijk, of blijven klachten na behandeling bestaan? Dan is het belangrijk verder te kijken. Bij sterke wisselingen en duidelijke veranderingen door stress, ontspanning of afleiding kan ook een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke of zelfs de voornaamste verklaring zijn.

In dit artikel lees je welke klachten bij de verschillende zenuwproblemen passen, wat onderzoeken toevoegen en wat behandelingen kunnen opleveren. Ook bespreken we herstel, overbelasting en de aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel. Op die laatste verklaring richt het behandelprogramma van BreinMedicijn zich.

Inhoudsopgave

1. Wat is een beknelde zenuw?

Bij een beknelde zenuw drukt omliggend weefsel op een zenuw. Dat kan de doorgifte van signalen verstoren. Je kunt daardoor iets anders voelen, zoals tintelingen of een doof gebied, of een spier minder goed aansturen.

Druk is niet het enige proces dat klachten kan geven. Bij een zenuwwortel kunnen ook plaatselijke ontstekingsprocessen meespelen. Hoeveel pijn je voelt, vertelt daarom niet rechtstreeks hoeveel druk of beschadiging er is.

1.1 Waar kan een zenuw bekneld raken?

Zenuwen verbinden het ruggenmerg met de rest van je lichaam. Ze geven onder meer informatie over gevoel door en sturen spieren aan. Een zenuwwortel is het begin van zo’n verbinding, vlak bij de wervelkolom. Verderop lopen zenuwen door je arm of been; dat noemen we perifere zenuwen.

Bij een hernia in de onderrug kan een zenuwwortel worden geprikkeld. De klachten kunnen dan in de bil, het been of de voet zitten, terwijl de oorzaak dichter bij de rug ligt. Een zenuwprobleem bij de knie kan eveneens klachten in de voet geven, maar zit op een andere plaats.

Hetzelfde onderscheid geldt voor armklachten. Een zenuwwortel in de nek kan uitstraling naar de hand veroorzaken. Bij carpaal tunnelsyndroom zit de beknelling juist in de pols. Minder gevoel kan een knoop dichtdoen moeilijk maken; minder spierkracht kan ervoor zorgen dat je een voorwerp niet goed vasthoudt.

1.2 Wat is het verschil tussen zenuwbeknelling, zenuwpijn en ischias?

Zenuwbeknelling beschrijft een mogelijk mechanisme: druk op een zenuw. Zenuwpijn beschrijft een soort klacht. Zenuwpijn kan ook ontstaan door een zenuwaandoening zonder plaatselijke beknelling, bijvoorbeeld bij diabetes. Brandende of elektrische pijn alleen bewijst nog geen zenuwschade.

Ischias is een veelgebruikte naam voor uitstralende pijn naar het been. De term vertelt niet precies waar de oorzaak zit. Radiculaire pijn betekent dat de pijn samenhangt met een zenuwwortel. Bij radiculopathie werkt de zenuwwortel ook aantoonbaar minder goed, bijvoorbeeld met minder gevoel, spierzwakte of veranderde reflexen.

Een hernia is weer iets anders: een uitstulping van een tussenwervelschijf. Die kan op een zenuwwortel drukken, maar een hernia op een scan hoeft niet de oorzaak van de klachten te zijn.

Lees verder: Zenuwpijn

2. Hoe herken je een beknelde zenuw en wanneer moet je naar de dokter?

Herkenning begint bij wat je voelt, waar je het voelt en wat moeilijker gaat: lopen, schrijven, iets vastpakken of slapen. De arts onderzoekt of die veranderingen bij een bepaalde zenuw passen.

2.1 Welke symptomen kunnen bij een beknelde zenuw passen?

Klachten die bij een beknelde of geïrriteerde zenuw kunnen voorkomen zijn:

• Schietende, brandende, stekende of elektrische pijn, soms vanuit de nek naar de arm of vanuit de bil naar het been.
• Tintelingen, een slapend gevoel of een huidgebied dat minder gevoelig is.
• Minder kracht, bijvoorbeeld moeite om je voet op te tillen, op je tenen te staan of iets vast te pakken.
• Moeite met dagelijkse handelingen, zoals knopen sluiten, schrijven, lopen of een beker vasthouden.

Soms geeft een zenuwprobleem vooral doofheid en weinig pijn. Andersom kun je hevige pijn hebben terwijl de spieren nog voldoende kracht leveren. Daarom worden pijn, gevoel en kracht afzonderlijk beoordeeld.

Het gevoel dat een arm of been slap is, is niet hetzelfde als gemeten spierzwakte. Pijn kan een beweging ook tegenhouden. Daarom onderzoekt een arts kracht en gevoel afzonderlijk. Nieuwe duidelijke zwakte vraagt directe medische beoordeling.

Kramp, stijfheid of losse spiertrekkingen bewijzen op zichzelf geen zenuwbeknelling. Een gezwollen gevoel is ook iets anders dan zichtbare zwelling. Nieuwe zwelling, verkleuring of temperatuurverandering vraagt een eigen beoordeling. Spiertrekkingen samen met toenemende zwakte of zichtbare spierafname zijn reden voor neurologisch onderzoek.

Afvallen en afname van één spier zijn verschillende dingen. Bij aanzienlijk gewichtsverlies kan de zenuw aan de buitenkant van de knie kwetsbaarder worden voor druk. Een dunner been of een sleepbeen vertelt op zichzelf niet wat er aan de hand is; nieuwe duidelijke zwakte vraagt directe beoordeling.

Pijn en gevoelsklachten kunnen op verschillende plaatsen worden ervaren.

2.2 Wat zegt de plek van de klachten?

De plaats van de klachten geeft richting aan het onderzoek. Daarbij telt niet alleen de pijnplek, maar ook welk huidgebied minder voelt en welke beweging minder krachtig gaat. De grenzen van zenuwgebieden overlappen.

Bil, been en voet

De oorsprong kan bij een zenuwwortel in de onderrug liggen, maar ook bij een zenuw verderop in het been. Waar voel je precies pijn of minder gevoel? Lukt je voet optillen en op je tenen staan nog? Die verschillen helpen de arts bepalen waar verder onderzoek nodig is.

Nek, schouder en arm

Klachten kunnen vanuit de nek komen, maar ook samenhangen met een armzenuw of een schouderprobleem. Daarom worden gevoel en kracht in de arm onderzocht, samen met de reflexen en wat er gebeurt bij nek- of schouderbewegingen.

Duim, wijsvinger en middelvinger

Tintelingen in deze vingers, vooral ’s nachts, kunnen passen bij de middelste handzenuw in de pols. De arts vergelijkt ook de andere vingers en onderzoekt hoe goed de duim werkt. Zo wordt duidelijker of het om de pols gaat of om een andere plek.

Pink en een deel van de ringvinger

Bij dit gebied wordt onder meer gekeken naar de ulnariszenuw bij de elleboog en naar een mogelijke oorsprong in de nek. Klachten bij lang buigen of op de elleboog steunen geven richting; onderzoek van gevoel en verschillende handspieren helpt het onderscheid maken.

Voor- of buitenzijde van het bovenbeen

Een plaatselijke gevoelszenuw kan branderigheid of doofheid geven. Maar een hoger gelegen zenuwwortel of een heupprobleem kan ook meespelen. Alleen veranderd gevoel vraagt daarom een andere vergelijking dan klachten met duidelijke zwakte of een stijve heup.

Voetzool, voetrug of hiel

Deze plekken horen niet allemaal bij dezelfde zenuw. De arts kijkt naar het precieze gebied, de reactie op bewegen en of één of beide voeten klachten geven. Ook pezen en gewrichten kunnen hier pijn veroorzaken.

De verdeling van klachten helpt bij het bepalen van de onderzoeksvraag.

2.3 Welke klachten vragen om een bredere verklaring?

Een beknelling rechts past slecht bij klachten alleen links. Een probleem van één handzenuw verklaart geen klachten in beide benen. Zulke verschillen helpen om gericht een andere oorzaak te zoeken.

Zenuwklachten kunnen ook wisselen of buiten het gebruikelijke gebied worden gevoeld. Daarom vergelijkt de arts de pijnplek met gevoel, kracht, reflexen en het verloop. Zo worden ook twee naast elkaar bestaande problemen herkend.

Brandende klachten in beide voeten kunnen bijvoorbeeld passen bij polyneuropathie: een aandoening van meerdere zenuwen. Plaatselijke schouderpijn met bewegingsbeperking kan meer bij een gewricht passen. Spieren en pezen kunnen eveneens pijn geven die op zenuwpijn lijkt.

Wisselen klachten sterk bij ongeveer dezelfde belasting, ontstaan ze al bij het verwachten van een beweging of verminderen ze herhaaldelijk bij ontspanning en afleiding? Dan verdient ook een ontregeld zenuwstelsel aandacht. In hoofdstuk 4.6 lees je hoe zulke kenmerken meetellen naast je medische onderzoek.

2.4 Wanneer moet je direct medische hulp zoeken?

Bel direct je huisarts of huisartsenpost bij:

• Nieuwe duidelijke of snel toenemende zwakte in een arm, hand, been of voet, bijvoorbeeld een voet die opeens niet goed meer omhoogkomt.
• Een nieuw doof gevoel rond de anus of geslachtsdelen, niet kunnen plassen of nieuw verlies van controle over urine of ontlasting, vooral bij rug- of beenklachten.
• Nekklachten met nieuwe beenzwakte, plotseling wankel lopen of nieuwe blaas- of darmproblemen. Onhandige handen samen met loopproblemen kunnen op betrokkenheid van het ruggenmerg wijzen.

Eén van deze signalen kan al voldoende reden zijn om te bellen. Je hoeft niet eerst aan alle kenmerken te voldoen. Het Martini Ziekenhuis beschrijft waarom nieuwe blaasproblemen of gevoelsverlies in het rijbroekgebied kunnen passen bij het caudasyndroom: een ernstige beknelling van meerdere zenuwen onder in de rug.

Bel 112 bij plotseling een scheve mond, moeilijk praten of zien, of minder kracht in een arm of been: dit kan een beroerte zijn. Zijn zulke verschijnselen alweer verdwenen, bel dan nog direct de huisarts of huisartsenpost. Bel ook 112 bij aanhoudende zware druk of pijn op de borst, vooral met zweten, misselijkheid of benauwdheid.

Een plots koud, bleek en zeer pijnlijk been, een nieuw dik en pijnlijk onderbeen of een pijnlijk gezwollen of verkleurd armgebied vraagt eveneens direct medisch contact. Bij plotseling heftige pijn in de balzak bel je direct de huisarts of huisartsenpost.

Maak ook een afspraak bij aanhoudende pijn, gevoelsverlies of problemen met bewegen. Meld koorts, ziek zijn, een ongeval, een recente operatie of kanker in je voorgeschiedenis. Bij toenemende pijn, doofheid, kleurverandering of zwakte onder gips of een strak verband neem je direct contact op met de behandelende afdeling of huisartsenpost.

3. Waardoor kan een zenuw bekneld raken en welke andere oorzaken lijken erop?

Een zenuw kan onder druk komen te staan door een uitstulpende tussenwervelschijf, een vernauwde doorgang, zwelling of druk van buitenaf. Zenuwletsel kan ook na een ongeluk of ingreep ontstaan. Niet iedere schietende of tintelende pijn komt echter door een beknelling.

Hieronder lees je per belangrijke mogelijkheid wat je kunt herkennen en welke bevindingen erbij passen. Hoofdstuk 4 legt uit hoe de onderzoeken worden uitgevoerd. In 4.6 lees je hoe klachten en uitslagen samen worden beoordeeld.

3.1 Een beknelde zenuw in de rug of nek

Een zenuwwortel in de onderrug kan pijn naar bil, been en voet geven. Rugpijn hoeft daarbij niet op de voorgrond te staan. Een zenuwwortel in de nek kan op vergelijkbare wijze klachten in de arm of hand geven, soms met weinig nekpijn.

De arts onderzoekt ook andere mogelijke bronnen. Liespijn met een beperkte heupbeweging kan bijvoorbeeld uit de heup komen. Pijn bij het heffen van de arm kan bij een schouderpees passen. Een beknelde zenuw in de onderrug verklaart geen armklachten.

Bij klachten vanuit deze regio’s lees je meer over een beknelde zenuw in de rug of een beknelde zenuw in de nek.

Hernia

Bij een hernia puilt een tussenwervelschijf uit. Raakt die uitstulping een zenuwwortel, dan kan pijn vanuit de rug naar het been of vanuit de nek naar de arm trekken. Minder gevoel of minder kracht kan daarbij voorkomen, maar hoeft niet aanwezig te zijn.

Een hernia wordt een aannemelijke verklaring wanneer de uitstraling en de gevonden veranderingen in gevoel, kracht of reflexen passen bij dezelfde zenuwwortel. Wordt een MRI gemaakt, dan kijkt de arts of de hernia die wortel ook aan de juiste kant beïnvloedt. Een hernia rechts verklaart bijvoorbeeld niet zonder meer klachten alleen links.

De plaats van een hernia en de naam van een zenuw zijn niet hetzelfde. L4–L5 is de ruimte tussen twee lendenwervels. Een hernia daar kan de L5-zenuwwortel treffen; een hernia op L5–S1 kan de S1-wortel raken. De ligging van de uitstulping bepaalt welke zenuw betrokken kan zijn.

• L4 kan passen bij klachten aan de voorkant van bovenbeen of knie en de binnenzijde van het onderbeen, minder kracht bij knie strekken en een verminderde kniepeesreflex.
• L5 kan passen bij klachten aan de buitenzijde van het been en op de voetrug of bij de grote teen, met moeite de voet of grote teen op te tillen.
• S1 kan passen bij klachten achter in het been en aan de buitenrand of onderzijde van de voet, moeite met op de tenen staan en een verminderde achillespeesreflex.

Niet iedereen heeft alle kenmerken. Hogere rugwortels, zoals L2 en L3, kunnen eerder bij de voorzijde van het bovenbeen of de lies betrokken zijn. Ook dan worden de heup en de dijbeenzenuw mee beoordeeld.

In de nek zijn er zeven wervels en acht paar zenuwen. C5 kan klachten rond schouder en bovenarm geven, met moeite de arm te heffen. C6 kan passen bij de duimzijde en minder kracht bij elleboogbuigen; C7 bij de middelvinger en elleboogstrekken; C8 bij de ring- en pinkzijde en het buigen van de vingers. De gebieden overlappen. De arts gebruikt daarom niet alleen de pijnplek, maar ook het onderzoek van verschillende spieren en het gevoel.

Lees meer over een rughernia, een hernia op L4–L5 en een hernia op L5–S1.

Vernauwing rond de zenuwen: stenose

Bij stenose is de ruimte in het wervelkanaal of bij een zenuwuitgang smaller geworden. Een vernauwing in de onderrug kan pijn, tintelingen of een zwaar gevoel in de benen geven bij staan of lopen. De klachten nemen dan vaak af bij zitten of vooroverbuigen.

Pijn bij staan en lopen, verlichting bij zitten en een MRI met een bijpassende vernauwing geven samen sterke aanwijzingen voor stenose. Bij liespijn of kuitpijn vergelijkt de arts dit met een heup- of doorbloedingsprobleem. Zo wordt duidelijk welke verklaring het beste past.

Bij een vernauwing in de nek maakt de arts onderscheid tussen druk op een zenuwwortel en druk op het ruggenmerg. Nieuwe loopproblemen of onhandige handen samen met beenklachten vragen daarom een andere beoordeling dan alleen uitstraling naar één arm. De signalen waarvoor je direct moet bellen staan in hoofdstuk 2.4.

In ons artikel over stenose in de rug lees je meer over het klachtenpatroon en de onderzoeken.

Artrose en andere veranderingen op een scan

Artrose, botuitsteeksels en veranderingen aan tussenwervelschijven kunnen de ruimte voor een zenuw verkleinen. Ze worden ook gevonden bij mensen zonder pijn.

Een uitstulping op een scan hoeft geen pijn te geven. In het overzichtsonderzoek van Brinjikji en collega’s werden 33 onderzoeken met 3.110 mensen zonder klachten samengebracht. Een plaatselijke uitstulping van een tussenwervelschijf kwam naar schatting voor bij 29 van de 100 twintigjarigen en 43 van de 100 tachtigjarigen.

Die cijfers laten zien waarom de scan alleen de oorzaak niet bepaalt. Raakt de afwijking de zenuw die past bij de kant en plek van je klachten, het gevoelsverlies of de zwakte? Dan krijgt zij betekenis. Zonder die overeenkomst moet naar een beter passende verklaring worden gezocht.

Een breuk, cyste, bloeding, infectie of andere ruimte-innemende afwijking kan soms eveneens een zenuw beïnvloeden. De ziektegeschiedenis en het klachtenpatroon bepalen of daar gericht onderzoek naar nodig is.

Meer uitleg vind je bij artrose en artrose in de rug. Gaat het vooral om pijn zonder duidelijke zenuwuitval, lees dan ook over lage rugpijn of nekpijn.

3.2 Plaatselijke zenuwbeknelling in arm of hand

De zenuwen in de arm hebben verschillende taken. Welke vingers anders voelen en welke beweging minder goed lukt, helpt bepalen waar het probleem kan zitten.

Carpaal tunnelsyndroom bij de pols

Bij carpaal tunnelsyndroom raakt de middelste handzenuw, de nervus medianus, in de pols bekneld. Je kunt tintelingen of een doof gevoel krijgen in duim, wijsvinger, middelvinger en een deel van de ringvinger. De klachten kunnen je ’s nachts wakker maken. Bij ernstiger problemen kan de duim minder krachtig werken.

De arts onderzoekt het gevoel in deze vingers en de duimkracht. Komt daarbij hetzelfde patroon naar voren en past ook het nachtelijke verloop, dan wordt CTS aannemelijker. Bij twijfel kan een zenuwmeting helpen bepalen of de zenuw juist bij de pols minder goed signalen doorgeeft. Alleen tintelingen in de pink vragen eerder om onderzoek naar een andere zenuw.

De middelste handzenuw loopt door de carpale tunnel bij de pols.

Voorbeeld van het gevoelsgebied van de middelste handzenuw.

Lees de uitgebreide uitleg over carpaal tunnelsyndroom. Voor een breder overzicht zijn er de verschillende oorzaken van tintelingen in hand en vingers.

De ulnariszenuw bij de elleboog

De ulnariszenuw loopt langs de binnenzijde van de elleboog. Bij druk of irritatie daar kun je tintelingen krijgen in de pink en een deel van de ringvinger. Lang op de elleboog steunen of deze sterk gebogen houden kan de klachten oproepen. Minder kracht in kleine handspieren kan schrijven of andere fijne handelingen moeilijker maken.

De arts vergelijkt het gevoel in pink en ringvinger met de kracht van verschillende handspieren. Zo nodig laat een zenuwmeting zien of het probleem bij de elleboog, pols of hoger in de nek zit.

Je leest meer over de elleboogbeknelling in het artikel over cubitaal tunnelsyndroom.

Verschillende problemen van de radialiszenuw

De radialiszenuw heeft takken die gevoel doorgeven en takken die strekspieren aansturen. Tintelingen aan de duimzijde van de handrug kunnen bij de oppervlakkige gevoelstak passen. Moeite om de vingers of duim te strekken vraagt onderzoek van de spieren en de diepere zenuwtak.

Bij het pijnlijke radiaal tunnelsyndroom staat vooral pijn in de onderarm bij de elleboog op de voorgrond. Dat is niet hetzelfde als duidelijke uitval van de strekspieren. De arts vergelijkt daarom de pijnplek, bewegingen, kracht en het gevoel, en kijkt ook naar een peesprobleem zoals een tennisarm.

Voor die specifieke pijnklacht lees je verder over radiaal tunnelsyndroom.

Thoracic outlet syndroom rond de schoudergordel

Tussen nek en arm lopen zenuwen en bloedvaten door de schoudergordel. Bij thoracic outlet syndroom, afgekort TOS, kunnen deze structuren onder druk staan. Een extra rib kan meespelen, maar is niet bij iedereen aanwezig. Bij de zenuwvorm kunnen pijn en tintelingen rond schouder, arm en hand optreden.

De specialist vergelijkt de klachten met het gevoel, de kracht en de reactie op armhoudingen. Ook een zenuwwortel in de nek of een beknelling verderop in de arm wordt meegewogen. Tintelingen bij één armtest zijn onvoldoende om TOS vast te stellen. Een arm die nieuw dik, verkleurd, koud of duidelijk pijnlijk wordt, vraagt medische beoordeling van de bloedvaten.

Bij een afstaand schouderblad onderzoekt de arts welke spieren minder goed werken. Een probleem met de lange borstzenuw of de bijkomende zenuw is één mogelijkheid; een spier- of schouderprobleem is een andere. Het bewegingsonderzoek helpt die oorzaken uit elkaar te houden.

In de schoudergordel lopen zenuwen en bloedvaten van de nek naar de arm.

Meer uitleg staat bij thoracic outlet syndroom. Bekijk voor andere mogelijkheden ook schouderpijn en tintelingen in de arm.

3.3 Plaatselijke zenuwbeknelling in been of voet

Een klacht in de voet hoeft niet vanuit de rug te komen. De arts vergelijkt een mogelijke zenuwwortel in de rug met zenuwen bij de knie, enkel en voet. Het gevoel én welke bewegingen moeilijker gaan helpen daarbij.

De peroneuszenuw bij de knie

De peroneuszenuw, ook fibulariszenuw genoemd, loopt bij de buitenkant van de knie. Druk, letsel of een knellend hulpmiddel kan daar problemen geven. Je kunt minder gevoel op de voetrug krijgen en moeite hebben de voet op te tillen.

Een probleem van de L5-zenuwwortel in de rug kan daarop lijken. De arts onderzoekt daarom verschillende spieren en gevoelsgebieden, niet alleen de voetheffing. Zo nodig helpt zenuwonderzoek de plek bepalen. Een nieuwe klapvoet, waarbij je de voet niet goed kunt optillen, vraagt direct medisch contact.

Meralgia paresthetica aan het bovenbeen

Bij meralgia paresthetica is een gevoelszenuw aan de voor- en buitenzijde van het bovenbeen betrokken. Druk rond de lies kan daar branderigheid, tintelingen of een doof gebied geven. Deze zenuw stuurt geen spieren aan.

Een veranderd gevoel in dat gebied zonder verlies van spierkracht past bij deze mogelijkheid. Duidelijke zwakte bij het strekken van de knie vraagt om een andere of aanvullende verklaring. De arts vergelijkt daarom het gevoelsgebied met de kracht, reflexen en de heupbeweging.

Tarsaletunnelsyndroom bij de enkel

De tibialiszenuw loopt achter de binnenenkel door de tarsale tunnel. Een probleem daar kan brandende pijn, tintelingen of doofheid in de voetzool en tenen geven. De precieze plek hangt mede af van welke zenuwtak betrokken is.

De arts onderzoekt de binnenenkel en het gevoel in de voetzool. Bekende klachten die bij gericht onderzoek van de zenuw terugkomen, kunnen de verdenking ondersteunen. Zo nodig wordt met zenuwonderzoek of beeldvorming verder gezocht. Klachten vooral op de voetrug passen bij een andere zenuw; bij branderigheid in beide voeten wordt ook aan een aandoening van meerdere zenuwen gedacht.

Lees verder over tarsaal tunnel syndroom.

Morton-neuroom en andere lokale zenuwproblemen in de voet

Een Morton-neuroom kan pijn in de voorvoet tussen de tenen geven. De Baxter-zenuw is juist een kleine tak van een voetzoolzenuw die bij pijn aan de binnenzijde van de hiel betrokken kan zijn. Deze verschillende voetproblemen vragen dus onderzoek op verschillende plaatsen.

De arts vergelijkt de precieze pijnplek en eventuele gevoelsverandering met plaatselijke druk, bewegen en andere oorzaken. Hielpijn kan bijvoorbeeld ook uit de peesplaat komen. Een zooltje, brace of operatie wordt gekozen voor die concrete oorzaak, niet alleen voor het algemene woord zenuwbeknelling.

Lees verder: Meer over een Morton-neuroom

Bij pijn die vanuit de rug of het been lijkt door te trekken, lees je meer over zenuwpijn in het been en zenuwpijn vanuit de rug.

3.4 Piriformis en pijn diep in de bil

De piriformis is een spier diep in de bil, dicht bij de grote heupzenuw. Pijn in dit gebied kan toenemen bij zitten of bepaalde heupbewegingen. Spieren kunnen pijn naar andere plekken doorgeven; soms kan de heupzenuw in de bil worden beïnvloed. Dat is iets anders dan een beknelde zenuwwortel in de rug.

De diagnose piriformis syndroom betekent niet automatisch dat er werkelijk een zenuw bekneld zit. De auteurs van de PPD-gids (Clarke, Schechter en Schubiner, 2022) beschrijven vanuit hun praktijkervaring dat de meerderheid van de mensen die deze diagnose krijgen, volgens hen in werkelijkheid PPD heeft: klachten door een ontregeld zenuwstelsel.

Het systeem dat pijnsignalen regelt is dan overgevoelig geraakt en kan pijn veroorzaken of in stand houden zonder dat een zenuw bekneld zit. Een ontregeld zenuwstelsel kan ook naast een echte beknelling een rol spelen.

Bij de beoordeling kijkt de arts naar de heup, pezen en spieren, naar hoe goed de zenuwen werken en naar het bredere klachtenpatroon. Alleen een drukpijnlijke piriformis of een pijnlijke rekproef bewijst geen zenuwcompressie.

De uitgebreidere vergelijking van bilspierpijn en mogelijke zenuwbetrokkenheid staat in het artikel over piriformis syndroom.

3.5 Andere zenuw-, spier-, pees- en gewrichtsproblemen

Zenuwpijn kan ontstaan zonder plaatselijke beknelling. Diabetes, bepaalde tekorten, medicijnen, infecties en andere zenuwaandoeningen kunnen bijvoorbeeld een rol spelen. Een vergelijkbaar brandend of doof gevoel in beide voeten geeft een andere onderzoeksvraag dan nachtelijke tintelingen in één duim.

Bij dunnevezelneuropathie zijn kleine zenuwvezels betrokken. Er kunnen brandende pijn en veranderingen in pijn- of temperatuurgevoel bestaan terwijl gewoon zenuwgeleidingsonderzoek normaal is. Een normaal EMG is daarom geen algemeen bewijs dat er geen zenuwaandoening is.

Spieren, pezen en gewrichten kunnen eveneens klachten geven. Pijn bij een peesaanhechting en bij gerichte weerstand kan een peesbijdrage ondersteunen. Liespijn met beperkte heuprotatie kan meer bij de heup passen. Bij de schouder kan beperking van zowel zelf bewegen als door de onderzoeker bewegen wijzen op een gewrichtsprobleem.

Lees verder: Tennisarm

3.6 Kunnen triggerpoints op een beknelde zenuw lijken?

Triggerpoints zijn gevoelige plekken in spieren die pijn op de plek zelf of op afstand kunnen geven. Daardoor kan spierpijn op een beknelde zenuw lijken. Een behandelaar kijkt of gerichte druk of beweging jouw bekende pijn oproept en vergelijkt dat met het onderzoek van gevoel en kracht.

Een spierbijdrage en een zenuwprobleem kunnen naast elkaar bestaan. In hoofdstuk 6.3 lees je welke spieren en pijnpatronen hierbij relevant zijn.

3.7 Kan een ontregeld zenuwstelsel zulke klachten veroorzaken?

Ook een ontregeld zenuwstelsel kan pijn en tintelingen veroorzaken of in stand houden. Het systeem dat pijn en dreiging regelt is dan te gevoelig geworden. Een activiteit kan klachten oproepen zonder dat die activiteit telkens opnieuw een zenuw beschadigt.

Dat wordt aannemelijker wanneer meerdere herkenbare aanwijzingen samenkomen: sterke wisselingen bij ongeveer dezelfde belasting, klachten die al vóór een beweging beginnen of herhaald minder last bij ontspanning en afleiding. Dit kan een eigen verklaring zijn, maar ook naast een echte beknelling meespelen. In hoofdstuk 8.2 lees je welke aanwijzingen daarbij passen.

3.8 Wat als de klachten ergens anders zitten?

Een vaste, goed aanwijsbare pijnplek in de buikwand met veranderde huidgevoeligheid kan passen bij ACNES: een probleem van een klein huidzenuwtakje in de buikwand. De arts onderzoekt die plek en beoordeelt andere mogelijke oorzaken van buikpijn.

Een gewone echo laat zo’n zenuwtakje niet altijd goed zien. Als de arts ACNES vaststelt, kan een gerichte verdovingsinjectie worden besproken.

Bandvormige pijn rond de borstkas of middenrug kan een zenuwroute doen vermoeden, maar ook spieren, ribben, huid, longen of buikorganen kunnen pijn geven. Een huiduitslag kan bijvoorbeeld bij gordelroos passen. Pijn op de borst met de alarmsignalen uit hoofdstuk 2.4 vraagt directe hulp.

Hoofd-, aangezichts-, kaak- of mondklachten hebben een andere zenuwvoorziening dan de hand. De trigeminuszenuw hoort bij het gezicht; de ulnariszenuw bij arm en hand. Ook tanden, kaakgewricht, ogen en oren kunnen een eigen probleem hebben. Tinnitus, duizeligheid, smaakverlies of een trekkend ooglid worden niet door de term beknelde zenuw verklaard.

Bij klachten na een buik-, lies- of heupoperatie onderzoekt de arts waar je pijn of minder gevoel hebt en wat er sinds de ingreep veranderde. Zo kan worden gezocht naar plaatselijk zenuwletsel, maar ook naar andere gevolgen van de operatie.

Tijdens zwangerschap kunnen bijvoorbeeld vochtveranderingen bijdragen aan carpaal tunnelklachten. Pijn rond bekken, bil of lies is echter niet automatisch een zenuwbeknelling. Bespreek ook klachten na een bevalling met je zorgverlener; behandeling en medicijnen worden op de situatie afgestemd.

Jeuk, misselijkheid, darmklachten, een droge mond of bloeddrukveranderingen vragen eveneens een eigen beoordeling. Een plaatselijke beknelde zenuw is daarvoor geen algemene verklaring.

Klachten in hoofd en gezicht vragen een andere beoordeling dan klachten van een armzenuw.

De zenuwvoorziening van het gezicht verschilt van die van de hand.

4. Hoe onderzoekt een arts of een zenuw bekneld zit?

Het onderzoek moet antwoord geven op twee vragen: welke zenuw is betrokken en waardoor ontstaan de klachten? Het gesprek en lichamelijk onderzoek geven de eerste richting. MRI, zenuwmetingen of echo worden toegevoegd wanneer de uitslag de diagnose of behandeling kan veranderen.

4.1 Het gesprek en lichamelijk onderzoek

De arts vraagt wanneer de klachten begonnen, waar je pijn of minder gevoel hebt en wat je minder goed kunt. Ook eerdere operaties, letsel, ziekten, medicijnen en werkbelasting tellen mee.

Concrete voorbeelden helpen: welke vingers tintelen? Na hoeveel lopen begint de pijn? Lukt een knoop dichtdoen nog? Meld ook klachten die niet bij de eerdere verklaring lijken te passen. Vervolgens kan de arts de volgende onderdelen onderzoeken.

Krachtonderzoek

Wat onderzoekt het?

De arts laat spieren tegen weerstand werken en vergelijkt links met rechts. Denk aan je knie strekken, voet optillen of vingers spreiden. Zo wordt duidelijk of bepaalde spieren echt minder kracht hebben, of dat vooral pijn de beweging belemmert.

Wat betekent een normale uitslag?

De onderzochte spieren hebben voldoende kracht. Dat is geruststellend voor de aansturing van die spieren. Pijn of tintelingen kunnen wel voorkomen zonder krachtverlies.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Zijn juist spieren die door dezelfde zenuw of zenuwwortel worden aangestuurd herhaaldelijk zwakker? Dan is dat een aanwijzing voor een probleem met die zenuw. De arts houdt rekening met pijn tijdens het aanspannen en vergelijkt het resultaat met gevoel en reflexen.

Gevoelsonderzoek

Wat onderzoekt het?

De arts raakt verschillende huidgebieden aan en vraagt of je links en rechts hetzelfde voelt. Soms wordt ook scherp van dof of warm van koud onderscheiden.

Wat betekent een normale uitslag?

Je voelt de onderzochte prikkels normaal. Bij dit onderzoek is geen gebied gevonden waar je minder voelt. Tintelingen die alleen af en toe optreden kunnen tijdens de afspraak ontbreken.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Minder gevoel in duim, wijs- en middelvinger wijst naar een andere zenuw dan minder gevoel in de pink. De verdeling helpt bepalen waar het probleem zit, vooral wanneer de krachtmetingen dezelfde richting geven.

Reflexonderzoek

Wat onderzoekt het?

Met een reflexhamer tikt de arts op een pees, bijvoorbeeld bij de knie of enkel. De daaropvolgende spierreactie wordt links en rechts vergeleken.

Wat betekent een normale uitslag?

De onderzochte reflexen reageren zoals verwacht. Sommige zenuwklachten hebben geen invloed op die reflexen, bijvoorbeeld als vooral een gevoelszenuw is betrokken.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een zwakkere reflex aan één kant kan helpen een zenuwwortelprobleem te herkennen. De kniepees- en achillespeesreflex geven informatie over verschillende zenuwwortels. Opvallend levendige reflexen krijgen een eigen beoordeling, samen met lopen en spierkracht.

Lopen en dagelijkse bewegingen

Wat onderzoekt het?

De arts kijkt bijvoorbeeld hoe je loopt, je voet optilt, op je tenen staat of kleine voorwerpen oppakt. Zo wordt zichtbaar welke dagelijkse bewegingen moeilijker gaan.

Wat betekent een normale uitslag?

De onderzochte bewegingen lukken. Zijn de problemen er alleen na een bepaalde tijd lopen of op andere momenten, vertel dat dan: één moment in de spreekkamer laat dat niet altijd zien.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een voet die niet goed omhoogkomt, duidelijk wankel lopen of minder handvaardigheid helpt de arts kiezen welke spieren en zenuwen nader onderzocht worden. Nieuwe duidelijke zwakte vraagt snelle beoordeling; de klachten mogen dan niet alleen als pijn bij bewegen worden behandeld.

Onderzoek van gewrichten

Wat onderzoekt het?

De arts bekijkt hoe ver je een gewricht zelf kunt bewegen en hoe ver het beweegt als de onderzoeker helpt. Bij liespijn wordt bijvoorbeeld de heup onderzocht; bij armklachten de schouder.

Wat betekent een normale uitslag?

Het gewricht beweegt zonder duidelijke vaste beperking. Een stijf gewricht verklaart de klacht dan minder goed. De arts kijkt daarnaast of bewegen of belasten je bekende pijn oproept.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een heup die bij draaien beperkt is en de bekende liespijn oproept, maakt een heupverklaring aannemelijker. Bij een schouder kan beperking bij zowel zelf bewegen als geholpen bewegen richting geven aan een gewrichtsprobleem.

Onderzoek van pezen

Wat onderzoekt het?

De arts onderzoekt waar een pees aanhecht en laat je een gerichte beweging tegen weerstand maken. Daarbij wordt gevraagd of dit jouw bekende, plaatselijke pijn oproept.

Wat betekent een normale uitslag?

Druk op de onderzochte pees en het gebruiken ervan roepen je bekende pijn niet op. Dat geeft weinig steun voor die pees als pijnbron.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Pijn op dezelfde peesplek bij druk en bij passend gebruik maakt een peesbijdrage aannemelijker. Voel je vooral tintelingen of minder gevoel in een verder gelegen huidgebied, dan wordt ook een zenuwverklaring onderzocht.

Onderzoek van spieren

Wat onderzoekt het?

De behandelaar onderzoekt spieren die bij jouw pijngebied kunnen passen. Voelt een bepaalde plek gevoelig en verandert je bekende pijn bij druk, bewegen of belasten?

Wat betekent een normale uitslag?

De onderzochte spieren leveren geen duidelijke verklaring voor de klacht. Een spier kan wel relevant zijn als slechts een deel van de herkenbare pijn wordt opgeroepen; de volledige uitstraling hoeft niet terug te komen.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Roept druk of bewegen van een bepaalde spier jouw bekende pijn op? Dan geeft dat een aanwijzing dat die spier bijdraagt. Het onderzoek van gevoel en kracht helpt onderscheiden of daarnaast een zenuwprobleem speelt.

Onderzoek van doorbloeding

Wat onderzoekt het?

De arts bekijkt kleur, temperatuur en zwelling en voelt zo nodig de slagaderkloppingen. Dit helpt beoordelen of een bloedvatprobleem een betere verklaring is dan een zenuwbeknelling.

Wat betekent een normale uitslag?

Het onderzochte lichaamsdeel is bijvoorbeeld normaal warm en gekleurd en de slagaderkloppingen zijn goed voelbaar. Bij een specifieke verdenking op een vaatprobleem kan alsnog gericht vaatonderzoek nodig zijn.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een plots koud of bleek lichaamsdeel, duidelijke verkleuring of nieuwe zwelling stuurt de beoordeling richting de bloedvaten. De alarmsignalen uit hoofdstuk 2.4 bepalen wanneer je direct medische hulp nodig hebt.

4.2 Welke provocatietests kunnen helpen?

Bij een provocatietest probeert de onderzoeker jouw bekende klacht op te roepen met een bepaalde houding of beweging. Waar je de pijn of tinteling voelt, is belangrijker dan alleen of de test onprettig is. Een gewoon rekgevoel telt niet als dezelfde klacht. De tests hieronder zijn onderzoek, geen oefeningen om zelf te forceren.

Lasègue

Wat onderzoekt het?

Terwijl je ligt, tilt de onderzoeker één gestrekt been op. Je vertelt of je de bekende uitstralende pijn in het been voelt, of alleen spanning in de achterzijde van het bovenbeen.

Wat betekent een normale uitslag?

De bekende beenpijn wordt niet opgeroepen. Deze proef geeft dan geen extra aanwijzing voor prikkeling van de onderzochte zenuwwortel. Bij een verder passend klachtenbeeld blijft die verklaring mogelijk.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Dezelfde uitstralende beenpijn kan passen bij prikkeling van een zenuwwortel. Alleen een gespannen hamstring is niet zo’n reactie. De arts vergelijkt de test met het gevoelsgebied en de kracht in het been.

Gekruiste Lasègue

Wat onderzoekt het?

De onderzoeker tilt het andere gestrekte been op: dus niet het been waarin je normaal de klachten hebt. De vraag is of daarmee juist de bekende pijn in het aangedane been verschijnt.

Wat betekent een normale uitslag?

De bekende pijn in het aangedane been wordt niet opgeroepen. Deze proef kan bij een hernia normaal zijn en sluit die dus niet uit.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Komt de bekende pijn in het aangedane been op, dan versterkt dit de verdenking op een hernia die een zenuwwortel prikkelt. De reactie wordt vergeleken met de pijnplek, het gevoel en de kracht.

Femorale rekproef

Wat onderzoekt het?

Je ligt op je buik en de onderzoeker buigt je knie gecontroleerd. De vraag is of daarmee jouw bekende pijn aan de voorkant van het bovenbeen ontstaat. De proef richt zich op de dijbeenzenuw en hoger gelegen zenuwwortels in de onderrug.

Wat betekent een normale uitslag?

De bekende bovenbeenpijn wordt niet opgeroepen. De proef geeft dan geen extra steun voor deze zenuwroute. Zo nodig worden de heup en spieren als andere pijnbronnen onderzocht.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Komt precies de bekende pijn terug, dan helpt dat de arts verder zoeken naar een hogere zenuwwortel of de dijbeenzenuw. Ook spieren en gewrichten bewegen mee in de test. Daarom telt het verschil tussen de vertrouwde uitstraling en alleen een rekgevoel.

Spurling

Wat onderzoekt het?

Een arts of andere bevoegde behandelaar brengt je nek gecontroleerd in een houding die de ruimte bij een zenuwuitgang verkleint. Je geeft aan of jouw bekende uitstralende pijn naar de arm ontstaat.

Wat betekent een normale uitslag?

De houding wekt de bekende armklacht niet op. Dat maakt de proef negatief, maar een zenuwwortelprobleem in de nek is daarmee niet uitgesloten.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Komt de vertrouwde uitstraling naar de arm terug, dan kan dit een nekzenuwwortel als verklaring ondersteunen. De arts legt de reactie naast gevoel, kracht en reflexen. Druk niet zelf op je nek om deze proef na te doen.

Armzenuwtests

Wat onderzoekt het?

De onderzoeker verandert voorzichtig de stand van arm, pols en soms nek en vraagt of de bekende klachten daarmee mee veranderen.

Wat betekent een normale uitslag?

De bekende pijn of tinteling ontstaat niet. Deze proef geeft dan geen extra steun voor gevoeligheid van de onderzochte zenuwroute; het onderzoek van gevoel en kracht blijft van belang.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

De bekende tinteling of uitstraling ontstaat in een passend gebied en verandert wanneer de houding wordt aangepast. Dat ondersteunt dat de onderzochte zenuwroute gevoelig is. De arts vergelijkt dit met je overige klachten en onderzoek.

4.3 Wanneer zijn MRI, röntgen of CT zinvol?

Een MRI kan een hernia of vernauwing rond een zenuw laten zien. Een röntgenfoto toont vooral botten en hun stand; een CT geeft meer detail van het bot. Hieronder lees je welk antwoord ieder onderzoek kan geven.

MRI

Wat onderzoekt het?

Een MRI maakt met een magneet en radiogolven beelden van onder meer tussenwervelschijven, zenuwuitgangen en het ruggenmerg. Je ligt stil in de scanner en hoort harde tik- en klopgeluiden; je krijgt gehoorbescherming.

Tijdens het onderzoek houd je via een intercom contact met de medewerker.

Wat betekent een normale uitslag?

Er is op de onderzochte plek geen zichtbare afwijking die druk op de zenuw verklaart. Dat maakt die plaatselijke beknelling minder aannemelijk. Een zenuwmeting kan bij een andere onderzoeksvraag nog informatie geven over hoe de zenuw werkt.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Laat de MRI een hernia of vernauwing zien aan dezelfde kant en bij dezelfde zenuw die uit klachten en onderzoek naar voren kwam? Dan versterken de uitslagen elkaar. Een afwijking op een andere plek heeft minder verklarende waarde voor die klacht.

In een verslag betekent protrusie een uitstulping en foraminale stenose een vernauwde zenuwuitgang. Ligamentum-flavumhypertrofie is een verdikte band in de wervelkolom. Indrukking van de durazak beschrijft druk op het vlies rond de zenuwstructuren. Vraag vooral welke bevinding bij jouw klachten past en wat dit voor de aanpak verandert.

Vul vooraf de veiligheidsvragenlijst in en meld implantaten, metaal in je lichaam, zwangerschap en claustrofobie. Het team beoordeelt wat veilig kan. Volg je eigen afspraakbrief voor eten, drinken en medicijnen.

Röntgenfoto

Wat onderzoekt het?

Een röntgenfoto toont vooral botten en hun stand, bijvoorbeeld een breuk of duidelijke standverandering. De zenuw zelf is hierop niet goed te beoordelen.

Wat betekent een normale uitslag?

Er is bijvoorbeeld geen breuk of duidelijke standafwijking zichtbaar. Dat geeft geen steun voor die botafwijking als oorzaak. De zenuw zelf is op een röntgenfoto niet goed te zien.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een breuk of standafwijking kan laten zien waar een zenuw in de knel zou kunnen raken. Bij bijpassende klachten kan MRI of ander gericht onderzoek duidelijker maken of de zenuw werkelijk wordt beïnvloed.

CT scan

Wat onderzoekt het?

Een CT maakt doorsnedebeelden met röntgenstraling. Dit kan vooral botdetails tonen, bijvoorbeeld bij een breuk of een benige vernauwing.

Wat betekent een normale uitslag?

De gezochte breuk of benige vernauwing is niet zichtbaar. Gaat de vraag over een tussenwervelschijf of zenuwweefsel, dan kan een MRI meer informatie geven.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een breuk of vernauwing kan zichtbaar maken waar een zenuw in de knel zou kunnen komen. Of die bevinding jouw klacht verklaart, wordt vergeleken met de klachtenplek en het onderzoek van de zenuw.

4.4 Wat meten EMG, zenuwgeleiding en zenuwecho?

Zenuwgeleiding, naald-EMG en zenuwecho onderzoeken verschillende dingen. Onder de naam EMG worden in de praktijk soms meerdere onderdelen besproken. Vraag daarom welk onderzoek je krijgt en welke vraag het moet beantwoorden.

Zenuwgeleidingsonderzoek

Wat onderzoekt het?

Met elektroden op de huid en korte elektrische prikkels wordt gemeten hoe een zenuw signalen doorgeeft. De snelheid en sterkte van de reactie kunnen informatie geven over plaats en functie.

De elektrische prikkels kunnen onaangenaam of pijnlijk voelen; dat verschilt per persoon.

Wat betekent een normale uitslag?

De onderzochte zenuw geeft de gemeten elektrische signalen normaal door. Het onderzoek meet niet alle zenuwvezels. Bij dunnevezelneuropathie kan deze meting bijvoorbeeld normaal zijn, omdat het om andere, kleine zenuwvezels gaat.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Gaan signalen juist bij de pols of elleboog trager door, dan helpt dat een plaatselijk zenuwprobleem te lokaliseren. De meting wordt vergeleken met de vingers die tintelen of minder voelen. Zij laat niet zelf zien welke structuur op de zenuw drukt.

Naald EMG

Wat onderzoekt het?

Met een dun naaldje in geselecteerde spieren wordt elektrische activiteit gemeten, in rust en bij aanspannen. Dit onderzoekt de spieraansturing. Het kan onaangenaam zijn; niet iedereen heeft dit onderdeel nodig.

Wat betekent een normale uitslag?

In de onderzochte spieren zijn geen afwijkingen gevonden die op een probleem met de spieraansturing wijzen. Een klacht die alleen het gevoel betreft, hoeft met dit naaldonderzoek niet zichtbaar te worden. Ook het tijdstip en de ernst van een zenuwprobleem beïnvloeden de uitslag.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Afwijkende elektrische activiteit in bepaalde spieren kan laten zien dat hun zenuwaanvoer is verstoord. Welke spieren wel en niet afwijkend zijn, helpt onderscheid maken tussen bijvoorbeeld een zenuwwortel in de nek en een zenuw verderop in de arm.

Volg de voorbereiding van je eigen afdeling. Voor de meting zijn warme handen en voeten belangrijk; soms wordt gevraagd geen crème op de huid te gebruiken. Stop niet zelf met medicijnen voor het onderzoek.

Zenuwecho

Wat onderzoekt het?

Met gel en een echokop bekijkt de arts bijvoorbeeld de zenuw bij pols of elleboog. De echo laat vorm en dikte zien en kan ook tonen hoe de zenuw tijdens bewegen verschuift.

Wat betekent een normale uitslag?

Er is op de onderzochte plek geen duidelijke vorm- of bewegingsafwijking te zien. De echo vertelt niet hoe snel elektrische signalen door de zenuw gaan; daarvoor kan een zenuwmeting nodig zijn.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een plaatselijke verdikking of afwijkende beweging is vooral relevant als die zit bij de zenuw en plek die ook uit de klachten naar voren kwamen. De arts combineert dit zo nodig met een zenuwmeting, omdat vorm en werking verschillende dingen zijn.

4.5 Wanneer is ander onderzoek nodig?

Soms past een andere onderzoeksvraag beter dan plaatselijke zenuwdruk. Dat kan bijvoorbeeld gaan om een aandoening van meerdere zenuwen, kleine zenuwvezels of bloedvaten. Deze onderzoeken worden gericht gekozen; ze zijn geen standaardpakket voor iedereen met pijn.

Gericht bloedonderzoek

Wat onderzoekt het?

Bij klachten die op een bredere zenuwaandoening wijzen, kan de arts bijvoorbeeld glucose of vitamine B12 laten bepalen. Dit kan helpen een behandelbare oorzaak op te sporen.

Wat betekent een normale uitslag?

De gemeten waarde is niet afwijkend. Een normale B12-waarde geeft bijvoorbeeld geen aanwijzing voor dat specifieke tekort. Bloedonderzoek laat niet zien of een zenuw plaatselijk klem zit.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een gevonden tekort of afwijkende glucosewaarde kan de behandeling sturen, wanneer het bij het klachtenpatroon past. De arts beoordeelt ook of daarnaast een plaatselijke zenuwbeknelling of andere oorzaak aandacht nodig heeft.

Huidbiopt bij kleinevezelklachten

Wat onderzoekt het?

Bij een vermoeden van dunnevezelneuropathie kan een klein huidmonster worden afgenomen. Daarin wordt onderzocht hoeveel kleine zenuwvezels aanwezig zijn.

Wat betekent een normale uitslag?

In het huidmonster wordt geen duidelijke afname van kleine zenuwvezels gevonden. Bij een blijvende verdenking beoordeelt de specialist deze uitslag naast de klachten en het verdere onderzoek.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Een verminderde hoeveelheid kleine zenuwvezels kan bij een passend klachtenpatroon dunnevezelneuropathie ondersteunen. Het onderzoek gaat over kleine zenuwvezels in de huid, niet over het vrijmaken van één beknelde zenuw.

Temperatuurdrempelonderzoek

Wat onderzoekt het?

Met een apparaat worden warmte en kou aangeboden. Je geeft aan wanneer je de temperatuurverandering voelt. Dit heet ook QST en onderzoekt een andere functie dan de gewone zenuwgeleidingsmeting.

Wat betekent een normale uitslag?

Je merkt warmte en kou binnen de verwachte grenzen op. Er is op die plek geen afwijkende temperatuurwaarneming gemeten. Bij onderzoek naar kleine zenuwvezels wordt dit naast de andere uitslagen gelegd.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

Je hebt een sterkere of juist kleinere temperatuurverandering nodig om warmte of kou te merken. Dat kan, samen met andere passende bevindingen, wijzen op een probleem met kleine zenuwvezels. Deze test laat niet de plaats van een zenuwbeknelling zien.

Vaat echo

Wat onderzoekt het?

Een echokop brengt bloedvaten en zo nodig de bloedstroom in beeld. De arts kiest welk vat onderzocht moet worden op basis van de klacht, bijvoorbeeld nieuwe zwelling of een vermoeden van verminderde bloedtoevoer.

Wat betekent een normale uitslag?

De gezochte afwijking in het onderzochte bloedvat is niet gevonden. De echo geeft dan geen steun voor dat vaatprobleem als oorzaak van de klachten.

Wat betekent een afwijkende uitslag?

De echo laat bijvoorbeeld een afwijkende doorbloeding of een probleem in het onderzochte vat zien. De behandeling richt zich dan op dat vaatprobleem. Bij een plots koud, bleek of duidelijk gezwollen lichaamsdeel neem je direct medisch contact op.

4.6 Hoe sterk zijn de aanwijzingen dat een beknelde zenuw je klachten verklaart?

Hoe overtuigend verklaart de beknelling jouw klachten? Daarvoor moeten de kant en plek van de klachten, het gevoel, de kracht en de onderzoeksuitslagen bij elkaar passen. De ernst van de pijn en hoe goed de zenuw werkt worden apart beoordeeld.

De vijf situaties hieronder helpen je de uitkomsten begrijpen. “Een deel past” betekent dat een zenuwprobleem sommige klachten goed verklaart, terwijl andere klachten een eigen verklaring nodig hebben. Is noodzakelijk onderzoek nog niet gedaan, dan blijft de beoordeling open.

Eén voorbeeld: tintelingen in je hand

Stel: je wordt ’s nachts wakker door tintelingen in je duim, wijsvinger en middelvinger. De arts vindt in dezelfde vingers minder gevoel. Een zenuwmeting laat zien dat de middelste handzenuw bij de pols minder goed signalen doorgeeft.

Je klachten en het onderzoek wijzen dan naar dezelfde zenuw op dezelfde plek. Dat maakt carpaal tunnelsyndroom een overtuigende verklaring voor deze handklachten. Heb je ook brandende pijn in beide voeten? Een beknelling bij de pols verklaart die voetklachten niet. Daarvoor is een aparte beoordeling nodig.

Een zenuwmeting is niet altijd nodig. Bij het onderzoek wordt gekozen welke informatie nog ontbreekt om de oorzaak en behandeling te bepalen.

Zeer sterke aanwijzingen

Wat zie je?

• De klachten zitten aan de passende kant en in het gebied van dezelfde zenuw: bijvoorbeeld nachtelijke tintelingen in duim, wijs- en middelvinger bij een polsbeknelling.
• Bij lichamelijk onderzoek vindt de arts in datzelfde gebied minder gevoel, passende spierzwakte of een veranderde reflex.
• Aanvullend onderzoek ondersteunt, als het nodig is, dezelfde plek: bijvoorbeeld vertraagde zenuwgeleiding bij de pols of een hernia die de passende zenuwwortel raakt. Ook het verloop sluit daarbij aan.
• Een gerichte bewegingstest kan de bekende uitstraling of tinteling oproepen. Andere verklaringen passen minder goed bij het geheel.

Wat betekent dit?

Het zenuwprobleem is een overtuigende verklaring voor de passende klachten. In het handvoorbeeld wijzen de vingers, het gevoelsverlies en de zenuwmeting naar de middelste handzenuw bij de pols.

Welke vervolgstap past?

Een behandeling gericht op dat zenuwprobleem ligt voor de hand. De ernst en het verloop van gevoels- of krachtsverlies helpen bepalen of bijvoorbeeld begeleiding, een injectie of een operatie past. In hoofdstuk 5 staan de behandelopties.

Sterke aanwijzingen

Wat zie je?

• De verdeling van de pijn of tintelingen past duidelijk bij een bepaalde zenuw. Gericht lichamelijk onderzoek ondersteunt die verklaring.
• Je kunt passende uitstralende pijn hebben terwijl de spierkracht nog goed is. Niet iedere test hoeft afwijkend te zijn.
• De arts vindt geen andere verklaring die de klachten beter uitlegt.

Wat betekent dit?

Een probleem van deze zenuw is een aannemelijke oorzaak. Soms is nog niet duidelijk of vooral irritatie speelt of dat de zenuw daadwerkelijk onder druk staat. Dat onderscheid bepaalt mede welke behandeling past.

Welke vervolgstap past?

Behandeling en het volgen van je herstel kunnen al beginnen wanneer het klachtenbeeld voldoende duidelijk is. Extra onderzoek is vooral nuttig als het de keuze voor een behandeling kan veranderen.

Een deel past

Wat zie je?

• Een gevonden zenuwprobleem verklaart een herkenbaar deel van de klachten. Bijvoorbeeld: een polsbeknelling past bij de nachtelijke tintelingen in je hand.
• Daarnaast heb je klachten die buiten dat gebied vallen of anders verlopen, zoals brandende pijn in beide voeten of pijn die tussen verschillende lichaamsplekken wisselt.

Wat betekent dit?

De beknelling kan een deel goed verklaren, maar niet alles. De handklachten en de brandende voeten moeten daarom afzonderlijk worden beoordeeld. Voor het passende deel kan de diagnose nog steeds overtuigend zijn.

Welke vervolgstap past?

Bespreek per klacht wat wel en niet verklaard is. Een andere zenuwaandoening, spier of gewricht kan daarnaast een rol spelen. In hoofdstuk 6 lees je over herbeoordeling bij blijvende klachten.

Veranderen de aanvullende klachten herhaaldelijk door stress, ontspanning of afleiding, of wisselen ze sterk bij dezelfde belasting? Dan kan ook een ontregeld zenuwstelsel meespelen. Met de Beknelde zenuw test kun je nagaan welke positieve aanwijzingen je herkent.

Weinig aanwijzingen

Wat zie je?

• Er is bijvoorbeeld een hernia op een scan, maar de kant of het gebied van je klachten past daar slecht bij.
• Gericht onderzoek van gevoel, kracht en zo nodig aanvullende tests geeft weinig steun voor juist die beknelling. Een spier-, gewrichts- of ander zenuwprobleem kan beter passen.
• De dagelijkse beperkingen, het gevoel en de kracht wijzen niet gezamenlijk naar de genoemde beknelling. Eén afwijkende of normale test bepaalt de conclusie niet.

Wat betekent dit?

Deze specifieke beknelling is een zwakke verklaring voor het klachtenbeeld. Dat oordeel berust op de combinatie, niet op één normale uitslag. De arts vergelijkt welke andere oorzaak beter past.

Welke vervolgstap past?

Blijven na passende medische beoordeling vooral sterke wisselingen over, met herhaald minder pijn bij ontspanning of afleiding en meer klachten bij stress of verwachting? Dan wordt ook een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke mogelijkheid. De gratis Beknelde zenuw test helpt je deze positieve aanwijzingen te herkennen.

Nauwelijks aanwijzingen

Wat zie je?

• Na voldoende gericht onderzoek is er geen samenhangend patroon dat de voorgestelde beknelling ondersteunt.
• De gevonden afwijking zit bijvoorbeeld aan de verkeerde kant of op een plek die jouw klachten niet verklaart. Een andere verklaring sluit duidelijk beter aan bij je klachten en het onderzoek.

Wat betekent dit?

Deze beknelling is onwaarschijnlijk als belangrijkste oorzaak van de onderzochte klachten. Verder behandelen van alleen die plek ligt dan niet voor de hand; de beter passende verklaring hoort centraal te staan.

Welke vervolgstap past?

Past geen andere medische oorzaak beter en komen meerdere positieve kenmerken voor een ontregeld zenuwstelsel samen? Dan kan dat de belangrijkste verklaring zijn. Denk bijvoorbeeld aan:

• Je kunt dezelfde activiteit in een ontspannen situatie veel langer uitvoeren dan wanneer je gespannen bent.
• De pijn neemt herhaald af bij afleiding en toe door stress of voortdurend controleren.
• Klachten beginnen al bij de verwachting van een activiteit of wisselen sterk zonder een passende verandering in belasting.

Deze patronen kunnen de andere verklaring ondersteunen. Nieuwe of toenemende uitval blijft reden voor medische beoordeling.

De gratis Beknelde zenuw test helpt je deze kenmerken in kaart te brengen. In hoofdstuk 8 lees je de volledige uitleg. Alleen een normale scan of zenuwmeting is niet voldoende om deze verklaring vast te stellen.

Een afwijking wordt beoordeeld naast klachten, onderzoek en beloop.

Wil je begrijpen hoe een ontregeld zenuwstelsel klachten kan veroorzaken en waarom die klachten echt zijn? In de gratis online training leggen we uit welke aanpak daarbij past.

Bekijk de gratis online training

5. Welke behandelingen en dagelijkse keuzes kunnen helpen?

Wat kan een behandeling je opleveren: minder pijn, beter slapen, gemakkelijker lopen of je hand weer gebruiken? De oorzaak en de werking van de zenuw bepalen welke aanpak past. Hieronder staan de belangrijkste mogelijkheden en onderzoeksresultaten.

5.1 Hoe wordt de behandeling gekozen?

Bij milde of stabiele klachten zonder alarmsignalen kan afwachten met afgesproken controle passen. Soms helpt het om plaatselijke druk tijdelijk te verminderen, activiteiten aan te passen of begeleiding bij bewegen te krijgen.

Bij passende carpaal tunnelklachten kan bijvoorbeeld een nachtspalk worden geprobeerd. Bij een geïrriteerde ulnariszenuw kan minder op de elleboog steunen en deze minder lang gebogen houden helpen. Zo’n keuze wordt niet zonder meer overgenomen voor een zenuwwortel in de rug.

Nieuwe of toenemende uitval kan de aanpak versnellen. Bespreek daarom niet alleen de pijn, maar ook veranderingen in gevoel, kracht en dagelijkse handelingen. Als een behandeling onvoldoende helpt, wordt opnieuw bekeken of het doel, de diagnose en de uitvoering nog passen.

5.2 Medicijnen, injecties en een operatie

Bij medicijnen en injecties gaat het vooral om verlichting van klachten. Een operatie maakt ruimte voor de zenuw. Per behandeling bespreken we voor welke aandoening zij wordt gebruikt, wat onderzoek laat zien en welke nadelen meewegen.

Pijnmedicatie

Paracetamol of soms een ontstekingsremmende pijnstiller, zoals een NSAID, kan bij bepaalde rug- of nekklachten worden gebruikt om bewegen en slapen makkelijker te maken. De arts beoordeelt welk middel past bij je gezondheid en andere medicijnen.

Bij sommige vormen van zenuwpijn schrijft een arts bijvoorbeeld amitriptyline, nortriptyline of gabapentine voor. Sufheid en duizeligheid zijn mogelijke bijwerkingen. De richtlijn voor het lumbosacraal radiculair syndroom adviseert deze middelen niet routinematig bij korter bestaande zenuwwortelklachten in de onderrug.

Pregabaline gaf bij ischias geen duidelijk betere pijnverlichting dan placebo. In het onderzoek onder 209 deelnemers was de gemiddelde beenpijn na acht weken 3,7 met pregabaline tegenover 3,1 met placebo, op een schaal van 0 tot 10. Na een jaar was dat 3,4 tegenover 3,0: ook toen was geen duidelijk voordeel aangetoond.

Er werden meer bijwerkingen gemeld bij pregabaline: 227 tegenover 124 bij placebo. Eén deelnemer kon meerdere bijwerkingen melden; vooral duizeligheid kwam vaker voor. Bespreek met arts of apotheker of je medicijn voldoende helpt en hoe je het zo nodig afbouwt. Verander voorgeschreven medicatie niet zelf.

Gerichte injecties

Een corticosteroïdinjectie kan milde tot matige carpaal tunnelklachten tijdelijk verminderen. In een Cochrane-overzicht van injectieonderzoek hadden mensen tot drie maanden minder klachten en konden zij hun hand beter gebruiken dan na placebo of geen behandeling. Voor klachtenvermindering bleef een voordeel zichtbaar tot zes maanden.

Een epidurale injectie bij zenuwwortelklachten in de onderrug geeft gemiddeld een beperkt extra pijnvoordeel. In de onderzoeken uit de Nederlandse richtlijn over epidurale injecties was de pijn na één maand ongeveer 1 punt op 10 méér afgenomen dan na placebo. Bij metingen van pijnvermindering na drie maanden was er vrijwel geen verschil. Ook het dagelijks functioneren verbeterde niet overtuigend ten opzichte van placebo.

Andere metingen in dezelfde richtlijn vonden na drie maanden ongeveer 6 punten minder beenpijn op 100 tegenover placebo, en na zes maanden ongeveer 14 punten op 100 tegenover gewone zorg. Het extra voordeel hangt dus af van de vergelijking en het meetmoment; voor beter dagelijks functioneren is het bewijs minder overtuigend.

Een pijnspecialist kan een beeldgeleide injectie overwegen bij kort bestaande, ernstige zenuwwortelpijn ondanks passende pijnmedicatie. Tijdelijke toename van pijn en hoofdpijn zijn mogelijke nadelen. Bespreek welk resultaat de specialist verwacht en welke risico’s bij de ingreep horen.

Een reactie op plaatselijke verdoving kan helpen onderzoeken welke plek bij de pijn betrokken is. Een zenuwblokkade of neurostimulatie heeft een eigen doel en indicatie; een pijnpoli bespreekt welke optie bij het vastgestelde probleem past.

Een zenuw operatief vrijleggen

Bij een operatie maakt de chirurg ruimte voor een zenuw, bijvoorbeeld door een band bij de pols te openen of herniamateriaal bij een zenuwwortel te verwijderen. Het doel is de klachten door die druk te verminderen en waar mogelijk de zenuwfunctie te verbeteren.

Een operatie komt in beeld wanneer klachten en onderzoek overtuigend passen bij zenuwdruk en andere behandeling onvoldoende helpt. Bij ernstige of toenemende uitval kan sneller ingrijpen nodig zijn. Bij stabiele klachten worden verwachte verlichting, herstel en risico’s afgewogen.

Een herniaoperatie gaf na zes maanden gemiddeld 2,4 punten minder beenpijn op een schaal van 0 tot 10. In dit onderzoek hadden 128 mensen al vier tot twaalf maanden ischias door een rughernia. De gemiddelde pijn was na zes maanden 2,8 in de operatiegroep tegenover 5,2 bij verdere behandeling zonder operatie.

Van de 64 mensen die aanvankelijk zonder operatie werden behandeld, ondergingen er later 22 alsnog een operatie. Bij negen patiënten werden problemen rond de operatie gemeld. Bespreek dus naast de verwachte pijnvermindering ook complicaties en klachten die kunnen blijven bestaan.

Blijven klachten na een operatie bestaan, dan wordt opnieuw gekeken naar het herstel van de zenuw, eventuele resterende druk en andere verklaringen. In hoofdstuk 6.2 lees je welke betekenis het tijdsverloop heeft.

Bij het vrijleggen van de zenuw bij de pols kan plaatselijke verdoving voldoende zijn. De verdoving en nazorg worden gekozen bij de specifieke ingreep.

5.3 Bewegen, oefeningen en fysiotherapie

Begeleiding bij bewegen helpt je werken aan concrete doelen: weer verder lopen, beter je hand gebruiken of meer dagelijkse taken uitvoeren. De oefeningen worden afgestemd op de zenuw en bewegingen die bij jouw klachten betrokken zijn.

Wandelen, fietsen, sporten en werken

Kies activiteiten die uitvoerbaar blijven en pas duur, kracht of pauzes aan. Wandelen, fietsen, zwemmen of sporten kan mogelijk zijn, afhankelijk van de oorzaak en je functioneren. Bij ongecompliceerde rug- of nekklachten helpt langdurig in bed blijven meestal niet; kort rusten kan wel prettig zijn.

Nieuwe zwakte of toenemend gevoelsverlies is geen signaal om harder door te oefenen. Bespreek zwaar werk, machines en autorijden bij functieverlies of versuffende medicijnen met je behandelaar en zo nodig de bedrijfsarts. Terugkeer naar werk of sport hangt af van de belastbaarheid en behandeling, niet alleen van het aantal verstreken dagen.

Oefeningen, rekken en zenuwglijden

Gerichte oefeningen kunnen helpen om beweging en functie te oefenen. Welke beweging geschikt is, verschilt tussen rug, nek, pols en voet. Een fysiotherapeut kan samen met je beoordelen wat je kunt opbouwen en welke reactie aanleiding geeft om bij te sturen.

Bij zenuwglijden beweeg je de zenuw ten opzichte van het omliggende weefsel. Een fysiotherapeut kan beoordelen of dit bij jouw klachten past en de uitvoering begeleiden. Forceer geen toenemende uitstraling, doofheid of zwakte en druk niet zelf op je nek om een test na te doen.

Massage en andere behandelingen

Massage of manuele behandeling kan worden ingezet bij pijnlijke spieren of moeite met bewegen. Beoordeel of juist de behandelde klacht afneemt en of je daardoor weer meer kunt.

Voor carpaal tunnelsyndroom vindt de richtlijn voor carpaal tunnelsyndroom bij verschillende passieve behandelingen geen duurzaam voordeel. Bij een bijkomende spierklacht is daarom belangrijk welke klacht precies wordt behandeld.

Bij acupunctuur, dry needling, osteopathie en chiropractie hoort dezelfde vraag: welk effect is aangetoond voor mijn klacht? Bespreek het doel en het verwachte resultaat. Nekmanipulatie is geen noodzakelijk standaardonderdeel; nieuwe neurologische klachten na behandeling vragen medische beoordeling.

5.4 Slapen, zitten en tijdelijke aanpassingen

Kies een houding waarin je minder klachten hebt en wissel zo nodig. Bij rugklachten kan zijligging met gebogen knieën of rugligging met ondersteuning prettig zijn. Het doel is beter slapen en comfortabeler bewegen.

Bij passend carpaal tunnelsyndroom kan een voorgeschreven nachtspalk de pols relatief recht houden. Bij ulnarisklachten kan sterk gebogen slapen of druk op de elleboog klachten uitlokken. Een brace, gips of ander hulpmiddel hoort bij een concrete indicatie; te strak dragen kan juist druk geven.

Warmte of kort koelen kan prettig voelen. Bescherm je huid en gebruik geen extreme temperatuur op een plek waar je minder voelt. Een pijnstillende gel werkt plaatselijk en is geen gerichte behandeling van een diepliggende zenuwwortel.

Blijven pijn en slaapproblemen bestaan, bespreek dan het herstelplan. Wil je daarnaast beter begrijpen hoe een ontregeld zenuwstelsel langdurige klachten kan veroorzaken en in stand houden? In ons gratis e-book leggen we dit stap voor stap uit.

Download het gratis e-book

6. Hoelang duurt herstel en wat als klachten blijven of terugkomen?

Herstel kan geleidelijk gaan. Pijn, gevoel en kracht hoeven niet tegelijk te verbeteren. Het verloop helpt om te bepalen of de gekozen verklaring en behandeling nog passen.

6.1 Hoelang kan herstel duren?

Er is geen vaste hersteltermijn voor alle zenuwbeknellingen. Tijdelijke irritatie is iets anders dan een zenuw die langdurig onder druk staat en minder goed werkt. Hoe gevoel, kracht en dagelijkse handelingen veranderen, helpt het herstel beoordelen.

Bij veel mensen met een rughernia vermindert de pijn in enkele maanden. Klachten door een nekhernia verbeteren vaak binnen drie tot zes maanden. Gevoel en kracht kunnen langzamer verbeteren dan de pijn en herstellen soms niet volledig.

Let vooral op veranderingen in wat je kunt: gaat lopen beter, blijft de voet optillen mogelijk en lukt het gebruik van de hand? Nieuwe of toenemende uitval vraagt directe beoordeling. Als verbetering uitblijft, wordt het plan opnieuw bekeken in plaats van eindeloos op een vaste termijn te wachten.

6.2 Wat als klachten na een operatie blijven, terugkomen of veranderen?

Vertel of de klachten na de operatie nooit duidelijk verbeterden, na een goede periode terugkwamen of pas daarna ontstonden. Dat verschil helpt bepalen wat opnieuw onderzocht moet worden.

Fysiotherapie of revalidatie wordt afgestemd op de ingreep en het functieverlies. Na een ongecompliceerde operatie voor carpaal tunnelsyndroom is begeleide therapie niet automatisch nodig.

Klachten die na de operatie niet verbeterden

Klachten die nooit duidelijk verbeterden, kunnen samenhangen met herstel van een eerder aangedane zenuw, resterende druk of een andere oorzaak die de ingreep niet behandelt. De behandelaar vergelijkt de oorspronkelijke klachten met het huidige gevoel, de kracht en de bevindingen.

Bespreek welke klacht de operatie had moeten verbeteren en wat daarvan nu nog aanwezig is. De vraag is of herstel nog gaande is, druk is blijven bestaan of een andere oorzaak belangrijker is.

Klachten die na verbetering terugkomen

Na een periode van verbetering kunnen klachten terugkomen. Mogelijke verklaringen zijn nieuwe of teruggekeerde druk, littekenproblemen of een andere oorzaak. De plek en het patroon hoeven niet precies hetzelfde te zijn als vóór de operatie.

Vertel hoe lang de verbetering duurde en wat er bij de terugkeer veranderde. Ook een spier, een andere zenuw of een ontregeld zenuwstelsel kan relevant zijn. De herkenningskenmerken van die laatste verklaring staan in hoofdstuk 8.2.

Nieuwe klachten na een operatie

Nieuwe pijn, gevoelsverandering of krachtsverlies na een operatie vraagt een eigen beoordeling. Mogelijke oorzaken zijn wondpijn, een bloeduitstorting, plaatselijk zenuwletsel of een andere complicatie.

Neem bij nieuwe uitval, koorts, wondproblemen of snel toenemende pijn direct contact op met de behandelende afdeling. Wacht daarmee niet op een gewone controleafspraak.

Wat zegt verbetering na een gerichte behandeling?

Geeft een gerichte behandeling minder pijn bij precies de handeling die eerst moeilijk ging? Dan is dat nuttige informatie. Bijvoorbeeld: gerichte behandeling van een pijnlijke spier maakt opstaan makkelijker. De behandelaar vergelijkt dat resultaat met het eerdere onderzoek.

Kijk ook hoe lang de verbetering duurt en of gevoel, kracht en dagelijks functioneren vooruitgaan. Een plaatselijke verdoving kan helpen de pijnplek te onderzoeken; algemene ontspanning na massage zegt minder over welke plek de pijn veroorzaakt.

6.3 Kunnen triggerpoints en spierknopen meespelen?

Triggerpoints zijn gevoelige plekken in spieren die plaatselijke pijn of pijn op een andere plek kunnen geven. Ze worden ook wel spierknopen genoemd. Ze kunnen op zenuwpijn lijken of naast een zenuwprobleem bestaan.

In het Handboek Triggerpoint-therapie van Clair en Amber Davies worden verschillende pijnpatronen beschreven. Een behandelaar vergelijkt de gevoelige spierplek, bewegen en belasting met je bekende klachten én met het neurologisch onderzoek.

Druk of bewegen van een bepaalde spier kan je vertrouwde pijn oproepen. Dat maakt die spier als pijnbron aannemelijker, vooral als gerichte behandeling dezelfde klacht vermindert. Niet de volledige uitstraling hoeft bij druk terug te komen.

Scaleni of schuine halsspieren

De scaleni liggen aan de zijkant van de hals. Het handboek beschrijft pijnpatronen naar de schouder, arm en hand. Die kunnen aanleiding zijn om bij armklachten ook deze spieren te onderzoeken.

Een gevoelig spierpunt is iets anders dan vastgestelde druk op zenuwen of bloedvaten. De behandelaar vergelijkt het spierpatroon daarom met gevoel, kracht en eventuele vaatverschijnselen. Diepe zelfdruk in de hals is geen geschikte manier om dit onderscheid te maken.

De schuine halsspieren en beschreven uitstralingsgebieden.

Infraspinatus of onderdoornspier

De infraspinatus ligt aan de achterzijde van het schouderblad. Triggerpoints in deze spier worden in het handboek beschreven bij klachten rond de schouder en in de arm.

Een behandelaar kijkt of gerichte druk en schouderbewegingen herkenbare klachten geven. Gevoelsverlies, reflexveranderingen of duidelijke zwakte in een zenuwgebied vragen daarnaast hun eigen neurologische beoordeling.

De onderdoornspier en de in het handboek beschreven pijngebieden.

Pectoralis minor of kleine borstspier

De pectoralis minor ligt onder de grote borstspier. Het handboek beschrijft pijn aan de voorkant van de schouder en in de arm.

Roept druk of bewegen in deze regio je vertrouwde klacht op, dan kan de kleine borstspier meespelen. Bij gevoelsverlies of krachtsverlies wordt daarnaast gekeken of een zenuw betrokken is.

Gluteus minimus of kleine bilspier

De gluteus minimus ligt diep aan de buitenkant van de bil. Het handboek beschrijft pijn langs de buiten- of achterkant van het been, soms verder naar beneden. Daardoor kan het patroon op ischias lijken.

De behandelaar vergelijkt het beschreven pijngebied en de herkenbare reactie op spieronderzoek met je gevoel en kracht. Nieuwe voetzwakte blijft reden voor directe medische beoordeling.

De kleine bilspier en de in het handboek beschreven pijngebieden.

Piriformis of peervormige spier

De piriformis ligt diep in de bil. Een bijdrage aan bil- of heupklachten kan worden onderzocht aan de hand van herkenbare pijn bij bewegen, belasting en gerichte druk.

Spierpijn en zenuwcompressie zijn verschillende mogelijkheden. Een pijnlijke piriformis bewijst niet dat de grote heupzenuw bekneld zit. De bredere vergelijking en de praktijkervaring uit de PPD-gids staan in hoofdstuk 3.4.

Quadratus lumborum of vierkante lendenspier

De quadratus lumborum ligt in de onderrug. Het handboek beschrijft pijn rond onderrug, bil, heup en het SI-gebied, waar bekken en wervelkolom samenkomen.

Bewegen en gerichte druk kunnen laten zien of deze spier bij je rug- of bilklachten betrokken is. Bij pijn verder naar de voet worden ook andere spieren en zenuwen onderzocht.

Helpt gerichte spierbehandeling, maar keren spanning en pijn steeds terug? Kijk dan ook naar wat de spieren gespannen houdt. Samen met sterke invloed van stress, verwachting of ontspanning kan dit aanleiding zijn om een ontregeld zenuwstelsel te beoordelen.

De vierkante lendenspier en de in het handboek beschreven pijngebieden.

6.4 Wanneer onderzoek je een ontregeld zenuwstelsel?

Een ontregeld zenuwstelsel wordt relevant wanneer de gevonden lichamelijke verklaring onvoldoende bij de aanhoudende klachten past én meerdere positieve aanwijzingen samenkomen. Denk aan sterke verschillen bij vergelijkbare belasting, minder last bij afleiding of ontspanning en klachten die al ontstaan bij de verwachting van een beweging.

Het systeem dat pijn en dreiging regelt kan dan overgevoelig zijn geworden. Dat kan pijn veroorzaken of blijven versterken. De klachten zijn echt en dit gebeurt niet bewust.

De medische bevindingen en de positieve klachtenpatronen worden samen gewogen. Hoofdstuk 8 legt uit hoe je die aanwijzingen herkent en wanneer een daarop gerichte aanpak past.

In de gratis online training van BreinMedicijn leggen we uit hoe een ontregeld zenuwstelsel klachten kan laten voortduren en welke aanpak daarbij past.

Bekijk de gratis online training

7. Komt een beknelde zenuw door werk, overbelasting of houding?

Veel tillen, zitten, typen of sporten betekent niet automatisch dat daardoor een zenuw bekneld raakt. Sommige vormen van zwaar werk kunnen wel bijdragen aan bepaalde zenuwproblemen. Om dat goed te beoordelen, zijn vier vragen belangrijk:

• Vergroot deze belasting de kans op de betreffende aandoening?
• Roept een activiteit klachten op die er al zijn?
• Zijn er concrete aanwijzingen voor druk op een zenuw?
• Wat verklaart dat de klachten nu blijven bestaan?

7.1 Hoe groot is de rol van zware en herhaalde belasting?

Langdurig zwaar werk kan bijdragen aan zenuwwortelklachten in de onderrug. In een overzicht van 24 onderzoeken met 10.142 deelnemers kwamen deze klachten vaker voor bij mensen die veel tilden en droegen én daarbij vaak bukten of draaiden. Langer blootstaan aan die belasting hing samen met meer risico. Voor alleen zitten of beroepsmatig rijden werd in dit overzicht geen duidelijk verhoogd risico gevonden.

Ook bij de pols maakt het soort werk verschil. Een overzicht van 17 vervolgonderzoeken naar carpaal tunnelsyndroom vond een verband met veel herhaling en met krachtig handwerk. Gewoon je handen gebruiken is daarmee niet hetzelfde als langdurig kracht zetten bij iedere beweging.

Hoe vaak ontstond carpaal tunnelsyndroom? In een Amerikaans onderzoek onder 2.474 werknemers zonder CTS bij de start kregen 179 mensen tijdens de onderzoeksperiode CTS, bevestigd met klachten én zenuwonderzoek. Zij werkten in productie- en dienstverlenende beroepen en werden maximaal 6,5 jaar gevolgd.

Rekening houdend met de verschillende volgduur kwam dat neer op gemiddeld 35 nieuwe gevallen per 1.000 werknemers per jaar. Vooral krachtig knijpen en grijpen hing samen met een hogere kans. Veel handbewegingen zonder dat krachtige gebruik lieten in deze studie geen duidelijk verband zien.

Zwaar werk kan dus bij bepaalde zenuwaandoeningen een rol spelen. Het gaat om de soort belasting en de betrokken zenuw, niet om “veel werken” in het algemeen. Om jouw klachten te verklaren, moeten ook de plek, het lichamelijk onderzoek en het verloop passen.

7.2 Wat zegt pijn bij zitten, tillen of bewegen?

Een gevoelige zenuw, spier of gewricht kan reageren op zitten, tillen of bewegen. Dat verklaart waarom een activiteit pijn kan oproepen, maar nog niet waarom de klachten oorspronkelijk zijn ontstaan of waarom ze blijven.

Vergelijk twee autoritten van ongeveer dezelfde duur. Krijg je steeds na dezelfde tijd dezelfde uitstraling? Of lukt de rit op vakantie veel gemakkelijker dan op een gespannen werkdag? Wanneer dat verschil herhaald terugkomt, helpt het begrijpen welke invloed belasting, spanning en verwachting hebben.

Een andere stoel, houding of brace kan een activiteit prettiger maken. Gebruik zo’n aanpassing voor comfort en afwisseling, zonder steeds één perfecte houding te hoeven zoeken.

7.3 Wat als rust of minder belasting niet genoeg helpt?

Belast je al weken of maanden duidelijk minder, maar blijven de klachten ongeveer hetzelfde? Dan is alleen “je doet nog steeds te veel” geen voldoende uitleg voor het hele klachtenbeeld. Laat opnieuw beoordelen wat de klachten op dit moment verklaart.

Een bestaande beknelling of beschadigde zenuw kan tijd of behandeling nodig hebben. De arts kijkt daarom naar veranderingen in gevoel en kracht en of de eerdere bevindingen nog passen. Ook herkenbare spierpijn en triggerpoints uit hoofdstuk 6.3 kunnen meespelen.

Zijn er daarnaast sterke wisselingen bij dezelfde belasting, klachten die al beginnen bij de verwachting van een beweging of duidelijk minder last bij ontspanning en afleiding? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol spelen in het voortduren van de klachten. De Beknelde zenuw test helpt je deze kenmerken herkennen; hoofdstuk 8.2 legt ze verder uit.

7.4 Zijn je zenuwen kwetsbaar voor gewoon gebruik?

Onze spieren, gewrichten en zenuwen zijn gemaakt om te bewegen, kracht te leveren en zich aan belasting aan te passen. Ze zijn niet onverwoestbaar: een ongeval, duidelijke zenuwbeknelling of langdurige zeer zware belasting kan lichamelijke problemen veroorzaken.

Maar het andere uiterste klopt evenmin. Veel bewegen, herhalen of een minder ideale werkhouding leidt niet vanzelf tot blijvende schade.

De vraag is daarom niet alleen of zwaar werk een risico kan vergroten. Het gaat ook om de veel verdergaande gedachte dat gewoon of veelvuldig gebruik van ons lichaam gemakkelijk tot klachten leidt die maanden of jaren blijven bestaan.

Als veel of herhaald belasten op zichzelf voldoende zou zijn om langdurige klachten te veroorzaken en in stand te houden, los van andere factoren en verschillen tussen mensen, zou je verwachten dat:

• Langdurige belasting: mensen die jarenlang zwaar lichamelijk werk verrichten of steeds dezelfde bewegingen herhalen vrijwel allemaal langdurige klachten krijgen.
• Houding en ergonomie: mensen die hun lichaam voortdurend ontzien en ergonomischer werken duidelijk minder langdurige klachten krijgen.
• Rust en herstel: klachten na voldoende herstel en aanpassing van de belasting meestal verdwijnen, omdat de veronderstelde oorzaak is weggenomen.
• Verschillende bevolkingsgroepen: langdurige klachten veel vaker voorkomen waar het dagelijkse lichamelijke werk structureel zwaarder is, als andere omstandigheden vergelijkbaar zijn.
• Vroegere samenlevingen: gemeenschappen waarin mensen bijna hun hele leven zwaar werk deden, zonder moderne hulpmiddelen of behandelingen, op grote schaal ontwricht zouden raken doordat zoveel mensen langdurig niet meer konden functioneren.

Denk aan landbouw, bouwen, dragen en werken met handgereedschap. Als veel gebruik op zichzelf gemakkelijk tot blijvende uitval zou leiden, zou juist dat noodzakelijke werk die samenlevingen op grote schaal hebben ondermijnd.

Deze redenering gaat over het idee dat gewoon gebruik vanzelf tot blijvende schade leidt. Ze berekent niet hoe groot de kans op een bepaalde zenuwbeknelling is.

Het menselijk lichaam heeft zich ontwikkeld onder omstandigheden waarin bewegen en lichamelijke inspanning noodzakelijk waren. Het vermogen om te herstellen en zich aan belasting aan te passen past niet bij het idee dat gewoon gebruik ons lichaam vanzelf steeds verder beschadigt.

Het werkonderzoek laat zien dat zware, langdurige belasting een risico kan vergroten. De redenering hierboven richt zich op een andere, veel sterkere bewering: dat veelvuldig gebruik op zichzelf vrijwel vanzelf langdurige klachten veroorzaakt.

Je kunt een verhoogd risico serieus nemen zonder je arm, been of rug als kwetsbaar te behandelen bij iedere gewone beweging. Belangrijker is of er werkelijk een zenuwbeknelling of andere aandoening is die bij de klachten past.

Verklaart de gevonden aandoening maar een deel, of past ze slecht bij het verloop? Kijk dan ook naar herkenbare spierpijn en positieve aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel. Hoofdstuk 8 legt uit hoe dat klachten kan veroorzaken of in stand houden.

Wil je die uitleg rustig nalezen? In ons gratis e-book leggen we stap voor stap uit hoe een ontregeld zenuwstelsel bij aanhoudende klachten kan meespelen.

Download het gratis e-book

8. Wanneer wijzen klachten die op zenuwbeknelling lijken op een ontregeld zenuwstelsel?

Soms verklaart een beknelde zenuw het totale klachtenbeeld niet voldoende. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer klachten niet goed bij zenuwbeknelling passen of ondanks een passende behandeling blijven bestaan.

Zijn er daarnaast positieve aanwijzingen, zoals sterk wisselende klachten of duidelijke veranderingen door stress, ontspanning of afleiding, en past geen andere medische verklaring beter? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke of zelfs de meest waarschijnlijke oorzaak zijn.

In dit hoofdstuk lees je wat een ontregeld zenuwstelsel is, welke aanwijzingen daarbij passen en wanneer deze verklaring relevant kan zijn.

8.1 Wat is een ontregeld zenuwstelsel en wat is TMS?

Pijn en andere lichamelijke klachten hebben een beschermende functie. Bij een verwonding kan pijn bijvoorbeeld waarschuwen dat er iets beschadigd is. Maar de hoeveelheid pijn laat niet één-op-één zien hoeveel schade er in het lichaam aanwezig is.

Het brein en zenuwstelsel verwerken niet alleen signalen uit het lichaam. Ook eerdere ervaringen, verwachtingen en de situatie waarin je je bevindt spelen mee bij de beoordeling of iets veilig of bedreigend is.

Bij langdurige klachten kan dit alarmsysteem te gevoelig worden. Pijn, vermoeidheid, tintelingen, een branderig gevoel of spierspanning kunnen dan blijven ontstaan of sterker worden, terwijl voortdurende weefselschade of druk op een zenuw het klachtenbeeld niet voldoende verklaart.

De klachten zijn daarbij echt en ontstaan niet bewust. Met een ontregeld zenuwstelsel bedoelen we dat het brein en zenuwstelsel te snel of te sterk reageren op signalen die als bedreigend worden ingeschat.

Revalidatiearts John Sarno beschreef dit als Tension Myositis Syndrome (TMS). Onder anderen Howard Schubiner, David Schechter en Alan Gordon ontwikkelden deze benadering verder. Pijnonderzoeker Lorimer Moseley legt uit hoe pijn ons tegen gevaar beschermt.

In de medische en wetenschappelijke literatuur kom je ook termen tegen als nociplastische pijn, neuroplastische pijn en centrale sensitisatie. Deze begrippen betekenen niet precies hetzelfde, maar hebben gemeen dat veranderingen in de verwerking van signalen door het zenuwstelsel een belangrijke rol kunnen spelen.

In dit artikel gebruiken we vooral de begrijpelijke term ontregeld zenuwstelsel.

Lees verder: John Sarno · Tension Myositis Syndrome · Onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten

In onderstaande video legt dr. Schubiner uit hoe een ontregeld zenuwstelsel kan ontstaan en waarom klachten daardoor kunnen blijven bestaan terwijl voortdurende lichamelijke schade het klachtenbeeld niet voldoende verklaart.

De bouwvakker met de spijker door zijn schoen

Een Engelse bouwvakker sprong van een steiger en landde op een spijker die dwars door zijn schoen ging. Hij schreeuwde van de pijn en kreeg sterke pijnstilling. Toen de schoen werd verwijderd, bleek de spijker tussen zijn tenen door te zijn gegaan. Zijn voet was niet verwond.

De pijn was echt, maar de verwachte schade was er niet. Wat hij zag en dacht dat er was gebeurd, kon dus een hevige pijnreactie oproepen.

De spijker ging door de schoen, maar had de voet niet verwond.

Het rubberen-armexperiment

Bij het rubberen-armexperiment wordt de echte arm uit het zicht gelegd en ligt een rubberen arm zichtbaar op tafel. Als beide tegelijk worden aangeraakt, kan het voelen alsof de rubberen arm bij het eigen lichaam hoort. Een bedreiging van die rubberen arm kan dan een echte pijnreactie oproepen.

Bekijk de demonstratie met een rubberen arm

Verwachting kan pijn veranderen

Pijn en schade zijn dus niet hetzelfde. Dat betekent niet dat schade nooit belangrijk is, maar wel dat het brein ook verwachtingen en eerdere ervaringen meeweegt.

Wil je uitgebreider lezen hoe zo’n zenuwstelsel klachten kan veroorzaken en in stand houden? In ons gratis e-book leggen we dit stap voor stap uit.

Download het gratis e-book over de verborgen oorzaak van chronische klachten

8.2 Welke aanwijzingen passen bij een ontregeld zenuwstelsel?

Dat een ontregeld zenuwstelsel klachten kan veroorzaken, betekent nog niet dat dit ook jouw klachten verklaart. Daarom kijken we niet alleen naar wat medisch onderzoek níét laat zien, maar vooral naar positieve aanwijzingen in het patroon van de klachten.

De klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner beschrijft hoe je dit klachtenpatroon aan positieve kenmerken kunt herkennen. De aanwijzingen worden sterker wanneer meerdere van de volgende patronen samenkomen:

• De klachten wisselen in intensiteit, verplaatsen of verspreiden zich. Soms zijn ze sterk aanwezig en op andere momenten veel minder, zonder duidelijke verandering in lichamelijke belasting.
• Stress of emoties verergeren je klachten. Wanneer je ontspannen of afgeleid bent, verminderen ze juist, bijvoorbeeld tijdens een hobby of een prettig gesprek.
• De klachten beginnen al vóór een activiteit of verschillen sterk tussen situaties met ongeveer dezelfde belasting. Verwachting of de situatie maakt dus verschil.
• Veel controleren of steeds letten op wat je qua klachten voelt, gaat samen met meer klachten.
• Je bent bang dat bewegen of belasten je arm, been of andere pijnlijke plek verder beschadigt. Daardoor ga je bewegingen vermijden of je pijnlijke lichaamsdeel steeds meer beschermen.
• De klachten zijn ontstaan of toegenomen tijdens of na een stressvolle periode. Ook in het verleden had je soms langdurige klachten zonder duidelijke oorzaak.
• Eerdere behandelingen helpen steeds maar tijdelijk of het resultaat past niet bij blijvende druk op de zenuw.
• Triggerpoints roepen je herkenbare klachten op. Gerichte behandeling verandert de klachten, maar de triggerpoints en klachten blijven terugkomen.

Niet ieder kenmerk hoeft aanwezig te zijn. Past geen andere medische verklaring beter en komen meerdere positieve aanwijzingen samen? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel de meest waarschijnlijke oorzaak zijn.

8.3 Hoe kan een ontregeld zenuwstelsel klachten in stand houden?

Wanneer het zenuwstelsel een beweging of situatie als bedreigend heeft leren herkennen, kan het daarop steeds sneller reageren. Zo kan bijvoorbeeld zitten, tillen of een bepaalde beweging klachten gaan oproepen, ook wanneer die activiteit op zichzelf geen schade veroorzaakt.

Dit gebeurt niet bewust. Het zenuwstelsel heeft als het ware geleerd: hier moet ik voor oppassen. Verwachting, angst en eerdere ervaringen kunnen die beschermingsreactie vervolgens versterken.

De 9 F’s die herstel in de weg kunnen zitten

Ook de manier waarop je op klachten reageert, kan het alarmsysteem onbedoeld actief houden. Denk aan voortdurend letten op de klachten, bang zijn dat je je pijnlijke lichaamsdeel verder beschadigt, steeds een nieuwe oplossing zoeken of de klachten proberen weg te krijgen.

De 9 F’s zijn geen aparte oorzaken of diagnoses. Ze laten zien welke gedachten, emoties en gedragingen het gevoel van dreiging kunnen blijven versterken.

De 9 F’s: gedachten, gevoelens en gedragingen die het gevoel van dreiging kunnen versterken.

Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan

Klachten kunnen onzekerheid of angst oproepen. Daardoor ga je er meer op letten, activiteiten vermijden, je lichaam testen of steeds zoeken naar een oplossing. Voor het zenuwstelsel kan dat opnieuw bevestigen dat er iets mis of gevaarlijk is.

Het alarmsysteem blijft daardoor actief en de klachten kunnen sterker worden. Dat zorgt weer voor meer onzekerheid en beschermgedrag. Zo kunnen klachten, onzekerheid, gedrag en het alarmsysteem van het zenuwstelsel elkaar blijven beïnvloeden.

De vicieuze cirkel van klachten.

Het herkennen van deze cirkel kan een belangrijke eerste stap zijn om hem te doorbreken.

Hoe dit er in de praktijk uit kan zien

Josephine H beschreef pijn rond haar stuitje, een dove knie en voet, en stenose en artrose op een MRI. Tijdens een vakantie in Thailand was de pijn bijna verdwenen; thuis kwam die terug. Dat verschil liet haar anders naar haar klachten kijken.

Na het BreinMedicijn-programma schreef Josephine dat zij al enkele weken geen pijn meer had en haar stuitje nog maar af en toe licht voelde. Zij noemde de uitleg, oefeningen en het ervaren vangnet als steun. Dit is haar eigen herstelervaring; het verhaal toont niet aan dat een anatomische zenuwbeknelling was verdwenen.

Lees het volledige herstelverhaal van Josephine H

Ontdek hoe deze vicieuze cirkel werkt

In de gratis online training van BreinMedicijn leggen we uit hoe een ontregeld zenuwstelsel klachten kan blijven versterken. Je ontdekt welke onderdelen van deze vicieuze cirkel je bij jezelf kunt herkennen. Ook leggen we uit wat je kunt doen om dit patroon te gaan doorbreken.

Bekijk de gratis online training

8.4 Wat laat onderzoek zien en wanneer past BreinMedicijn?

Onderzoek laat zien dat artsen niet alleen hoeven te kijken naar wat de klachten níét verklaart. Ze kunnen ook letten op kenmerken die erop wijzen dat een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol speelt.

Een ontregeld zenuwstelsel kan aan kenmerken worden herkend

De Amerikaanse internist en onderzoeker Howard Schubiner en zijn collega’s onderzochten 222 mensen met langdurige rug- of nekpijn. Bij iedere deelnemer werd lichamelijk onderzoek gedaan en werden beschikbare scans beoordeeld. Bij 97,7% van de deelnemers was minstens één zichtbare afwijking aan de wervelkolom op de scans te zien.

Bij 88,3% vonden de onderzoekers de zichtbare afwijkingen niet de beste verklaring voor de pijn. Het klachtenpatroon - bijvoorbeeld wisselende of verspreidende pijn en verergering door stress - paste volgens hun klinische beoordeling beter bij een ontregeld zenuwstelsel.

Deze beoordeling betrof patiënten van één revalidatiekliniek met langdurige rug- of nekpijn.

Ook langdurige pijn kan sterk verminderen

Een onderzoek naar Pain Reprocessing Therapy (PRT) volgde 151 volwassenen met langdurige rugpijn waarbij geen lichamelijke oorzaak de pijn voldoende verklaarde. Bij PRT leren mensen om pijnsignalen minder als teken van schade of gevaar te zien en bewegingen weer als veilig te ervaren. De deelnemers hadden gemiddeld ongeveer tien jaar pijn.

Na vier weken was:

• 66% van de PRT-groep pijnvrij of vrijwel pijnvrij;
• 20% van de groep die wist dat zij een nepbehandeling (placebo) kreeg, pijnvrij of vrijwel pijnvrij;
• 10% van de groep met gebruikelijke zorg pijnvrij of vrijwel pijnvrij.

De verbetering bleef na één jaar grotendeels bestaan.

Pijnvrij of vrijwel pijnvrij betekende hier een pijnscore van 0 of 1 op een schaal van 0 tot 10. De uitkomsten horen bij de onderzochte PRT-behandeling, niet bij een meting van het BreinMedicijn-programma.

Pain Reprocessing Therapy: drie groepen in het onderzoek met 151 deelnemers.

Dit onderzoek ging niet over aangetoonde zenuwbeknelling. De percentages kunnen daarom niet rechtstreeks op aangetoonde zenuwbeknelling worden toegepast. Het laat wel zien dat langdurige klachten sterk kunnen verminderen wanneer een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol speelt en de aanpak daarop gericht is.

Dat sluit aan bij wat we in de praktijk zien bij mensen met klachten die op zenuwbeknelling lijken.

Pain Reprocessing Therapy is namelijk één van de methoden die binnen het behandelprogramma van BreinMedicijn wordt gebruikt.

Wanneer past BreinMedicijn?

BreinMedicijn past vooral wanneer je klachten medisch voldoende zijn onderzocht en er aanwijzingen zijn dat een ontregeld zenuwstelsel de klachten veroorzaakt of in stand houdt.

De gratis Beknelde zenuw test helpt je te onderzoeken of er bij jouw klachten aanwijzingen zijn voor een ontregeld zenuwstelsel.

Je leert binnen het behandelprogramma onder andere anders reageren op pijn en tintelingen, angst voor beschadiging verminderen, beschermgedrag loslaten en aangeleerde triggers doorbreken.

In hoofdstuk 9 lees je welke vervolgstap in jouw situatie het meest logisch is.

9. Wat is de verstandigste volgende stap?

De beste vervolgstap hangt vooral af van wat je klachten waarschijnlijk veroorzaakt. Daarbij is belangrijk hoe goed een beknelde zenuw je klachten verklaart en of er aanwijzingen zijn voor een andere oorzaak.

Gebruik de volgende situaties als praktische leidraad:

Medische zorg, aanvullende duiding en Herstelanalyse

• Gaan gevoel of kracht duidelijk achteruit, wordt lopen moeilijker of lukt het gebruiken van je hand minder goed? Laat je dan medisch beoordelen. Blijvend gevoelsverlies, duidelijk minder kracht of andere toenemende zenuwuitval vraagt om medische aandacht.
• Passen je klachten duidelijk bij zenuwbeknelling en zijn ze mild of stabiel? Dan kunnen gerichte aanpassing van belasting, begeleiding bij bewegen of een plaatselijke behandeling passend zijn. Bij ernstige of aanhoudende klachten door een passend aangetoonde zenuwbeknelling kan een operatie een logische volgende stap zijn.
• Verklaart zenuwbeknelling maar een deel van je klachten of blijven de klachten na behandeling bestaan? Dan is het verstandig om opnieuw te kijken naar mogelijke zenuwdruk, een andere zenuw, een spier-, pees- of gewrichtsprobleem en triggerpoints. Zijn onderzoeken, diagnoses en behandelresultaten moeilijk met elkaar te rijmen? Dan kan onze 360° Klachtenanalyse helpen om de verschillende mogelijke verklaringen naast elkaar te zetten.
• Zijn er meerdere aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel? Dan is het belangrijk om ook deze verklaring serieus te nemen. De gratis Beknelde zenuw test helpt je te onderzoeken of zulke aanwijzingen bij jouw klachten aanwezig zijn. Past dit patroon duidelijk, dan kan het behandelprogramma van BreinMedicijn een logische vervolgstap zijn.

Ben je al bezig met het herstellen van een ontregeld zenuwstelsel, maar blijft je herstel steken? Dan kan de BreinMedicijn Herstelanalyse helpen om te onderzoeken wat je herstel op dit moment belemmert.

Blijven je klachten bestaan en past een ontregeld zenuwstelsel bij jouw situatie?

Dan heeft het weinig zin om uitsluitend de pijnlijke plek te blijven behandelen. Het behandelprogramma van BreinMedicijn richt zich op klachten die door een ontregeld zenuwstelsel worden veroorzaakt of in stand gehouden.

Op de programmapagina vind je ook de mogelijkheid om met de proefversie te starten.

BreinMedicijn.

10. Veelgestelde vragen over een beknelde zenuw

Hieronder vind je antwoorden op enkele praktische vragen die bij een vermoeden van zenuwbeknelling kunnen opkomen.

11. Bronnen

Voor de medische uitleg zijn onder meer de onderstaande richtlijnen, patiënteninformatie en onderzoeken gebruikt. Boeken en klinische gidsen leveren aanvullende uitleg en praktijkpatronen. Het herstelverhaal is een persoonlijke ervaring.

BreinMedicijn biedt ook het in dit artikel beschreven behandelprogramma aan. De informatie helpt je klachten en mogelijke vervolgstappen te begrijpen; ze vervangt geen persoonlijke beoordeling door een zorgverlener.