- In het kort
- Introductie
- Inhoudsopgave
- 1. Wat is artrose in je handen?
- 2. Welke klachten kunnen bij handartrose passen?
- 3. Hoe wordt handartrose onderzocht?
- 4. Wanneer verklaart artrose je handklachten?
- 5. Waarom verklaart artrose op een foto niet automatisch de pijn in je handen?
- 6. Kan handartrose verbeteren?
- 7. Wat kun je zelf doen bij handartrose?
- 8. Welke behandelingen zijn er voor handartrose?
- 9. Wat als pijn blijft of terugkomt?
- 10. Welke rol kunnen spieren en triggerpoints spelen?
- 11. Wat zeggen belasting en rust over je handpijn?
- 12. Welke rol kan pijnverwerking spelen?
- 13. Wat is voor jou een passende volgende stap?
- Veelgestelde vragen over handartrose
- Bronnen en verantwoording

Alles over artrose handen- symptomen, behandeling
In het kort
- Bij handartrose veranderen het kraakbeen, bot en andere weefsels van één of meer handgewrichten. Vooral de eindgewrichten en middelste gewrichten van je vingers en de basis van je duim zijn vaak aangedaan. Je kunt pijn, stijfheid, zwelling en minder grip krijgen bij een pot openen, een sleutel draaien of knopen sluiten.
- De arts onderzoekt de pijnplek, zwelling, beweeglijkheid en kracht. Bij duimbasispijn kan een gerichte druk- en draaibeweging helpen om de bekende pijn op te roepen. Een röntgenfoto laat gewrichtsveranderingen zien; die verklaren de klachten overtuigender als plek, onderzoek en verloop erbij passen. Bij tintelingen of gevoelsverlies kan gericht zenuwonderzoek nodig zijn. Niet iedereen heeft een foto, scan of zenuwmeting nodig.
- Bel dezelfde dag je huisarts of huisartsenpost bij een plots ernstig pijnlijk gewricht dat warm, rood of duidelijk gezwollen is, ook zonder koorts. Bel meteen als je daarbij koorts hebt, je ziek voelt of snel achteruitgaat. Bel ook meteen bij een hand die plots aanhoudend koud, bleek of blauw wordt, of bij plotseling of snel toenemend krachtsverlies. Laat ernstig letsel, een scheve vinger of niet meer kunnen bewegen of voelen na een ongeval direct beoordelen.
- Passend bewegen, oefeningen, handtherapie en hulpmiddelen kunnen dagelijkse taken makkelijker maken. Soms helpen een brace of pijnmedicatie. Bij ernstige, blijvende beperkingen die duidelijk bij het aangedane gewricht passen, kan een operatie worden besproken. Pijn en handfunctie kunnen verbeteren terwijl een knobbel of gewrichtsverandering blijft bestaan. Er is geen vaste hersteltijd voor iedereen.
- Blijven klachten bestaan of komen ze terug, laat dan beoordelen welke klacht nog bij het gewricht past en wat er is veranderd. Ook pezen, spieren, een zenuwprobleem of ontstekingsreuma kunnen meespelen. Nachtelijke tintelingen, een vinger die blijft haken of een streng in de handpalm vragen ieder om een eigen verklaring; artrose op de foto verklaart niet vanzelf al die klachten.
- Verklaart artrose je klachten onvoldoende en wisselen ze sterk bij dezelfde handeling, of veranderen ze duidelijk door stress, ontspanning of afleiding? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol spelen. De gratis Artrose test hieronder geeft een eerste indicatie of je zulke positieve aanwijzingen herkent. De uitslag vervangt geen medische beoordeling.
Belangrijk om te weten
Een röntgenfoto laat veranderingen in het gewricht zien, maar niet hoe gevoelig je zenuwstelsel reageert. Wie alleen naar de foto kijkt, kan een ontregeld zenuwstelsel als mogelijke verklaring over het hoofd zien. Daarom tellen óók het verloop, herhaalde reacties op vergelijkbare activiteiten en de invloed van verwachting, spanning en ontspanning mee. Dat onderzoek gebeurt naast, niet in plaats van, de beoordeling van je gewricht.
Gratis Artrose test
Met de gratis Artrose test krijg je een eerste indicatie van de mate waarin een ontregeld zenuwstelsel bij jouw klachten meespeelt.
De vragen gaan over het patroon van je klachten, zoals sterke wisselingen en veranderingen door stress, ontspanning of afleiding. De uitslag helpt je deze mogelijke verklaring te verkennen; het is geen medische diagnose.
Introductie
Een sleutel omdraaien, een pot openen of een knoop dichtmaken: met pijnlijke vingers of een pijnlijke duim kunnen gewone handelingen lastig worden. Misschien heeft je huisarts artrose vastgesteld. Dan wil je weten wat die diagnose betekent en wat je kunt doen.
In dit artikel lees je welke klachten bij handartrose passen, wat onderzoeken kunnen aantonen en welke behandelingen beschikbaar zijn. Vijf concrete situaties helpen je begrijpen hoeveel van je klachten de artrose verklaart. We kijken ook naar andere oorzaken en naar wat het betekent als klachten blijven bestaan of terugkomen.
Verklaart een gewrichts-, pees-, spier- of zenuwprobleem het geheel onvoldoende en zijn er meerdere positieve aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel? Dan kan ook die verklaring richting geven aan je behandeling. Je leest hoe je dit beoordeelt en welke vervolgstap past bij de dingen die je weer wilt kunnen doen.
BreinMedicijn richt zich op aanhoudende klachten waarbij een ontregeld zenuwstelsel een rol speelt.
Inhoudsopgave
1. Wat is artrose in je handen?
Handartrose is een verandering van één of meer gewrichten in je hand. Het gaat om het hele gewricht: het kraakbeen, het bot en het weefsel aan de binnenkant van het gewricht. Die veranderingen kunnen klachten geven, maar de zichtbare afwijking en de hoeveelheid pijn lopen niet altijd gelijk op. (Thuisarts over handartrose; NIAMS over artrose)
1.1 Wat verandert er in het gewricht?
Kraakbeen bekleedt de uiteinden van de botten in een gewricht. Bij artrose kan dit dunner en onregelmatiger worden. Ook het bot verandert en kan uitsteeksels vormen. Het gewrichtsslijmvlies, de bekleding aan de binnenkant, kan ontstoken raken. (NIAMS over artrose; NIAMS over onderzoek en behandeling)
Daarom geeft het woord ‘slijtage’ maar een deel van het verhaal weer. Artrose is geen eenvoudige maat voor hoe intensief je je handen hebt gebruikt. De veranderingen kunnen samengaan met pijn, zwelling of minder beweeglijkheid; hoeveel hinder je ervaart, moet apart worden beoordeeld.

Artrose betreft het hele gewricht. Een afbeelding van veranderingen zegt niet hoeveel pijn iemand heeft.
1.2 Waar zit handartrose?
Artrose zit vaak in de vingergewrichten dicht bij de nagels, de middelste vingergewrichten en het gewricht aan de basis van de duim. De namen DIP, PIP en CMC1 beschrijven die verschillende plaatsen. Dat onderscheid helpt bij het kiezen van onderzoek, een spalk of een behandeling. (BSSH over vingerartrose; AAOS over duimbasisartrose; handkliniek over handartrose)

De plaats van een gewrichtsverandering helpt bij de beoordeling van klachten.
Vingers: eindgewricht, middelste gewricht en knokkel
Het DIP-gewricht is het laatste gewricht van je vinger, vlak bij de nagel. Het PIP-gewricht ligt in het midden van de vinger. Beide kunnen door artrose veranderen, aan één vinger of aan meerdere vingers, ook aan de pink. (BSSH over vingerartrose; handkliniek over handartrose)
Het MCP-gewricht is de knokkel waar je vinger overgaat in je hand. Artrose zonder voorafgaand letsel komt daar minder vaak voor. Pijn of zwelling op die plek is daarom een reden om ook andere gewrichtsaandoeningen te overwegen. De verdeling alleen stelt de diagnose niet vast.
Duim, duimbasis en pols: verschillende gewrichten
De duim heeft een eindgewricht, een knokkelgewricht en een basisgewricht. Duimbasisartrose betreft het CMC1-gewricht: de verbinding tussen het eerste middenhandsbeentje en een klein polsbotje, het trapezium. Dit gewricht gebruik je bijvoorbeeld bij een sleutel omdraaien of een deksel losmaken. (AAOS over duimbasisartrose; richtlijn over handchirurgie)
De duimbasis ligt dicht bij de pols, maar duim- en polsklachten zijn niet hetzelfde. Het STT-gewricht verbindt drie polsbotjes: het scafoïd, trapezium en trapezoïd. Het ligt naast het CMC1-gewricht. CMC2 en CMC3 liggen bij de basis van het tweede en derde middenhandsbeentje. Een behandeling voor CMC1 behandelt dus niet automatisch alle pijn rond de pols.
1.3 Welke factoren hangen samen met handartrose?
Handartrose komt vaker voor op hogere leeftijd, bij vrouwen en in sommige families. Eerder letsel kan ook meespelen. Deze factoren zeggen iets over groepen mensen. Ze vertellen niet op zichzelf waarom jij nu pijn hebt of hoe je klachten zullen verlopen. (Thuisarts over handartrose; NIAMS over artrose; Framingham-onderzoek naar handartrose)

Leeftijd, erfelijkheid en geslacht
De deelnemers aan de Amerikaanse Framinghamstudie waren gemiddeld ongeveer 59 jaar. In deze groep hadden vrouwen vaker handartrose met pijn of stijfheid in een aangedaan gewricht dan mannen. In hoofdstuk 5 over foto’s en pijn lees je hoe vaak artrose op de foto voorkwam en hoeveel mensen daarbij klachten hadden.
Voor het ontstaan van nieuwe artrose volgden de onderzoekers een kleinere groep over negen jaar. Bij de eerste meting hadden deze 374 mannen en 436 vrouwen geen handartrose op de foto. Over de hele periode kreeg 17,4% van de mannen en 21,1% van de vrouwen duimbasisartrose op de foto. Dit zijn percentages over negen jaar, geen percentages per jaar.
Leeftijd, erfelijke aanleg en geslacht kunnen dus helpen verklaren waarom gewrichten veranderen. Ze bepalen niet hoeveel hinder iemand moet hebben. Ook uit het samenvallen van klachten met de overgang volgt niet automatisch één persoonlijke oorzaak.
Eerder letsel en herhaalde belasting
Een eerder gewrichtsletsel kan de kans op latere artrose vergroten. Ook bij werk met veel herhaalde knijpgrepen is een verband gevonden met artrose, vooral in de middelste vingergewrichten en de duimbasis. (NIAMS over artrose; onderzoek naar handbelasting op het werk)
Dit verband laat niet zien of het werk de artrose heeft veroorzaakt. Het betekent ook niet dat typen, tuinieren of één bepaalde werkdag jouw gewricht beschadigt. In hoofdstuk 11 lees je wat onderzoek naar handbelasting laat zien en hoe je pijn bij handgebruik kunt beoordelen.
Wat kun je wel en niet voorkomen?
Leeftijd en erfelijke aanleg kun je niet veranderen. Je kunt wel aandacht besteden aan het voorkomen van letsel, een werkbare verdeling van belastende taken en een manier van bewegen die bij je hand past. Je handen uit voorzorg zo weinig mogelijk gebruiken is geen bewezen manier om artrose te voorkomen. (NIAMS over artrose; Nederlandse richtlijn voor handartrose; onderzoek naar handbelasting op het werk)
Overgewicht kan samenhangen met handartrose. Dat betekent niet dat afvallen bij handartrose dezelfde bewezen pijnvermindering geeft als bij knieartrose. Een gezonde leefstijl blijft zinvol, maar is geen garantie dat artrose niet ontstaat of dat handkraakbeen teruggroeit.
2. Welke klachten kunnen bij handartrose passen?
Handartrose kan pijn, stijfheid, zwelling en problemen met dagelijkse handelingen geven. Sommige mensen hebben vooral hinder bij één duimbasis, anderen bij meerdere vingergewrichten. Om te bepalen wat je klachten verklaart, telt de combinatie van verschijnselen en onderzoek. (Thuisarts over handartrose; NIAMS over artrose)
2.1 Pijn, stijfheid en minder handfunctie
Let op waar je de pijn voelt en welke handeling moeilijker is geworden. Gaat het om knijpen tussen duim en wijsvinger, het buigen van een vinger of het draaien van een deksel? Zulke concrete voorbeelden zijn bruikbaarder dan alleen zeggen dat je hele hand ‘versleten’ voelt. (Thuisarts over handartrose; AAOS over duimbasisartrose)


Beginnende klachten en pijn bij grijpen of knijpen
Beginnende klachten kunnen bestaan uit pijn bij grijpen, knijpen of draaien. Bij duimbasisklachten doet bijvoorbeeld een sleutel omdraaien of iets stevig tussen duim en wijsvinger vasthouden pijn. De basis van de duim kan drukgevoelig zijn en minder soepel bewegen. (AAOS over duimbasisartrose)
Bij artrose van de eindgewrichten of middelste vingergewrichten kun je moeite krijgen met een vuist maken, een pen vasthouden of knopen sluiten. Eén of meer vingers kunnen meedoen. De linker- en rechterhand hoeven niet evenveel klachten te geven. (Thuisarts over handartrose; BSSH over vingerartrose; handkliniek over handartrose)
Deze klachten kunnen ook door iets anders ontstaan. Eén pijnlijke knijpbeweging is daarom geen zelftest voor artrose.
Stijfheid, nachtelijke pijn en minder kracht
Na rust kan je hand kort stijf aanvoelen. Het kan even duren voordat vingers en duim makkelijker bewegen. Ook minder grijpkracht of minder buig- en strekruimte komt voor. Pijnlijk knijpen kan maken dat je minder kracht zet; dat is iets anders dan bij onderzoek vastgesteld krachtverlies door een zenuwprobleem. (Thuisarts over handartrose; NIAMS over artrose)
Pijn in rust of ’s nachts sluit artrose niet uit. Nachtelijke tintelingen of een slapende hand geven daarnaast aanleiding om een zenuwprobleem te onderzoeken. Langdurige ochtendstijfheid met meerdere warme, gezwollen gewrichten vraagt aandacht voor een ontstekingsaandoening. (Thuisarts over carpaletunnelsyndroom; Thuisarts over reumatoïde artritis)
Knobbels en veranderende vingerstand
Benige verdikkingen bij de eindgewrichten heten knobbels van Heberden. Bij de middelste vingergewrichten spreken we van knobbels van Bouchard. Ook de stand van een vinger kan veranderen. Een opvallende knobbel of kromstand kan samengaan met veel, weinig of wisselende pijn. (BSSH over vingerartrose; handkliniek over handartrose)
Een zacht vochtbultje bij de nagel of een streng in de handpalm is een ander verschijnsel. Je kunt die niet betrouwbaar onderscheiden met alleen een foto. Een benige artroseknobbel verdwijnt niet door massage. Bespreek pijn of functieverlies; een ingreep om een vinger rechter te maken heeft ook nadelen en risico’s. (BSSH over ganglioncysten; Thuisarts over Dupuytren; handkliniek over slijmcysten)
2.2 Artrose, ontsteking en ontstekingsreuma
Artrose kan ontsteking in het gewricht geven. Bij een opvlamming kan een gewricht warmer, dikker en pijnlijker worden. Bij erosieve handartrose zijn daarnaast bepaalde beschadigingen van het bot zichtbaar. ‘Artrose is nooit ontstoken’ klopt dus niet. (richtlijn over reumamedicijnen; HOPE-onderzoek naar prednisolon)
Reumatoïde artritis, vaak ontstekingsreuma genoemd, is een andere ziekte en vraagt een andere behandeling. Meerdere warme, gezwollen gewrichten, langdurige ochtendstijfheid of klachten aan beide zijden zijn redenen om die mogelijkheid te beoordelen. Geen van deze kenmerken maakt op zichzelf het onderscheid. (Thuisarts over reumatoïde artritis)
Een arts weegt de verdeling, het verloop en het lichamelijk onderzoek samen. Ook normaal bloedonderzoek sluit niet iedere ontstekingsziekte uit.
2.3 Welke andere aandoeningen kunnen handklachten geven?
Een artroseafwijking sluit een andere oorzaak van handklachten niet uit. Vooral aanhoudende tintelingen, doofheid, een haperende vinger of klachten buiten het pijnlijke gewricht vragen een eigen beoordeling.
Botontkalking, of osteoporose, betekent dat botten minder sterk worden en makkelijker kunnen breken. Pseudoartrose betekent dat botdelen na een breuk niet goed aan elkaar zijn gegroeid. Deze termen betekenen iets anders dan artrose van een handgewricht. (NHS over botontkalking; AAOS over niet vastgroeiende botbreuken)
Carpaletunnelsyndroom
Bij het carpaletunnelsyndroom raakt de middelste handzenuw bij de pols in de knel. Tintelingen of een doof gevoel zitten vaak in de duim, wijsvinger en middelvinger en het aangrenzende handgebied. Soms zijn de klachten breder verspreid. (Thuisarts over carpaletunnelsyndroom)
Je kunt wakker worden met een slapende hand, voorwerpen laten vallen of minder kracht in de duim ervaren. Dat patroon past niet vanzelf bij een artroseknobbel. Een arts onderzoekt gevoel, kracht en de verdeling van je klachten om te beoordelen of de middelste handzenuw betrokken is.
Een ulnariszenuwprobleem
De ulnariszenuw verzorgt onder meer het gevoel aan de pinkzijde van de hand. Een probleem met deze zenuw kan tintelingen of minder gevoel geven in de pink en een deel van de ringvinger. Ook fijne handelingen en stevig vasthouden kunnen moeilijker worden. (neurologen over de ulnariszenuw)
De zenuw wordt onder meer bij de elleboog onderzocht. Een pijnlijke of afwijkende vinger op de foto verklaart deze gevoels- en krachtveranderingen niet automatisch.
Een zenuwprobleem vanuit de nek
Een zenuwprobleem vanuit de nek kan pijn, tintelingen of krachtsverlies tot in de hand geven. Vaak zijn er ook klachten in de nek, schouder of arm. Nekbewegingen kunnen invloed hebben, maar alleen een tintelende vinger is onvoldoende om een nekdiagnose te stellen. (Thuisarts over een nekhernia)
De arts bekijkt het hele gebied waarin gevoel of kracht veranderd is. Neem direct contact op als je plots veel minder kracht in je arm of hand hebt.
Triggerfinger en Dupuytren
Bij een triggerfinger, of triggervinger, glijdt een buigpees niet soepel door de peesschede. De vinger of duim kan haken of op slot blijven staan. Dit is een peesprobleem en iets anders dan een triggerpoint in een spier. (Thuisarts over een triggervinger)
Bij de ziekte van Dupuytren veranderen bindweefselstrengen in de handpalm. Daardoor kunnen vingers steeds moeilijker strekken, vaak de ringvinger of pink. Een streng aan de handpalmzijde is geen benige artroseknobbel op het gewricht. (Thuisarts over Dupuytren)
De Quervain en andere peesklachten
Bij De Quervain zijn pezen aan de duimzijde van de pols geïrriteerd. Pijn kan naar de duim of onderarm trekken en toenemen bij kracht zetten met hand en pols. De precieze pijnplek en het verloop langs de pezen helpen bij het onderscheid met duimbasisartrose. (Thuisarts over De Quervain)
Zit de pijn dieper in de pols of op een andere plek dan het CMC1-gewricht, dan kan een andere polsaandoening meespelen. Laat die plaats gericht onderzoeken voordat een behandeling voor duimbasisartrose wordt gekozen. (AAOS over duimbasisartrose; anatomisch onderzoek naar het STT-gewricht)
Spierpijn en verwezen pijn
Spieren in de hand en onderarm kunnen zelf pijn geven of pijn naar een andere plek doorgeven. Daardoor kan pijn rond een duim of vinger deels uit een spier komen. Bij onderzoek wordt gekeken of de pijnplek, een gevoelige spierzone en de handfunctie bij elkaar passen. (Handboek Triggerpoint-therapie van Davies)
Raynaud en andere vaatklachten
Bij het fenomeen van Raynaud kunnen vingers in aanvallen scherp begrensd van kleur veranderen, bijvoorbeeld door kou of emotie. Ze kunnen lichter worden en daarna andere kleur- en gevoelsveranderingen geven. Niet iedere koude hand heeft Raynaud. (Thuisarts over Raynaud)
Neem contact op met je huisarts bij veel pijn, wondjes of aanhoudende verandering van gevoel of kracht. Bel meteen je huisarts of huisartsenpost als je hand plots aanhoudend koud, bleek of blauw wordt. Dat is een andere situatie dan handen die bij koud weer wat stijf aanvoelen. (NHS over alarmsignalen bij vingerpijn)
Een slijmcyste bij het vingergewricht
Een slijmcyste is een vochtbultje bij een eindgewricht van een vinger of duim. Het bultje kan op de nagel drukken en een groef veroorzaken. Zo’n cyste kan met én zonder artrose voorkomen en is iets anders dan een harde botknobbel. (BSSH over ganglioncysten; handkliniek over slijmcysten)
Prik een cyste niet zelf door. Laat lekkage, nieuwe roodheid of toenemende pijn beoordelen. Ook eczeem, kloven, blaren of andere nagelveranderingen worden niet vanzelf door handartrose verklaard.
2.4 Wanneer moet je medische hulp zoeken?
Zoek medische hulp wanneer je klachten duidelijk veranderen. Een bestaande diagnose artrose is geen reden om nieuwe verschijnselen af te wachten.
- Bel dezelfde dag je huisarts of huisartsenpost bij een plots ernstig pijnlijk gewricht dat warm, rood of duidelijk gezwollen is, ook zonder koorts. Een gewrichtsinfectie kan zonder koorts verlopen.
- Bel meteen als je daarbij koorts hebt, je ziek voelt of snel achteruitgaat. Dit sluit aan bij het spoedadvies van Thuisarts bij gewrichtsklachten.
- Bel ook meteen bij een hand die plots aanhoudend koud, bleek of blauw wordt, of bij plotseling of snel toenemend krachtsverlies.
- Laat ernstig letsel, een scheve vinger of niet meer kunnen bewegen of voelen na een ongeval direct beoordelen. Bel hiervoor je huisarts of huisartsenpost.
- Maak een afspraak bij geleidelijk toenemende hinder, langdurige ochtendstijfheid of aanhoudende zwelling. Bespreek ook klachten die je slaap, werk of dagelijkse verzorging steeds meer beperken.
Wil je uitgebreider lezen hoe zo’n ontregeld zenuwstelsel klachten kan veroorzaken en in stand houden? In ons gratis e-book leggen we dit stap voor stap uit.
Download het gratis e-book over de verborgen oorzaak van chronische klachten
3. Hoe wordt handartrose onderzocht?
Handartrose wordt meestal beoordeeld met een gesprek en lichamelijk onderzoek. Een foto is niet altijd nodig. Aanvullend onderzoek is vooral nuttig wanneer er een concrete vraag openblijft of de uitslag de behandeling kan veranderen. (Thuisarts over handartrose; NIAMS over onderzoek en behandeling)

3.1 Gesprek en lichamelijk onderzoek
Je behandelaar vraagt waar de pijn zit, wanneer die begon en welke handelingen moeilijk zijn. Ook zwelling, stijfheid, tintelingen, eerder letsel en eerdere behandelingen tellen mee. Daarna volgt onderzoek van de relevante gewrichten en zo nodig pezen, spieren of zenuwen. (Thuisarts over handartrose; NIAMS over onderzoek en behandeling; AAOS over duimbasisartrose)
Pijnplek, beweging en dagelijkse handfunctie
De behandelaar bekijkt de stand en zwelling van je vingers en duim, voelt gericht aan de pijnlijke gewrichten en laat je buigen, strekken en grijpen. Ook een lastige dagelijkse handeling kan worden nagebootst, zoals een sleutel draaien of een pen vasthouden. Zo wordt duidelijk welke plek en beweging jouw bekende klacht oproepen.
Zit de drukpijn op hetzelfde gewricht dat bij bewegen pijn doet en minder ver beweegt? Dan ondersteunt dat een plaatselijke gewrichtsverklaring. Warme zwelling vraagt aandacht voor ontsteking. Een vinger die aan de handpalmzijde blijft haken of een duidelijk veranderd gevoel wijst op een andere onderzoeksvraag. Thuisarts beschrijft hoe de arts gewrichtsklachten onderzoekt.
Zijn stand, beweging en zwelling tijdens het onderzoek normaal, dan is er op dat moment geen duidelijke beperking van die functies gevonden. Vertel ook wat er op andere momenten gebeurt. De arts kan die informatie gebruiken om te kiezen tussen volgen van het verloop en gericht vervolgonderzoek.
De grindtest voor de duimbasis
Wat onderzoekt het? Bij de grindtest van de duimbasis geeft de arts druk in de lengterichting van de duim en maakt een kleine draaibeweging. De vraag is of juist jouw bekende pijn rond het CMC1-gewricht terugkomt.
Wat betekent een positieve test? Herkenbare plaatselijke pijn ondersteunt betrokkenheid van dat gewricht. Alleen een schurend gevoel vertelt niet hoeveel pijn of beperking de artrose veroorzaakt.
Wat betekent een negatieve test? Als de test geen pijn oproept, is bij deze beweging geen pijnreactie gevonden. Een grindtest zonder pijn sluit duimbasisartrose niet uit.
In onderzoek bij 62 mensen met duimbasisartrose waren 100 duimen pijnlijk en was er artrose op de foto te zien. Toch riep de grindtest bij slechts 41 van die 100 duimen pijn op. Daarom beoordeelt de arts ook de plaatselijke drukpijn, het bewegen en je klachtenverhaal. De grindtest is geen thuistest en zegt niet hoe ernstig de kraakbeenveranderingen zijn.

De grindtest kan een lokale gewrichtsverklaring ondersteunen en wordt samen met het overige onderzoek beoordeeld.
Onderzoek van gevoel en kracht
Bij tintelingen, doofheid of minder kracht vergelijkt de arts het gevoel in verschillende vingers en de kracht van spieren in je hand. De arts kan bijvoorbeeld onderzoeken hoe goed je de duim beweegt en de vingers spreidt. Bij klachten die mogelijk uit de nek of arm komen, worden zo nodig ook reflexen en andere zenuwfuncties onderzocht.
Minder gevoel in een bepaald gebied én zwakte van bijbehorende spieren ondersteunen een probleem met de zenuw die dat gebied verzorgt. Voorbeelden zijn de middelste handzenuw bij de pols en de ulnariszenuw naar de pinkzijde. Minder hard knijpen omdat een gewricht pijn doet, is iets anders dan zulke zenuwuitval.
Zijn gevoel, kracht en reflexen normaal, dan laat dit onderzoek geen duidelijke afwijking zien in de werking van de onderzochte zenuwen. Wisselende zenuwirritatie kan daarmee nog niet altijd worden uitgesloten. Bij een onduidelijk patroon kan de arts gericht zenuwonderzoek laten doen. Nieuwe of toenemende problemen met gevoel of kracht vragen medische beoordeling.
3.2 Wanneer is aanvullend onderzoek zinvol?
De vraag bepaalt het onderzoek. Een foto laat andere informatie zien dan een meting van zenuwgeleiding. Het heeft daarom weinig zin om alle onderzoeken achter elkaar te laten doen zonder duidelijk te maken welke onzekerheid ze moeten oplossen. (NIAMS over onderzoek en behandeling; Thuisarts over carpaletunnelsyndroom; neurologen over de ulnariszenuw)
Röntgenfoto: structuur en stand
Wat onderzoekt het? Een röntgenfoto laat de stand van de botten en de gewrichtsruimte zien. De arts kan bijvoorbeeld een smallere ruimte tussen de botuiteinden, botuitsteeksels of een veranderde stand herkennen. De foto wordt gemaakt als die informatie nodig is om de klacht te beoordelen of een behandeling te kiezen. NIAMS legt uit wat röntgenfoto's bij artrose laten zien.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Een smallere gewrichtsruimte en botveranderingen kunnen artrose ondersteunen. Zit de afwijking bij het gewricht dat ook bij onderzoek jouw bekende pijn geeft, dan is die bevinding bruikbaarder voor de behandelkeuze. Een ernstgraad op de foto beschrijft de gewrichtsverandering; het is geen pijnscore.
Wat betekent een normale uitslag? Een normale foto laat geen duidelijke röntgenafwijking zien, maar vroege veranderingen kunnen nog ontbreken. De foto beoordeelt pezen, spieren en zenuwfunctie ook niet volledig. Blijven de klachten onverklaard, dan onderzoekt de arts de nog openstaande vraag. In hoofdstuk 5 over foto's en pijn lees je waarom een foto geen volledige pijnverklaring geeft.
Echo van een gewricht
Wat onderzoekt het? Bij een gewrichtsecho beweegt de onderzoeker een echokop over de huid. Op het scherm zijn onder meer het gewrichtsslijmvlies, vocht in het gewricht en weefsels eromheen te zien. De arts kan dit onderzoek kiezen bij een gerichte vraag over zwelling of ontsteking.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Een verdikt gewrichtsslijmvlies of extra vocht kan lokale ontsteking ondersteunen. Dat is vooral relevant als juist dat gewricht gezwollen is en jouw bekende pijn geeft. Die uitkomst helpt de arts bepalen of behandeling van de ontsteking passend is.
Wat betekent een normale uitslag? Ziet de onderzoeker geen relevante afwijking, dan is op die plek en dat moment geen zichtbare verklaring voor de onderzochte zwelling of ontsteking gevonden. Dat helpt de arts bepalen of een andere oorzaak of een ander onderzoek aandacht vraagt. De echo meet niet rechtstreeks hoeveel pijn je ervaart.
MRI bij een gerichte vervolgvraag
Wat onderzoekt het? Een MRI maakt met een sterke magneet gedetailleerde beelden van een deel van je hand. Daarmee kan de arts ook zachte weefsels in en rond het gewricht beoordelen. Denk aan kraakbeen, gewrichtsslijmvlies en pezen. Een MRI kan passen als na lichamelijk onderzoek en een eventuele foto een concrete vraag over zo'n weefsel openblijft. NIAMS beschrijft deze aanvullende rol van MRI.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Laat de MRI bijvoorbeeld ontstoken gewrichtsslijmvlies of een peesafwijking zien op de plek van je klachten? Dan kan de arts beoordelen of behandeling van dat gewricht of die pees nodig is.
Wat betekent een normale uitslag? Een normale MRI maakt een zichtbare afwijking van de onderzochte weefsels minder waarschijnlijk. De arts kijkt dan opnieuw welke verklaring bij je klachten en lichamelijk onderzoek past.
MRI is niet standaard nodig om een herkenbaar beeld van handartrose te bevestigen. Sommige behandelstudies, zoals het METHODS-onderzoek, kozen juist deelnemers met ontsteking op MRI. Zo'n selectie voor onderzoek betekent niet dat iedereen met pijnlijke vingers een MRI nodig heeft.
Bloedonderzoek
Wat onderzoekt het? Bloedonderzoek zoekt vooral naar een andere verklaring dan artrose. Bij warme, gezwollen gewrichten en langdurige ochtendstijfheid kan de reumatoloog bijvoorbeeld een ontstekingswaarde zoals CRP bepalen en zo nodig verder onderzoek naar ontstekingsreuma doen. Dit is geen vast pakket voor iedereen met handpijn. Thuisarts legt uit wanneer aanvullend onderzoek plaatsvindt.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Een verhoogde ontstekingswaarde kan een ontsteking ondersteunen, maar zegt op zichzelf niet welke ziekte die veroorzaakt of welk handgewricht de pijn geeft. De arts combineert de waarde met de verdeling van de zwelling en het lichamelijk onderzoek.
Wat betekent een normale uitslag? Een normale uitslag betekent bijvoorbeeld dat de gemeten ontstekingswaarde niet verhoogd is. Dat sluit ontstekingsreuma niet uit. Bij een blijvende verdenking blijft beoordeling door een reumatoloog nodig; dat staat ook in de NICE-richtlijn over reumatoïde artritis. Bloedonderzoek meet niet hoeveel kraakbeen je nog hebt en bewijst geen ontregeld zenuwstelsel.
Onderzoek van gewrichtsvocht
Wat onderzoekt het? Bij een plots ontstoken gewricht kan een arts met een naald gewrichtsvocht afnemen. Het laboratorium onderzoekt of er bacteriën, ontstekingscellen of kristallen in zitten. Zo kan het onderzoek helpen onderscheid maken tussen een gewrichtsinfectie en een kristalontsteking, zoals jicht. Dit is geen routineonderzoek bij gewone handartrose.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Gevonden bacteriën kunnen een gewrichtsinfectie aantonen en vragen snelle gerichte behandeling. Kristallen kunnen een kristalontsteking ondersteunen, maar sluiten een gelijktijdige infectie niet uit. De SANJO-richtlijn voor gewrichtsinfecties beschrijft hoe deze uitslagen samen worden beoordeeld.
Wat betekent een normale uitslag? Zijn in het onderzochte vochtmonster geen duidelijke afwijkingen gevonden, dan heeft dit onderzoek geen verklaring voor de ontsteking opgeleverd. Een infectie is daarmee niet altijd uitgesloten. Bij sterke verdenking laat de arts verder onderzoek doen en bepaalt die direct welke behandeling nodig is. Wacht dan niet af vanwege een uitslag die geen duidelijk antwoord geeft.
Zenuwgeleidingsonderzoek
Wat onderzoekt het? Zenuwgeleidingsonderzoek meet hoe snel en hoe goed een zenuw elektrische signalen doorgeeft. De onderzoeker plakt elektroden op de huid en geeft korte elektrische prikkels. Zo kan bijvoorbeeld de middelste handzenuw bij de pols of de ulnariszenuw rond de elleboog worden onderzocht. Dit wordt vaak een EMG genoemd, hoewel niet bij iedereen ook een naaldonderzoek van spieren nodig is.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Een plaatselijke vertraging kan een zenuwbeknelling ondersteunen. Bij carpaletunnelsyndroom gaat het bijvoorbeeld om vertraagde geleiding van de middelste handzenuw ter hoogte van de pols. Past dat bij de tintelingen, het veranderde gevoel en eventueel krachtsverlies, dan krijgt de arts meer steun voor behandeling van die zenuw.
Wat betekent een normale uitslag? Een normale meting betekent dat in de onderzochte zenuw geen relevante geleidingsafwijking is aangetoond. Daarmee is niet iedere zenuwirritatie uitgesloten. De neuroloog beoordeelt of volgen van het verloop, een zenuwecho of ander gericht onderzoek nodig is. Bij een duidelijk herkenbaar carpaletunnelsyndroom is aanvullend onderzoek niet altijd nodig.

Naald-EMG van spieren
Wat onderzoekt het? Bij een naald-EMG meet de arts de elektrische activiteit in enkele gekozen spieren. Een dunne naald registreert die activiteit terwijl je de spier ontspant en aanspant. Dit kan helpen bij een vraag over spierzwakte of de aansturing van spieren door een zenuw, bijvoorbeeld als ook een zenuw vanuit de nek wordt onderzocht.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Afwijkende activiteit in een passend patroon van spieren kan laten zien dat hun zenuwaansturing is verstoord. De arts legt die bevinding naast gevoel, kracht, reflexen en eventuele geleidingsmetingen.
Wat betekent een normale uitslag? Een normale uitslag betekent dat in de onderzochte spieren op dat moment geen passende elektrische afwijkingen zijn gevonden. Ook een normaal naald-EMG sluit een zenuwprobleem vanuit de nek niet volledig uit. De AANEM-uitleg over dit onderzoek benoemt die beperkte gevoeligheid. De neuroloog bepaalt welke vervolgvraag nog openstaat; naald-EMG is geen standaardonderzoek voor handartrose.
Echo van een zenuw
Wat onderzoekt het? Bij een zenuwecho beweegt de onderzoeker een echokop over bijvoorbeeld je pols of elleboog. Op het scherm is de vorm en ligging van de zenuw te zien. De neuroloog kan dit kiezen als onduidelijk is of een zenuw op die plek in de knel zit. De Nederlandse Vereniging voor Neurologie beschrijft de echo bij een ulnarisprobleem.
Wat betekent een afwijkende uitslag? Een zenuw die op de verdachte plek verdikt is, kan de verdenking op een beknelling ondersteunen.
Wat betekent een normale uitslag? Bij een normale echo is geen dergelijke zichtbare afwijking gevonden. De echo laat vooral de bouw van de zenuw zien; een geleidingsmeting onderzoekt juist hoe die zenuw werkt. Welke combinatie nodig is, hangt af van je klachten en het lichamelijk onderzoek.
4. Wanneer verklaart artrose je handklachten?
Bij het beoordelen van handartrose tellen meerdere kenmerken samen, zoals ook de Europese aanbevelingen voor de diagnose beschrijven. Daarna volgt de vraag welke van jouw klachten door het gewricht worden verklaard en welke om een andere uitleg vragen.

4.1 Hoe sterk zijn de aanwijzingen dat artrose je handklachten verklaart?
De vijf situaties hieronder laten zien hoe sterk handartrose als verklaring voor je klachten wordt ondersteund. Daarbij worden de pijnplek, het soort klachten, dagelijkse handelingen, het lichamelijk onderzoek en eventueel aanvullend onderzoek samen beoordeeld.
Deze indeling is een praktische uitleg, geen medische puntentest. Hoe goed artrose je klachten verklaart, hoeveel van je klachten erbij passen en hoe ernstig de beperkingen zijn, zijn verschillende vragen. Ook relatief milde pijn kan duidelijk bij een aangedaan gewricht passen.
Ontbreekt belangrijk onderzoek, dan is de beoordeling nog onvolledig. Dat is niet hetzelfde als weinig aanwijzingen. Bespreek welke vraag nog openstaat en wanneer die opnieuw wordt beoordeeld, bijvoorbeeld of je pijn uit het duimbasisgewricht of een nabijgelegen pees komt.
Zeer sterke aanwijzingen
Wat zie je?
- De bekende pijn zit duidelijk in één of meer eindgewrichten of middelste gewrichten van de vingers, of bij de duimbasis. Juist die plek doet pijn bij bijvoorbeeld schrijven, een pot openen of een sleutel draaien.
- Bij onderzoek vindt de arts op dezelfde plek passende veranderingen, zoals een benige verdikking, een veranderde stand of minder bewegingsruimte, samen met plaatselijke gevoeligheid.
- Gericht drukken of bewegen van dat gewricht roept jouw herkenbare pijn op. Bij de duimbasis kan ook een gerichte druk- en draaibeweging die pijn oproepen.
- Een röntgenfoto ondersteunt, wanneer die nodig is, artrose in hetzelfde gewricht. Bij een duidelijk klachten- en onderzoeksbeeld hoeft niet alsnog een foto te worden gemaakt om de verklaring overtuigend te laten zijn.
- Een pees-, spier- of zenuwprobleem of een andere gewrichtsaandoening verklaart de voornaamste klacht niet beter.
Wat betekent dit?
Handartrose is dan een overtuigende hoofdverklaring voor de plaatselijke pijn en beperking. De dagelijkse klachten en de bevindingen bij onderzoek wijzen naar hetzelfde gewricht.
Dat betekent niet automatisch dat een operatie nodig is. De hinder bij dagelijkse taken, de beweeglijkheid, eventuele ontsteking en het verloop bepalen welke behandeling past. Spreek bijvoorbeeld af dat schrijven of een beker vasthouden weer makkelijker moet worden.
In hoofdstuk 2.4 lees je welke nieuwe of veranderende klachten medische beoordeling vragen.
Sterke aanwijzingen
Wat zie je?
- De meeste herkenbare klachten zijn aanwezig: pijn rond een vingergewricht of de duimbasis, stijfheid na rust of moeite met grijpen, knijpen en draaien.
- De pijnplek en het lichamelijk onderzoek passen bij hetzelfde gewricht. De arts vindt bijvoorbeeld plaatselijke drukpijn of een beperkte beweging.
- Gericht bewegen of het nabootsen van een lastige taak, zoals een sleutel draaien, kan de vertrouwde klacht oproepen.
- Er zijn weinig kenmerken die duidelijker op een andere verklaring wijzen, zoals overheersende tintelingen, een vinger die blijft haken of pijn vooral langs een pees.
- Niet iedere afzonderlijke test hoeft afwijkend te zijn. Zo sluit een grindtest zonder herkenbare duimbasispijn artrose niet uit. Ook zonder foto kan het gezamenlijke klachten- en onderzoeksbeeld goed bij handartrose passen.
Wat betekent dit?
Handartrose blijft dan een aannemelijke hoofdverklaring. Eén normale test haalt een verder passend klachten- en onderzoeksbeeld niet automatisch onderuit.
De arts kijkt welke dagelijkse bewegingen moeilijk zijn, of er ontsteking of toenemende beperking is en welke aanpak daarbij past. Beoordeel het resultaat aan een concrete taak, zoals een pen gebruiken of een kopje optillen.
In hoofdstuk 7 lees je wat je zelf kunt doen en hoe handtherapie kan helpen. In hoofdstuk 8 lees je welke andere behandelingen mogelijk zijn.
Een deel van de klachten past
Wat zie je?
- Een deel van de klachten past goed bij handartrose, bijvoorbeeld plaatselijke duimbasispijn bij knijpen of pijn bij het buigen van een verdikt vingergewricht.
- Andere klachten passen minder goed bij dat gewricht. Denk aan nachtelijke tintelingen in duim, wijsvinger en middelvinger, een vinger die blijft haken of pijn die vooral langs de onderarm loopt.
- Het lichamelijk onderzoek en een eventueel gemaakte foto ondersteunen een gewrichtsprobleem, maar verklaren niet alle pijn, gevoelsveranderingen of beperkingen.
- De pijn kan daarnaast herhaaldelijk sterk wisselen bij ongeveer dezelfde handeling, terwijl kracht, duur en gebruik van de hand weinig veranderen.
Wat betekent dit?
Handartrose kan dan een deel van de klachten goed verklaren, maar waarschijnlijk niet alles. Een zenuw-, pees- of spierprobleem, triggerpoints of een andere gewrichtsaandoening kunnen daarnaast relevant zijn. Laat per klacht beoordelen welke verklaring en behandeling passen.
Voor een ontregeld zenuwstelsel zijn positieve aanwijzingen belangrijk. Verandert de pijn bijvoorbeeld herhaaldelijk duidelijk door stress, ontspanning of afleiding, dan geeft dat reden om deze mogelijkheid verder te beoordelen.
Met de Artrose test kun je onderzoeken of zulke aanwijzingen bij jouw klachten aanwezig zijn.
Weinig aanwijzingen
Wat zie je?
- De hoofdklachten zitten vooral buiten het gewricht waarin artrose is gevonden. Je hebt bijvoorbeeld vooral tintelingen of pijn langs de duimzijde van de pols, terwijl plaatselijke gewrichtspijn weinig op de voorgrond staat.
- Bij lichamelijk onderzoek vindt de arts weinig samenhang tussen jouw bekende klacht en drukpijn, zwelling of bewegingsbeperking van dat gewricht.
- Gericht bewegen of belasten van het gewricht roept de voornaamste klacht niet of nauwelijks op. Een handeling die vooral een pees of zenuw belast kan de klacht juist wel oproepen.
- Een eventuele foto laat artrose zien op een plek die onvoldoende bij jouw pijnplek en klachtenpatroon past.
- Een andere verklaring past duidelijker, zoals een peesprobleem bij De Quervain, een zenuwprobleem of pijn vanuit een spier. De arts onderzoekt de plek die jouw klacht daadwerkelijk oproept.
Wat betekent dit?
Handartrose wordt dan minder waarschijnlijk als verklaring voor het volledige klachtenbeeld. Eén normale test is daarvoor niet genoeg. Vooral het ontbreken van een passend totaalpatroon én het beter passen van een andere verklaring wegen mee.
Richt het vervolg op die beter passende verklaring. Past na passende medische beoordeling geen andere lichamelijke verklaring beter en zijn er daarnaast meerdere positieve aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel? Dan kan die verklaring belangrijker worden.
Met de Artrose test kun je zulke aanwijzingen verder in kaart brengen.
Nauwelijks aanwijzingen
Wat zie je?
- Herkenbare pijn, stijfheid of beperking van een aangedaan vingergewricht of de duimbasis ontbreekt vrijwel volledig. Er kan wel artrose op een foto staan, zonder dat juist dat gewricht je hindert.
- Ook bij gericht voelen en bewegen vindt de arts nauwelijks bevindingen die jouw voornaamste klacht vanuit dat gewricht verklaren.
- Passende reacties bij gewrichtsonderzoek ontbreken. Buigen, strekken of een greep uitvoeren roept bijvoorbeeld niet de klacht op waarvoor je hulp zoekt.
- Een eventuele foto ondersteunt geen gewrichtsafwijking die bij de hoofdklacht past, of een andere verklaring past duidelijk beter. Een vinger die aan de handpalmzijde blijft haken en losschiet kan bijvoorbeeld wijzen op een triggerfinger.
- Het klachtenpatroon kan bovendien sterk wisselen, zich verplaatsen of onvoldoende passen bij de aangedane gewrichten. Zulke veranderingen moeten samen met het verdere onderzoek worden beoordeeld.
Wat betekent dit?
Handartrose is dan onwaarschijnlijk als hoofdverklaring voor de actuele klachten. Laat de behandeling aansluiten bij de verklaring die het beste past bij je klachten en het onderzoek, bijvoorbeeld een vastgestelde triggerfinger of zenuwaandoening.
Is er na passende medische beoordeling geen betere lichamelijke verklaring én zijn er meerdere positieve aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel? Dan kan dat de meest voor de hand liggende verklaring worden.
Positieve aanwijzingen zijn bijvoorbeeld:
- de pijn verandert duidelijk door stress, ontspanning of afleiding;
- de klachten wisselen sterk zonder passende verandering in knijpen, draaien, typen of ander handgebruik;
- veel controleren of voortdurend op je hand letten gaat samen met meer klachten;
- angst voor beschadiging leidt tot steeds meer vermijden of beschermen van je hand;
- de klachten ontstaan of nemen duidelijk toe in emotioneel belastende periodes.
Alleen een normale röntgenfoto, echo of MRI is hiervoor niet voldoende. Ook een behandeling die onvoldoende hielp bewijst deze verklaring niet. De medische beoordeling én meerdere positieve kenmerken in het klachtenpatroon moeten deze richting ondersteunen.
De gratis Artrose test helpt je deze aanwijzingen te herkennen.
4.2 Wat betekenen ernstige of bijkomende bevindingen?
Lees een verslag per onderdeel: welk gewricht of weefsel wordt genoemd, wat is daar veranderd en welke klacht past daarbij? Het woord 'fors' beschrijft niet automatisch hoeveel pijn je moet hebben of welke behandeling nodig is. In hoofdstuk 5 over foto’s en pijn wordt de relatie tussen beeldvorming en pijn verder uitgelegd.
Forse duimbasisartrose of artrose in het STT-gewricht
Bij forse CMC1-artrose zijn duidelijke veranderingen zichtbaar in het basisgewricht van de duim. Die zijn relevant als juist daar drukpijn, bewegingsbeperking en herkenbare pijn bij knijpen of draaien bestaan. Het STT-gewricht ligt ernaast, tussen drie polsbotjes. Staat ook STT-artrose in het verslag, dan moet de arts onderscheiden welke plek jouw klacht oproept. Een behandeling van CMC1 behandelt niet vanzelf het STT-gewricht.
Erosies en ontsteking in vingergewrichten
Erosies zijn beschadigingen van het botoppervlak in een gewricht. Bij erosieve handartrose gaat het vooral om de eindgewrichten en middelste gewrichten van de vingers. Zwelling, warmte en pijn kunnen wijzen op actieve ontsteking. Een echo of MRI kan extra informatie over het gewrichtsslijmvlies geven, als daar een gerichte vraag over bestaat.
De naam 'erosief' maakt dit niet automatisch reumatoïde artritis. De arts weegt ook de verdeling, het verloop en andere verschijnselen. Bespreek aanhoudend warme, gezwollen gewrichten met de huisarts of reumatoloog. Een plots ernstig pijnlijk gewricht volgt de spoedroute bij de alarmsignalen.
Botknobbels, standsverandering en een slijmcyste
Een harde Heberden- of Bouchardknobbel hoort bij botveranderingen rond een vingergewricht. De handchirurgische uitleg over eindgewrichtsartrose laat zien dat een opvallende vorm ook weinig pijn kan geven. Voor behandeling telt vooral of bewegen, vasthouden of verzorgen moeilijker wordt.
Een zacht vochtbultje bij de nagel kan een slijmcyste zijn. Dat is een andere bevinding dan een botknobbel en kan ook zonder artrose voorkomen. Prik het bultje niet zelf door. Laat lekkage, nieuwe roodheid of toenemende pijn beoordelen.
4.3 Welke andere verklaringen kunnen tegelijk spelen?
Twee aandoeningen kunnen elk een ander deel van je handklachten verklaren. Benoem daarom niet alleen welke diagnoses er zijn, maar ook welke pijn, gevoelsverandering of beperking bij iedere diagnose hoort.
Een zenuwprobleem naast artrose
Bij carpaletunnelsyndroom vallen vaak nachtelijke tintelingen en minder gevoel in duim, wijsvinger en middelvinger op. Tintelingen aan de pinkzijde kunnen juist passen bij een ulnarisprobleem. De arts onderzoekt de verdeling en de kracht van bijbehorende spieren. Een passende afwijking kan betekenen dat naast het gewricht ook de zenuw behandeling nodig heeft. Bij een patroon vanuit nek en arm wordt die route eveneens beoordeeld.
Een peesprobleem of bindweefselstreng
Pijn langs de duimzijde van de pols bij kracht zetten kan passen bij De Quervain. Een vinger die bij bewegen blijft haken vraagt onderzoek van de buigpees. Kan een vinger steeds minder recht doordat er een streng in de handpalm zit, dan kan Dupuytren meespelen. Het voelen aan de juiste structuur en het bekijken van de beweging helpen deze problemen onderscheiden van een pijnlijk gewricht. De herkenbare verschillen staan bij de andere aandoeningen.
Een andere gewrichtsontsteking
Aanhoudend warme, gezwollen gewrichten en langdurige ochtendstijfheid vragen een eigen beoordeling, zeker als meerdere gewrichten meedoen. De arts onderzoekt onder andere of ontstekingsreuma past. Artrose kan zelf ook ontsteken, maar een eerdere artrosefoto sluit een tweede ontstekingsziekte niet uit. Ook normale bloedwaarden sluiten die mogelijkheid niet zelfstandig af. Bij een passende verdenking kan beoordeling door een reumatoloog nodig blijven.
Een bijdrage van spieren
Herkenbare handpijn die bij gericht onderzoek van een spier terugkomt, kan op een spierbijdrage wijzen. Wordt bijvoorbeeld dezelfde knijpgreep na een gerichte behandeling duidelijk makkelijker, dan helpt die reactie bij de beoordeling. Ook een tijdelijke, specifieke verbetering telt mee. Hoofdstuk 10 over spieren en triggerpoints legt deze klinische benadering uit en bespreekt welke spieren relevant kunnen zijn. Zo'n reactie verklaart geen botknobbel of aantoonbaar verlies van zenuwfunctie.
Een ontregeld zenuwstelsel
Een ontregeld zenuwstelsel kan naast een gewrichts-, pees- of spierprobleem meespelen. Het kan ook de belangrijkste verklaring voor aanhoudende pijn zijn wanneer de plaatselijke bevindingen de klachten onvoldoende verklaren. Dat vraagt een eigen beoordeling van positieve kenmerken in het klachtenpatroon.
Volgens de klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner kunnen meerdere passende kenmerken deze verklaring ondersteunen. De vijf voorbeelden onder 'nauwelijks aanwijzingen' helpen je zulke patronen herkennen. Gewone schommelingen bij artrose of één stressvolle dag zijn daarvoor onvoldoende.
In hoofdstuk 12 lees je hoe een ontregeld zenuwstelsel werkt en hoe de aanwijzingen worden beoordeeld. Hoofdstuk 13 helpt je kiezen welke vervolgstap bij jouw situatie past.
Wil je beter begrijpen hoe een ontregeld zenuwstelsel klachten kan laten aanhouden? De gratis online training legt uit hoe dat kan werken en welke kenmerken je bij jezelf kunt herkennen.
5. Waarom verklaart artrose op een foto niet automatisch de pijn in je handen?
Een röntgenfoto kan artrose in je hand laten zien. Dat vertelt nog niet of de pijn bij het aangedane gewricht vandaan komt. De arts vergelijkt daarom de foto met de pijnplek, het lichamelijk onderzoek en het verloop van je klachten.
5.1 Wat laat onderzoek naar handartrose zien?
Artrose op een foto kwam in het Framingham-onderzoek veel vaker voor dan artrose met pijn of stijfheid in hetzelfde gewricht. De onderzoekers bekeken foto’s en klachten van 2.301 mensen: 1.001 mannen en 1.300 vrouwen. Op de foto had 47,9% van de mannen en 50,5% van de vrouwen handartrose. Artrose mét pijn of stijfheid in een aangedaan gewricht kwam voor bij 8,2% van alle onderzochte mannen en 15,9% van alle onderzochte vrouwen.
Tegelijk laat Nor-Hand-onderzoek bij 285 mensen zien dat een plaatselijk gewrichtsprobleem wél van belang kan zijn: bij ernstigere afwijkingen en meer ontstekingskenmerken was minder druk nodig om pijn in het onderzochte vingergewricht op te roepen. Gewrichtsveranderingen en een gevoeliger pijnsysteem kunnen dus samen voorkomen. In hoofdstuk 12 over pijnverwerking lees je meer over deze en andere analyses uit Nor-Hand.

Scans van mensen zonder pijn: zichtbare veranderingen komen ook voor zonder bijbehorende pijn.
5.2 Zelfs ernstige artrose kan bestaan zonder pijn
In een overzicht van 63 onderzoeken werden MRI-bevindingen bekeken van 5.397 knieën bij 4.751 volwassenen zonder knieklachten of eerder knieletsel. Bij gemiddeld 24% waren veranderingen aan het kraakbeen zichtbaar. In onderzoeksgroepen met een gemiddelde leeftijd van 40 jaar of ouder was dat 43%. Mensen kunnen dus duidelijke veranderingen aan het kniegewricht hebben zonder kniepijn.
Zelfs de ernstigste graad van knieartrose op een röntgenfoto hoeft niet met pijn gepaard te gaan. Son en collega’s onderzochten mensen met graad 4, de hoogste röntgengraad van knieartrose. In drie onderzoeksgroepen gaf 5,9% tot 31,2% aan géén langdurige kniepijn te hebben volgens de gebruikte vragen. Zelfs vergevorderde gewrichtsveranderingen betekenden dus niet dat iedereen het onderzochte pijnpatroon had.
Ook bij de heup is dat verschil groot. In twee onderzoeken naar heupartrose had slechts 20,7% respectievelijk 23,8% van de heupen met artrose op de röntgenfoto regelmatig pijn. Bij de meeste heupen met zichtbare artrose ontbrak dus die frequente pijn.
5.3 Ook hernia’s en wervelkanaalvernauwing komen voor zonder rugpijn
Bij de wervelkolom zijn de namen soms verwarrend. Een brede uitbolling van een tussenwervelschijf (bulging disc) is op zichzelf geen hernia. Een protrusie is een plaatselijke hernia: schijfmateriaal komt op één plek buiten de normale rand. Een extrusie is ook een hernia, waarbij schijfmateriaal verder naar buiten is gekomen. Stenose betekent dat de ruimte in of rond het wervelkanaal, waar zenuwen lopen, is vernauwd.
Een overzicht van 33 onderzoeken met 3.110 mensen zonder rugpijn laat zien hoe vaak zulke bevindingen voorkomen. Bij zestigjarigen werd slijtage van een tussenwervelschijf geschat op 88%, een brede uitbolling op 69% en een plaatselijke hernia (protrusie) op 38%. Bij tachtigjarigen waren de schattingen voor slijtage en protrusie respectievelijk 96% en 43%. Deze mensen hadden geen rugpijn, ondanks de zichtbare afwijkingen.

Ook duidelijke veranderingen aan de wervelkolom komen voor zonder rugpijn (Brinjikji en collega’s, 2015).
In een MRI-onderzoek onder 98 mensen zonder rugpijn had 52% een brede uitbolling van minstens één tussenwervelschijf, 27% een protrusie en 1% een extrusie. Ook een beeld dat als hernia wordt aangeduid, kan dus voorkomen zonder rugpijn.
Een ander onderzoek onder 67 mensen die nooit rugpijn, ischias of loopklachten door zenuwbeknelling hadden gehad vond bij de deelnemers van 60 jaar en ouder zelfs bij 36% een hernia en bij 21% een wervelkanaalvernauwing op de MRI. Een medische naam op een scan zegt dus niet vanzelf dat die afwijking klachten veroorzaakt.
Het gaat bovendien niet alleen om wat op één moment zichtbaar is. In een vervolgonderzoek van zeven jaar voorspelden de oorspronkelijke MRI-afwijkingen niet betrouwbaar wie later rugpijn kreeg of hoe lang die pijn duurde. De mensen met de langdurigste rugpijn hadden aanvankelijk ook niet de ernstigste MRI-afwijkingen.
5.4 Wat betekenen deze onderzoeken voor de verklaring van pijn?
De conclusie is duidelijk: een afwijking op een röntgenfoto, MRI of CT-scan is niet automatisch de oorzaak van pijn. Zelfs forse slijtage, een hernia of een vernauwing kan zichtbaar zijn zonder dat iemand de bijbehorende pijn ervaart. Meer zichtbare veranderingen betekenen dus niet automatisch meer pijn.
Een afwijking kan wél degelijk klachten veroorzaken. Daarom kijkt een arts of de precieze pijnplek, de herkenbare symptomen, het lichamelijk onderzoek en het verloop aansluiten bij wat op de scan te zien is. De scan is één onderdeel van de verklaring, niet de verklaring op zichzelf.
Voor je vingers en duimbasis betekent dit dat de arts onderzoekt of juist het aangedane gewricht jouw herkenbare pijn oproept. De vijf situaties in hoofdstuk 4 helpen dit onderscheid te begrijpen. De genoemde pijnstudies tonen niet aan waardoor gevoelsverlies of krachtsverlies ontstaat; zulke klachten vragen een eigen medische beoordeling.
6. Kan handartrose verbeteren?
Ja, pijn en functioneren kunnen verbeteren, ook wanneer de gewrichtsverandering op een foto zichtbaar blijft. Behandeling richt zich daarom niet alleen op het gewrichtsbeeld, maar ook op minder klachten en meer mogelijkheden in je dagelijks leven. (Thuisarts over handartrose; Nederlandse richtlijn voor handartrose; overzicht van onderzoek naar oefenen)
Verken jouw klachten met de gratis Artrose test
6.1 Pijn en functioneren kunnen anders verlopen dan de gewrichtsverandering
Minder pijn betekent niet automatisch dat kraakbeen is teruggegroeid. Het kan wel betekenen dat een geïrriteerd gewricht rustiger is geworden, je hand beter functioneert of andere bijdragen aan de pijn zijn afgenomen. Het hersteldoel moet passen bij jouw klachten en de gevonden verklaring. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; overzicht van onderzoek naar oefenen; klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
Een zinvol doel kan zijn dat je weer een kopje kunt vasthouden, langer kunt typen of zonder voortdurende bezorgdheid je hand gebruikt. Veranderingen daarin geven vaak meer bruikbare informatie dan steeds opnieuw naar de foto kijken.
6.2 Omgaan met terugkerende klachten en opvlammingen
Handartrose kan rustige en pijnlijkere perioden geven. Bij een opvlamming kun je een tijdelijk zwaardere taak aanpassen en bekijken welke beweging nog goed gaat. Daarna bouw je de belasting weer op naar wat haalbaar is. (Thuisarts over handartrose; Nederlandse richtlijn voor handartrose)
Een terugkeer van pijn betekent niet automatisch dat het gewricht plotseling verder beschadigd is. Laat nieuwe of duidelijk veranderde klachten wel opnieuw beoordelen, bijvoorbeeld een plots warme zwelling, nieuw gevoelsverlies of minder kracht. De medische signalen in het hoofdstuk over klachten blijven daarbij gelden. (Thuisarts over handartrose; Nederlandse richtlijn voor handartrose; Thuisarts over gewrichtsklachten; NHS over alarmsignalen bij vingerpijn)
7. Wat kun je zelf doen bij handartrose?
De basis bestaat meestal uit uitleg, passend bewegen, praktische aanpassingen en zo nodig ondersteuning. Kies maatregelen rond een concreet probleem, zoals potten openen of schrijven. Zo kun je beoordelen of een aanpak je werkelijk helpt. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over de organisatie van zorg; Europese richtlijn voor handartrose)
7.1 Bewegen en oefenen met je hand en duim
Oefenen kan pijn verminderen en helpen om je hand beter te gebruiken. Een overzicht van veertien onderzoeken met 1.341 deelnemers vergeleek oefenprogramma’s met zorg zonder oefenprogramma of geen behandeling. Bij metingen vóór 24 weken was er gemiddeld voordeel: minder pijn en stijfheid, beter dagelijks gebruik en wat meer greepkracht. Vanaf 24 weken was geen extra gemiddeld voordeel voor pijn, functioneren en stijfheid aangetoond. De zekerheid over de meeste uitkomsten was beperkt.
Een eerdere Cochrane-review over handoefeningen maakte de pijnwinst concreet: in vijf onderzoeken met samen 381 deelnemers was de pijn na het oefenprogramma gemiddeld 0,5 punt lager op een schaal van 0 tot 10 dan zonder oefenen. Nul betekent geen pijn. De reviews beoordelen deels dezelfde onderzoeksliteratuur. Ze wijzen dus op een mogelijk, gemiddeld bescheiden voordeel; niet op één oefenprogramma dat voor iedere hand het beste is.
Een handtherapeut kan oefeningen kiezen voor beweeglijkheid, coördinatie en kracht. Voorbeelden zijn rustig je hand openen en losjes sluiten, je vingers strekken en spreiden, en je duim naar de vingertoppen bewegen. Later kun je weerstand toevoegen als dat past.

Begin bij wat je hand aankan. Heb je na het oefenen duidelijk meer pijn, doe het dan de volgende keer korter, minder vaak of met minder kracht. Thuisarts adviseert om de oefening bij extra napijn aan te passen. Laat een handtherapeut meekijken als je geen passende hoeveelheid vindt. Er bestaat geen vaste oefenroutine die voor iedere pijnlijke hand geschikt is.
Een knijpbal is geen verplicht onderdeel van herstel. Stevig knijpen kan juist de pijnlijke duimbasis of vingergewrichten belasten. Meer herhalingen of harder knijpen is niet vanzelf beter; kies een oefening die bij je doel en klachten past.
7.2 Handtherapie en hulpmiddelen voor dagelijkse taken
Handtherapie kan helpen om beweging, kracht en dagelijkse taken op elkaar af te stemmen. Een ergotherapeut kan daarnaast kijken hoe je een taak uitvoert en welk hulpmiddel die taak makkelijker maakt. Denk aan een aangepaste pen, potopener of een handgreep die minder knijpkracht vraagt. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over de organisatie van zorg; onderzoek naar hulpmiddelen)
In onderzoek bij zeventig mensen met handartrose kreeg de ene groep alleen voorlichting en de andere ook een pakket hulpmiddelen en spalken. Na drie maanden was de verbetering in zelfgekozen dagelijkse taken gemiddeld 1,8 punt groter met dat pakket, op een schaal van 1 tot 10. Een hogere score betekent dat taken beter lukken. Zesenzestig deelnemers voltooiden alle metingen. Het resultaat geldt voor het pakket, niet voor één bepaalde potopener of spalk.
7.3 Wanneer kan ondersteuning helpen?
Ondersteuning is vooral zinvol als ze een duidelijke functie heeft: een pijnlijke beweging begrenzen, een taak mogelijk maken of een instabiel gewricht ondersteunen. Spreek af wanneer je de ondersteuning gebruikt en waaraan je merkt of die helpt. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; Europese richtlijn voor handartrose)
Braces en spalken
Een duimbrace of spalk kan klachten tijdens bepaalde activiteiten verminderen. Er zijn stevige en zachte modellen, kant-en-klare uitvoeringen en maatwerk. De keuze hangt af van het gewricht, de nodige steun, je huid en de taak die je wilt doen. Geen type is voor iedereen het beste. De Nederlandse richtlijn voor handartrose benadrukt een goede pasvorm en gerichte begeleiding.
Een duimbasisorthese ondersteunt vooral het CMC1-gewricht. Een polsbrace voor het carpale-tunnelsyndroom ondersteunt juist de pols, met de duim en vingers vrij. Die zijn dus niet vanzelf uitwisselbaar. De NHG-aanwijzingen voor hand- en polsorthesen maken dit onderscheid. Laat bij tintelingen of gevoelsverlies eerst beoordelen welk probleem je wilt behandelen.
Bij een passende orthese adviseert de Nederlandse handartroserichtlijn een behandelperiode van ten minste drie maanden om het effect te beoordelen. Dat betekent niet drie maanden voortdurend dragen. Spreek af bij welke taken of op welke momenten je hem gebruikt en blijf je hand volgens het behandelplan bewegen. Laat toenemende klachten of een slechte pasvorm eerder beoordelen; je hoeft daarmee geen drie maanden door te lopen.
In het OTTER-II-onderzoek met 349 mensen met duimbasisartrose kregen alle deelnemers begeleiding bij oefeningen en praktische zelfzorg. Een deel kreeg daarbij een echte duimbrace, een ander deel een placebobrace. Na acht weken waren de klachten in alle groepen verminderd, maar de echte brace gaf gemiddeld geen extra pijnvermindering boven zelfzorg alleen of een placebobrace. Er waren op dat moment pijnscores van 292 deelnemers.
Dit is een uitkomst na acht weken, geen oordeel over elk type orthese of langduriger gebruik. Bespreek welk voordeel je voor jouw dagelijkse taken verwacht en wanneer je dat beoordeelt.
Laat de pasvorm beoordelen bij drukplekken, meer pijn, tintelingen of verandering van kleur. Een brace die een beweging makkelijker maakt, hoeft niet alle andere bewegingen te vervangen.
Ringorthesen
Een ringorthese ondersteunt een specifiek vingergewricht en kan een ongewenste beweging of stand begrenzen. Of dat nuttig is, hangt af van je gewricht en de handeling die problemen geeft. Zilver is hierbij een materiaalkeuze; een afzonderlijke pijnstillende werking van zilver is in het onderzoek naar zilveren ringorthesen niet aangetoond.
Laat maat, vorm en functie beoordelen. Bespreek ook draagcomfort en kosten. Een ring die bij zwelling knelt, moet worden aangepast. Dat je een ring vrij kunt kopen, zegt nog niet dat de maat en ondersteuning bij jouw vinger passen.
In dat gebruikersonderzoek naar zilveren hand- en vingerorthesen vulden 850 gebruikers een vragenlijst in, drie weken na het begin van het gebruik. Van de respondenten meldde 76% dat dagelijkse handelingen beter gingen en 74% dat de pijn was verminderd.
De percentages geven aan hoeveel gebruikers verbetering meldden, niet hoeveel de pijn of beperkingen gemiddeld afnamen. Er was geen aparte controlegroep en niet iedereen die was uitgenodigd reageerde. Daardoor is onzeker hoeveel verbetering door de orthese kwam. Spreek vooraf af welke taak je wilt verbeteren; een ringorthese laat een artroseknobbel niet verdwijnen.
Handschoenen
Warmte of ondersteuning door een handschoen kan prettig zijn. Een druk- of compressiehandschoen geeft daarnaast druk op de hand. Vingerloze modellen laten de vingertoppen vrij voor voelen en fijne handelingen; gesloten modellen bedekken meer huid. Dat zijn praktische verschillen, geen bewezen rangorde in werking. Ook een fiets- of golfhandschoen kan de greep of het comfort veranderen, zonder daarmee artrose te behandelen. Volg de maataanwijzingen en controleer druk, gevoel en bewegingsruimte. Trek een knellende handschoen uit bij tintelingen, minder gevoel of verkleuring en laat de pasvorm beoordelen.
Een overzicht van vier kleine onderzoeken naar compressiehandschoenen omvatte samen 74 deelnemers. Het ging vooral om reumatoïde artritis. Slechts één onderzoek bevatte ook vijf mensen met handartrose; bij hen werd geen verschil gevonden tussen de compressiehandschoen en de vergelijkingshandschoen. Deze kleine, beperkt beschreven onderzoeken geven dus geen betrouwbare basis om een specifiek compressie-effect bij handartrose te beloven. Warmte of comfort kun je wel persoonlijk beoordelen.
Tape
Tape wordt soms gebruikt om een beweging te begeleiden of tijdelijk steun te geven. De onderbouwing is beperkt en richtlijnen zijn er niet eensgezind over. Het is geen behandeling die het gewricht herstelt. (Amerikaanse artroserichtlijn; Franse richtlijn voor handartrose)
Als je tape probeert, kies dan een concreet doel en beoordeel of het verschil maakt. Stop bij huidirritatie of verergering van klachten.
7.4 Warmte en kou
Warmte kan prettig zijn bij stijfheid; sommige mensen vinden koeling fijner bij een pijnlijke opvlamming. Kies wat verlichting geeft en bescherm de huid tegen te veel warmte of kou, ook bij een handwarmer. Wees extra voorzichtig als het gevoel in je hand verminderd is. (Amerikaanse artroserichtlijn)
Een plots aanhoudend koude, bleke of blauwe hand moet direct medisch worden beoordeeld. Ga dan niet eerst uitproberen of warmte helpt. Lees in §2.4 wanneer je direct of dezelfde dag medische hulp moet zoeken.
Bij 56 mensen met handartrose kreeg de ene groep drie weken paraffinebaden voor beide handen: een warmtebehandeling met een wasbad. De andere groep kreeg geen paraffine. Beide groepen kregen uitleg over het omgaan met hun gewrichten. De paraffinegroep had na drie én twaalf weken minder rustpijn dan de controlegroep. Na twaalf weken waren ook de greepkracht en enkele metingen van knijpkracht gunstiger.
Op de vragenlijsten over dagelijks gebruik was geen duidelijke verbetering aangetoond. Zo laat dit kleine onderzoek zien wat warmte mogelijk toevoegt: verlichting en behoud van kracht op korte termijn. Het toont geen herstel van kraakbeen aan.
7.5 Blijven doen wat belangrijk voor je is
Het doel is dat je je hand bruikbaar houdt voor wat belangrijk voor je is. Zoek per activiteit naar een werkbare manier om mee te blijven doen. Een aanpassing is bedoeld om die activiteit makkelijker te maken. Je hoeft niet bij iedere beweging te controleren of je hand nog veilig is. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over de organisatie van zorg)
Taken verdelen en handgrepen aanpassen
Verdeel een zware taak in kortere stukken en wissel zo nodig af met een andere handeling. Gebruik twee handen om een volle pan te verplaatsen of kies een opener waarbij minder kracht tussen duim en wijsvinger nodig is. Een dikkere handgreep kan bij sommige taken prettiger zijn. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; onderzoek naar hulpmiddelen)
Kies een paar gerichte aanpassingen en beoordeel of je er meer mee kunt. Volledige rust is meestal geen praktische oplossing voor het dagelijks gebruik van je hand.
Werken met handklachten
Handartrose betekent niet automatisch dat je niet meer kunt werken. Kijk naar de taken die problemen geven: krachtig knijpen, langdurig dezelfde greep, trillingen of weinig gelegenheid om af te wisselen. Een bedrijfsarts kan helpen om werk en belastbaarheid op elkaar af te stemmen. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; onderzoek naar handbelasting op het werk)
Het onderzoek naar handbelasting op het werk bepaalt niet of jouw werk jouw klachten heeft veroorzaakt of dat stoppen de pijn zal oplossen. In hoofdstuk 11 over belasting en rust lees je wat dit onderzoek wél vertelt en hoe je jouw klachtenpatroon beoordeelt.
Fietsen, sporten en tuinieren
Bij fietsen kun je kijken naar houding, handvatten en de verdeling van druk op je handen. Bij tuinieren kunnen ander gereedschap en afwisseling tussen taken helpen. Bij sport draait het om een passende opbouw en zo nodig aanpassing van de greep of oefening. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over de organisatie van zorg)
Er bestaat geen algemene lijst met sporten die iedereen met handartrose moet vermijden. Bespreek een activiteit als je steeds duidelijke napijn, zwelling of een beperking ervaart en zelf geen werkbare aanpassing vindt.
Muziek, handwerken en andere hobby’s
Muziek maken, handwerken en andere hobby’s vragen vaak fijne bewegingen of lang dezelfde houding. Je kunt variëren in duur, tempo, materiaal en de manier waarop je iets vasthoudt. Een handtherapeut kan met je meekijken naar de activiteit zelf. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over de organisatie van zorg)
Probeer je hobby niet alleen te beoordelen op de pijn tijdens één moment. Kijk ook of je meer kunt doen, minder hoeft te onderbreken en met meer vertrouwen deelneemt.
8. Welke behandelingen zijn er voor handartrose?
De behandelkeuze hangt af van het gewricht, eventuele ontsteking, je beperkingen en wat je al hebt geprobeerd. Begin met een duidelijk doel. Een behandeling die tijdelijk pijn vermindert heeft een ander doel dan een operatie die de stand of beweging van een gewricht verandert. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over de organisatie van zorg; Europese richtlijn voor handartrose)

8.1 Medicijnen tegen pijn
Medicijnen kunnen pijn tijdelijk verminderen, maar herstellen het gewricht niet. De keuze vraagt een afweging van effect, bijwerkingen, andere aandoeningen en medicijnen die je al gebruikt. Bespreek dit met je arts of apotheker en beoordeel ook of een middel voldoende helpt om ermee door te gaan.
De adviezen over de volgorde verschillen. Thuisarts begint met paracetamol. De Nederlandse handartroserichtlijn noemt een ontstekingsremmende gel als eerste keuze onder de medicijnen en overweegt tabletten als die onvoldoende helpt. Dit verschil is geen reden om zelf middelen te combineren; laat de keuze afstemmen op je klachten en risico’s.
Gel op de pijnlijke plek
Een ontstekingsremmende gel, bijvoorbeeld met diclofenac, kan op een pijnlijke plek kortdurend verlichting geven. Het gemiddelde voordeel is bescheiden. Een gel kan een praktische optie zijn wanneer je één of enkele gewrichten wilt behandelen. (richtlijn over pijnstillende gel)
Ook een gel kan bijwerkingen geven, zoals huidirritatie, en is niet voor iedereen geschikt. Volg de bijsluiter en overleg bij twijfel, zeker wanneer je ook ontstekingsremmende tabletten gebruikt.
Capsaïcinecrème is een ander middel. Het kan branden of prikken en via je handen in je ogen of op slijmvliezen terechtkomen. De Amerikaanse artroserichtlijn raadt capsaïcine bij handartrose doorgaans af. Dat advies berust op het beperkte onderzoek bij handartrose en het risico op oogcontact. Het is geen gebruikelijke eerste keuze.
Tabletten: afwegen van effect en risico
Ontstekingsremmende pijnstillers in tabletvorm, de NSAID’s, kunnen op korte termijn helpen. Ze kunnen ook maag-, nier- en hart- en vaatproblemen geven of ongunstig samengaan met andere medicijnen. Daarom telt naast mogelijke pijnvermindering altijd jouw persoonlijke risico mee. (richtlijn over pijnstillende tabletten)
Voor paracetamol is het specifieke bewijs bij handartrose beperkt en het gemiddelde effect onzeker of klein. Er is ook onvoldoende basis om middelen zoals pregabaline of duloxetine standaard voor handartrose te gebruiken. Een andere vastgestelde oorzaak van pijn kan tot een andere afweging leiden. (richtlijn over pijnstillende tabletten)
In de HOPE-studie bij 92 mensen met pijnlijke, ontstoken vingergewrichten kregen 46 deelnemers prednisolon en 46 een placebo. Het ging om artrose van de middelste of laatste vingergewrichten, met duidelijke ontstekingskenmerken. Na zes weken gaf prednisolon gemiddeld 16,5 punt meer pijnvermindering op een schaal van 0 tot 100 dan placebo; een lagere score betekent minder pijn.
Het onderzoek betrof een tijdelijke kuur, gevolgd door afbouw. Dit is geen standaardbehandeling voor iedere pijnlijke hand. De reumatoloog beoordeelt of zo’n kuur bij het ontstekingsbeeld en de risico’s van jouw situatie past.
8.2 Injecties: het gewricht en het middel maken verschil
‘Een injectie tegen artrose’ is geen eenduidige behandeling. Het maakt uit welk gewricht wordt geïnjecteerd, welk middel wordt gebruikt en waarom die behandeling wordt overwogen. Resultaten voor de duimbasis gelden niet automatisch voor een vingergewricht. (richtlijn over gewrichtsinjecties; Europese richtlijn voor handartrose)
Corticosteroïden bij duimbasis en vingergewricht
Bij duimbasisartrose geeft een corticosteroïdinjectie in de onderzochte groepen gemiddeld geen overtuigend extra pijnvoordeel boven een placebo-injectie. De Nederlandse richtlijn voor injecties bij handartrose adviseert daarom geen standaardinjecties. Bij een pijnlijk, duidelijk ontstoken vingergewricht kan een arts er wel voor kiezen. Bij een duidelijk ontstoken duimbasisgewricht noemt de richtlijn een injectie onder begeleiding van echo of röntgenbeelden als mogelijke optie.
Voor vingergewrichten is de uitkomst anders. In onderzoek bij zestig mensen werd een corticosteroïd met een plaatselijke verdoving vergeleken met alleen de verdoving. In de twaalf weken waarin de deelnemers werden gevolgd, gaf de combinatie meer verbetering van pijn bij bewegen en zwelling. Voor rustpijn, kracht en dagelijks gebruik was geen duidelijk extra voordeel gevonden. Resultaten voor een vingergewricht gelden dus niet automatisch voor de duimbasis.
De Britse richtlijn voor duimbasisartrose neemt een injectie op als mogelijke vervolgstap wanneer niet-operatieve basiszorg onvoldoende helpt. Bespreek welk resultaat wordt verwacht, hoelang je dat gaat beoordelen en welke risico’s bij jou spelen.
Een corticosteroïdinjectie kan napijn, dunnere of lichter gekleurde huid geven; een infectie komt zelden voor. Ook vaak herhalen vraagt een afweging vanwege mogelijke weefselschade. Er is geen vaste werkingsduur of herhaalfrequentie die voor iedereen geldt. (Britse patiënteninformatie over duimbasisartrose; Farmacotherapeutisch Kompas)
Hyaluronzuur
Hyaluronzuurinjecties worden aangeboden om klachten van het duimbasisgewricht te verminderen. De beschikbare onderzoeken geven geen overtuigende basis voor een algemeen voordeel boven placebo. Ze tonen ook niet aan dat hierdoor kraakbeen terugkomt. (richtlijn over gewrichtsinjecties)
Een aangeboden behandeling is dus niet vanzelf een goed onderbouwde volgende stap. Vraag welk resultaat bij jouw gewricht wordt verwacht en waarop die verwachting berust.
PRP
PRP staat voor bloedplasma met relatief veel bloedplaatjes. Het wordt uit je eigen bloed gemaakt en in het gewricht gespoten. In onderzoek bij negentig mensen met duimbasisartrose kregen 45 mensen één PRP-injectie en 45 een injectie met zoutoplossing.
Na zes maanden was de middelste afname van pijn bij belasting 10 punten op een schaal van 0 tot 100 na PRP, tegenover 0 punten na zoutoplossing. De middelste verandering is de waarde in het midden als je alle veranderingen op volgorde zet. Het verschil tussen de groepen was niet overtuigend genoeg om een extra pijnvoordeel door PRP aan te tonen. Ook bij de andere uitkomsten, zoals handfunctie en knijpkracht, werd geen klinisch relevant extra voordeel gevonden.
Dit onderzoek onderbouwt daarmee geen belofte van betrouwbaar pijnherstel of nieuw kraakbeen door PRP bij duimbasisartrose. (onderzoek naar PRP-injecties)
8.3 Wanneer wordt een operatie overwogen?
Een operatie kan worden overwogen bij blijvende, duidelijke klachten uit een passend gewricht, wanneer een voldoende uitgevoerde niet-operatieve behandeling onvoldoende helpt. De beslissing gaat ook over wat je na de operatie met je hand wilt kunnen en welke beperkingen je aanvaardbaar vindt. (richtlijn over handchirurgie; Cochrane-overzicht over duimbasisoperaties)
Een Cochrane-overzicht van 25 onderzoeken met 1.591 deelnemers kon geen duidelijk beste operatie voor duimbasisartrose aanwijzen. De onderzoeken vergeleken verschillende operaties met elkaar. Er was geen vergelijking met doorgaan zonder operatie of met een schijnoperatie. Het overzicht helpt dus vooral bij de keuze tussen ingrepen; het bepaalt niet of opereren voor jou beter is dan verder behandelen zonder operatie.

Trapeziectomie en peesreconstructie
Bij een trapeziectomie verwijdert de chirurg het trapezium, het handwortelbotje onder het eerste middenhandsbeentje. Soms wordt daar een peesreconstructie of ophanging aan toegevoegd. Het doel is pijn uit het duimbasisgewricht te verminderen en een bruikbare duimfunctie te behouden. (richtlijn over handchirurgie; Cochrane-overzicht over duimbasisoperaties)
Vier onderzoeken met 421 deelnemers uit dat Cochrane-overzicht vergeleken een trapeziectomie met en zonder aanvullende pees- en bandreconstructie. De onderzoeken maten het resultaat op verschillende momenten, van drie tot 54 maanden na de operatie. De pijn was gemiddeld slechts 2,8 punt op 100 gunstiger met de reconstructie; het dagelijks functioneren verschilde vrijwel niet. De zekerheid was beperkt. Daarmee is geen overtuigend extra voordeel van de uitgebreidere ingreep aangetoond. Vraag waarom de chirurg juist die variant adviseert en wat dat voor herstel, kracht en beweging betekent.
Een duimbasisprothese
Bij een duimbasisprothese wordt het gewricht vervangen door een kunstgewricht. De geschiktheid hangt onder meer af van het gewricht, de botkwaliteit, je activiteiten en de ervaring met het implantaat. (richtlijn over handchirurgie; Cochrane-overzicht over duimbasisoperaties)
Een prothese kan andere voordelen en risico’s hebben dan een trapeziectomie. Vraag naar complicaties, de kans op een heroperatie en de mogelijkheden als het implantaat later niet goed functioneert. De Nederlandse handartroserichtlijn uit 2023 is terughoudend met een totale CMC1-prothese en adviseert deze alleen binnen onderzoek. De beschikbare vergelijkingen wijzen geen beste keuze voor iedere patiënt aan.
Een tussenstukje van pyrocarbon is iets anders dan een totale prothese. Ook een nieuwer implantaat is niet vanzelf een betere behandeling. De Nederlandse richtlijn over een tussenstukje bij duimbasisartrose beschrijft voor deze techniek eigen complicaties. Vraag daarom welke ingreep precies wordt voorgesteld en waarop de verwachte meerwaarde berust.
Vastzetten of vervangen van een vingergewricht
Bij een ernstig aangedaan vingergewricht kan vastzetten of vervangen worden overwogen. Welk alternatief past, verschilt per gewricht. Bij het eindgewricht van een vinger, het DIP-gewricht, wordt vaak vastzetten besproken; bij het middelste vingergewricht, het PIP-gewricht, kunnen zowel vastzetten als een prothese een rol spelen. (richtlijn over handchirurgie)
Vastzetten kan pijn verminderen, maar de beweging in dat gewricht verdwijnt. Een prothese probeert beweging te behouden en heeft eigen beperkingen en risico’s. Daarom telt de functie van die specifieke vinger in jouw dagelijkse leven zwaar mee.
Denervatie
Denervatie is een ingreep waarbij kleine gevoelszenuwtakjes rond het gewricht worden onderbroken om pijn te verminderen. De artrose zelf wordt daarmee niet verwijderd of hersteld. (richtlijn over denervatie)
Hoeveel deze ingreep helpt en hoelang het effect aanhoudt, is nog onzeker. Bespreek waarom de ingreep wordt overwogen en welke mogelijkheden er blijven als de pijn aanhoudt of terugkomt.
Gewrichtsdistractie
Bij gewrichtsdistractie worden de gewrichtsoppervlakken tijdelijk uit elkaar gehouden met een uitwendig frame. Dit is onderzocht bij een kleine, geselecteerde groep met duimbasisartrose. In een onderzoek met 20 deelnemers bleef het frame acht weken zitten. (onderzoek naar gewrichtsdistractie)
Na twee jaar waren bij negentien deelnemers uit dit onderzoek naar gewrichtsdistractie minder pijn en beter dagelijks gebruik gemeten. De middelste pijnscore daalde van 50 naar 18 op een schaal van 0 tot 100. Dit was een vergelijking met hun eigen beginsituatie, zonder controlegroep. Eén deelnemer liet na veertien maanden alsnog het trapezium verwijderen wegens blijvende pijn en werd niet in de tweejaarsuitkomsten meegenomen.
De MRI-controle gebeurde alleen bij de eerste vijf deelnemers. Bij hen was na een jaar geen verbetering van het kraakbeen aangetoond. In de behandelgroep kwamen ook infecties rond de pennetjes en draadbreuk voor. De gunstige pijn- en functie-uitkomsten zijn dus geen bewijs voor kraakbeenherstel of voor een beter resultaat dan andere behandelingen.
8.4 Herstel en revalidatie na een operatie
Na een duimbasisoperatie duurt het herstel doorgaans maanden. De wond kan al genezen zijn terwijl kracht en handgebruik nog verder herstellen. Een spalk of gips, oefeningen en handtherapie kunnen onderdeel zijn van een gestructureerde nabehandeling. De opbouw hangt af van de ingreep; volg het plan van de operateur en handtherapeut. (patiënteninformatie van de Amerikaanse orthopedenvereniging; Nederlandse richtlijn over handchirurgie)
Er is geen hersteltermijn die voor iedere operatie en iedere hand geldt. Bespreek vooraf wanneer je welke handelingen kunt hervatten en hoe werk wordt opgebouwd. Lichte aangepaste taken vragen iets anders dan veel tillen of krachtig knijpen. Spreek ook af bij welke signalen je eerder contact opneemt.
Als pijn langer aanhoudt dan verwacht, moet opnieuw worden gekeken wat die pijn verklaart. Het feit dat er een operatie is geweest, vertelt niet vanzelf waarom je nu pijn hebt.
8.5 Andere middelen en experimentele behandelingen
Bij andere middelen is het belangrijk onderscheid te maken tussen een prettige ervaring, een klein onderzocht effect en een overtuigend bewezen behandeling. Kijk bovendien of het onderzoek daadwerkelijk over handartrose en jouw type gewricht gaat. (overzicht van handartrosebehandelingen; Franse richtlijn voor handartrose)
Voeding en supplementen
Een volwaardige voeding ondersteunt je algemene gezondheid. Er is geen specifiek voedingsmiddel waarvan overtuigend is aangetoond dat het artrose in je handen geneest of kraakbeen terug laat groeien. Een vastgesteld vitaminetekort behandelen is een andere reden om een supplement te gebruiken dan handartrose behandelen. (richtlijn over supplementen; overzicht van handartrosebehandelingen)
Voor chondroïtinesulfaat is er onderzoek bij 162 mensen met handartrose. Na zes maanden was de pijn gemiddeld 8,7 punt op een schaal van 0 tot 100 gunstiger dan met placebo. Ook het uitvoeren van dagelijkse taken verbeterde: 2,14 punt op een schaal van 0 tot 30, waarbij lager beter is. De greepkracht verschilde niet duidelijk. (richtlijn over supplementen)
De Nederlandse richtlijn over supplementen laat ruimte om chondroïtinesulfaat te overwegen, maar de onderbouwing is beperkt. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft daarbij een verschil tussen de adviezen voor huisartsen en specialisten: het NHG raadt deze voedingssupplementen af, terwijl chondroïtine bij handartrose in de specialistische zorg kan worden overwogen. Voor glucosamine ontbreekt een overtuigende vergelijking met placebo bij handartrose. De uitkomst van één onderzocht product of van onderzoek bij knieartrose geldt niet vanzelf voor ieder supplement.
Een onderzoek met 162 mensen testte een specifiek preparaat met curcuma en Boswellia. Na drie maanden was het gemiddelde pijnvoordeel 8,5 punt op een schaal van 0 tot 100 tegenover placebo; de meeste andere uitkomsten verschilden niet. Dit resultaat geldt voor het onderzochte preparaat en is geen bewijs voor iedere kurkumacapsule of kurkuma in je eten. (CUBO-onderzoek naar Curcuma en Boswellia)
In een klein onderzoek naar curcumine kregen 27 mensen met handartrose gedurende drie maanden curcumine of placebo. Op de metingen na één, drie en zes maanden was geen overtuigend verschil tussen de groepen gevonden voor pijn, dagelijks functioneren of knijpkracht. Dat de curcuminegroep verbeterde, betekende hier dus niet dat curcumine beter werkte dan placebo.
Ook in het onderzoek naar PEA bij knieartrose was na twaalf weken geen aantoonbaar extra voordeel boven placebo op de belangrijkste totaalscore voor pijn, stijfheid en functioneren. Dat onderzoek ging bovendien over knieën en levert geen bewezen behandeling voor handartrose op. Bespreek supplementen met je apotheker als je andere medicijnen gebruikt.
CBD
CBD, of cannabidiol, wordt onder meer aangeboden in olie, capsules en gel. In onderzoek bij 136 mensen met handartrose of artritis psoriatica gaf CBD dat werd ingenomen na twaalf weken geen extra pijnvermindering boven placebo. De analyse gebruikte gegevens van 129 mensen. Het gemiddelde verschil was 0,23 punt op een pijnschaal van 0 tot 100, dus vrijwel geen verschil.
Een ander, klein onderzoek naar CBD-gel begon met achttien mensen met handartrose; vijftien voltooiden het onderzoek. Tijdens vier weken gebruik nam hun gemiddelde dagelijkse pijn met ongeveer 1,9 punt op een schaal van 0 tot 10 af en nam de greepkracht toe. Op de vragenlijst over dagelijks gebruik was geen verbetering gevonden. Er was geen vergelijkingsgroep. Daardoor is niet vastgesteld hoeveel van de verandering door de gel kwam.
Shockwave
Shockwave gebruikt drukgolven op het te behandelen gebied. In het SWEX-TO-onderzoek bij 72 mensen met vroege duimbasisartrose werd shockwave vergeleken met oefeningen. Beide groepen droegen een duimbrace. Na zes maanden waren pijn en dagelijks gebruik in beide groepen verbeterd. De middelste pijnscore lag toen op 2 in de shockwavegroep en 4 in de oefengroep, op een schaal van 0 tot 10; lager betekent minder pijn. De shockwavegroep meldde een sterkere verbetering en had gunstiger scores voor pijn en beperkingen bij gebruik van arm en hand.
In een ander onderzoek bij 58 mensen met duimbasisartrose werd shockwave vergeleken met hyaluronzuurinjecties. Na zes maanden was de pijn sterker afgenomen na shockwave. Ook de kracht waarmee deelnemers tussen duim en vingers knepen was gunstiger; het dagelijks gebruik verbeterde in beide groepen.
Deze onderzoeken wijzen op mogelijke verlichting bij duimbasisartrose. Ze vergeleken shockwave met een andere actieve behandeling, zonder schijnbehandeling. Ze laten niet zien dat shockwave kraakbeen herstelt of hetzelfde resultaat geeft bij alle vormen van handartrose. (SWEX-TO-onderzoek naar shockwave)
Laser, ultrasoon en andere aanvullende behandelingen
Laser, therapeutisch ultrasoon en elektromagnetische behandelingen worden soms aangeboden tegen pijn. De Franse handartroserichtlijn raadt laser en elektromagnetische behandeling af. De bredere NICE-richtlijn voor artrose raadt ook therapeutisch ultrasoon af, omdat voldoende bewijs voor voordeel ontbreekt. Een aangeboden techniek heeft dus niet automatisch een aangetoonde meerwaarde voor jouw handklachten.
Over acupunctuur verschillen de richtlijnen. De Amerikaanse artroserichtlijn laat er onder voorwaarden ruimte voor, maar wijst op onzekerheid over het specifieke effect. De Franse handartroserichtlijn raadt acupunctuur af. Er is dus geen eensluidende aanbeveling dat dit een zinvolle standaardbehandeling voor handartrose is.
Voor osteopathie, homeopathie en magneetproducten biedt het overzicht van handartrosebehandelingen geen bruikbare onderbouwing uit vergelijkend onderzoek. Een prettige ervaring of uitleg over hoe een middel zou werken, laat op zichzelf nog niet zien hoeveel extra verlichting het geeft. Vraag bij een aanbod welke handartrosepatiënten zijn onderzocht, waarmee de behandeling is vergeleken en hoelang het voordeel aanhield.
Reumamedicijnen en denosumab
Reumamedicijnen worden niet standaard gebruikt bij handartrose. Er wordt wel onderzocht of specifieke groepen met duidelijke ontsteking baat hebben bij gerichte medicijnen. (Europese richtlijn voor handartrose; overzicht van handartrosebehandelingen; METHODS-onderzoek naar methotrexaat)
In de METHODS-studie bij 97 mensen met handartrose en ontsteking op MRI gaf methotrexaat na zes maanden gemiddeld 9,9 punt meer pijnvermindering op een schaal van 0 tot 100 dan placebo. Vijftig deelnemers kregen methotrexaat en 47 placebo; van 82 deelnemers was na zes maanden een pijnmeting beschikbaar. Het voordeel was aangetoond voor deze geselecteerde ontstekingsgroep, maar de precieze grootte bleef onzeker.
Dit maakt methotrexaat geen standaardmiddel bij gewone handartrose. Een reumatoloog moet beoordelen of het ontstekingsbeeld hierbij past en of het mogelijke voordeel opweegt tegen de risico’s en noodzakelijke controles.
Bij honderd mensen met erosieve, ontstoken handartrose werd denosumab met placebo vergeleken. Tijdens de eerste 48 weken werden gunstiger veranderingen op röntgenfoto’s gezien, maar geen overtuigend extra voordeel voor pijn of dagelijks functioneren. Een gunstiger gewrichtsbeeld betekende in deze periode dus niet dat mensen merkbaar minder last van hun handen hadden. Voor deze toepassing is denosumab nog een experimentele behandeling.
Stamcellen en andere regeneratieve claims
Bij stamcellen en andere ‘regeneratieve’ behandelingen wordt vaak gesproken over herstel van kraakbeen. Voor handartrose ontbreekt een overtuigende klinische basis om zulke beloften als een vaststaand resultaat aan te bieden. (overzicht van handartrosebehandelingen; onderzoek naar PRP-injecties; onderzoek naar gewrichtsdistractie)
Vraag om onderzoek bij het precieze gewricht en de behandeling die je wordt aangeboden. Pijnvermindering, een veranderde scan en teruggegroeid bruikbaar kraakbeen zijn verschillende uitkomsten. Laat ze niet als hetzelfde resultaat presenteren.
8.6 Welke behandeling en zorgverlener passen bij jouw doel?
De beste volgende stap begint bij de vraag wat je wilt verbeteren en welke verklaring daarbij past. De huisarts kan helpen bij de eerste beoordeling. Een handtherapeut of ergotherapeut kan zich richten op bewegen en dagelijkse taken; een reumatoloog of handchirurg kan nodig zijn bij een specifieke medische vraag. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over de organisatie van zorg; richtlijn over handchirurgie)
Bespreek vooraf wat je probeert, wanneer je evalueert en welke verbetering voldoende is om door te gaan. Als een behandeling nauwelijks iets verandert, verdient de keuze heroverweging. Meer behandelingen achter elkaar zijn geen vervanging voor een duidelijke verklaring.
Vergoeding hangt af van de zorg, de verwijzing en je verzekering. Vraag de zorgverlener en verzekeraar naar de voorwaarden voordat je een traject start. Een medische aanbeveling betekent niet automatisch dat iedere uitvoering wordt vergoed.
Lees het gratis e-book over aanhoudende pijn
9. Wat als pijn blijft of terugkomt?
Beschrijf eerst het verloop: zijn de klachten nooit duidelijk verminderd, kwamen ze na verbetering terug, of is er iets nieuws bij gekomen? Dat verschil helpt bepalen wat opnieuw onderzocht moet worden. Leg ook vast welke behandeling je kreeg en wat er daarna veranderde in pijn, kracht en dagelijkse handelingen.
9.1 De oorspronkelijke klachten zijn niet duidelijk verminderd
Misschien blijft hetzelfde duimbasis- of vingergewricht pijnlijk bij knijpen of buigen. De arts kijkt dan opnieuw naar precies dat gewricht: is het gevoelig, gezwollen of beperkt, en roept gericht bewegen jouw bekende pijn op? Ook wordt nagegaan of de behandeling lang en goed genoeg is uitgevoerd om het afgesproken doel te kunnen beoordelen. (NIAMS over onderzoek en behandeling; Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over de organisatie van zorg)
Een behandeling kan bovendien maar één deel van de klachten aanpakken. Een spalk voor het duimbasisgewricht is bijvoorbeeld niet gericht op nachtelijke tintelingen in duim, wijs- en middelvinger. Die klachten vragen beoordeling van de middelste handzenuw, zoals uitgelegd bij carpale-tunnelsyndroom. Een haperende vinger of pijn langs een pees vraagt weer ander onderzoek.
Blijft een passend gewrichtsprobleem aanwezig, dan kan aanpassing van die behandeling logisch zijn. Verklaart het gewricht de hoofdklacht onvoldoende, dan verdient een andere of aanvullende verklaring aandacht. Alleen het uitblijven van resultaat bewijst niet welke verklaring de juiste is. (NIAMS over onderzoek en behandeling; klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
9.2 De klachten waren minder en komen terug
Kijk of dezelfde klacht terugkomt bij dezelfde taak en op dezelfde plek. Een injectie kan tijdelijk pijn hebben verminderd, of een brace kan een beweging makkelijker hebben gemaakt zolang je hem droeg. Wanneer dat effect verdwijnt, hoeft het gewricht niet plots verder beschadigd te zijn. Wel moet duidelijk worden of er opnieuw plaatselijke gevoeligheid, zwelling of bewegingsbeperking is. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over gewrichtsinjecties; Britse richtlijn over duimbasisartrose)
De arts vraagt ook wat vóór de terugkeer veranderde. Ben je meer gaan wringen of zwaar gereedschap gaan vasthouden? Zit de pijn nu langs een pees in plaats van in het gewricht? Zijn er tintelingen of minder gevoel bij gekomen? Zo maak je onderscheid tussen een nieuwe opvlamming, een andere klacht en een behandeling waarvan het effect is uitgewerkt. (NIAMS over onderzoek en behandeling; Thuisarts over carpaletunnelsyndroom)
Herhaal daarom niet automatisch dezelfde injectie, spalk of behandeling. Spreek af welke huidige bevinding wordt aangepakt en waaraan je verbetering merkt, bijvoorbeeld weer een sleutel kunnen draaien. Sterke wisselingen bij vrijwel dezelfde taak, samen met duidelijke invloed van spanning, ontspanning of afleiding, geven daarnaast reden om de pijnverwerking te beoordelen. (richtlijn over de organisatie van zorg; richtlijn over gewrichtsinjecties; klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
9.3 Pijn na een operatie
Na een operatie telt het normale herstel van de wond en de geopereerde hand mee. Vergelijk het verloop met het plan van je operateur en handtherapeut. Pijn die geleidelijk afneemt vraagt een andere beoordeling dan pijn die niet afneemt, na een goede periode terugkomt of op een nieuwe plek ontstaat. Het herstel verschilt per ingreep. (richtlijn over handchirurgie; Britse richtlijn over duimbasisartrose)
Laat toenemende roodheid, wondvocht, nieuwe zwelling, kleur- of temperatuurverschil en opvallende gevoeligheid beoordelen. De operateur onderzoekt zo nodig de wond, de stand en beweging van het behandelde gewricht of de prothese, en de functie van pezen en zenuwen. Nieuwe gevoels- of krachtsuitval wordt apart onderzocht. (richtlijn over handchirurgie; NHS over alarmsignalen bij vingerpijn)
Blijvende pijn alleen bewijst geen mislukte operatie en is geen reden om vanzelf opnieuw te opereren. Een nieuwe ingreep vraagt een concrete bevinding die daarmee kan worden aangepakt. Is je herstel voldoende onderzocht en verklaren de plaatselijke bevindingen de aanhoudende pijn onvoldoende, dan kunnen positieve kenmerken voor een ontregeld zenuwstelsel richting geven aan een andere aanpak. (klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
9.4 Nieuwe klachten apart beoordelen
Een nieuwe klacht hoort een eigen beoordeling te krijgen. Bijvoorbeeld: je had plaatselijke gewrichtspijn, maar krijgt nu tintelingen en minder kracht; of een vinger wordt plots veel pijnlijker, warmer en dikker. Schrijf dat niet automatisch toe aan de artrose die al bekend was. (Thuisarts over gewrichtsklachten; NHS over alarmsignalen bij vingerpijn; Thuisarts over carpaletunnelsyndroom)
Bel dezelfde dag je huisarts of huisartsenpost bij een plots ernstig pijnlijk gewricht dat warm, rood of duidelijk gezwollen is, ook zonder koorts. Bel meteen als je daarbij koorts hebt, je ziek voelt of snel achteruitgaat. Bel ook meteen bij een hand die plots aanhoudend koud, bleek of blauw wordt, of bij plotseling of snel toenemend krachtsverlies. Ernstig letsel vraagt eveneens direct medische beoordeling.
9.5 Wanneer verdient het zenuwstelsel extra aandacht?
Een andere verklaring wordt vooral belangrijk wanneer de plaatselijke bevindingen het huidige klachtenpatroon onvoldoende verklaren én meerdere positieve kenmerken samenkomen. Dezelfde handeling lukt bijvoorbeeld de ene keer goed en geeft op een ander moment veel pijn, terwijl kracht en duur vergelijkbaar zijn. De klachten veranderen ook duidelijk door verwachting, spanning, ontspanning of afleiding. (klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
Volgens de klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner geeft die combinatie reden om een ontregeld zenuwstelsel te onderzoeken. Als na passende medische beoordeling geen andere verklaring beter past, kan dit een belangrijke of de meest waarschijnlijke verklaring voor de blijvende pijn zijn. Het gaat dus om wat het klachtenpatroon wél laat zien; niet alleen om een behandeling die onvoldoende hielp.
10. Welke rol kunnen spieren en triggerpoints spelen?
Spieren van de hand, onderarm en soms hoger in de arm kunnen bijdragen aan pijn in je hand. Een triggerpoint is een gevoelige plek in een spier waarbij druk herkenbare plaatselijke of uitstralende pijn kan oproepen. Zo’n spierbijdrage kan naast een gewrichtsprobleem bestaan.
De pijngebieden hieronder komen uit het Handboek Triggerpoint-therapie van Clair en Amber Davies. Dit is een klinische expertbenadering: de behandelaar zoekt of een spierplek jouw vertrouwde klacht oproept en of die klacht na gerichte behandeling verandert. Een tekening met een pijngebied stelt op zichzelf geen diagnose.

10.1 Hoe herken je een passende spierbijdrage?
Wat onderzoekt het? De behandelaar vraagt je eerst een herkenbare taak te doen, bijvoorbeeld een sleutel draaien, een pen vasthouden of de duim naar een vingertop bewegen. Daarna onderzoekt hij een passende spier in de hand of arm met gerichte druk en beweging. Komt precies jouw bekende duim-, vinger- of handpijn terug, en verandert diezelfde taak na behandeling van die spierplek?
Wat betekent een passende positieve reactie? Binnen de triggerpointbenadering kan het herhaald oproepen van jouw bekende pijn óf een duidelijke, specifieke verandering na gerichte behandeling een sterke aanwijzing voor een spierbijdrage zijn. Dat kan ook tijdelijke verbetering zijn, of een verergering die bij het onderzochte pijnpatroon past. Komen de herkenbare pijn bij onderzoek en de reactie op behandeling samen, dan ondersteunen ze elkaar. Blijvende verbetering maakt het verband sterker.
Wat betekent een normale of negatieve reactie? Als onderzoek de vertrouwde klacht niet oproept, zijn er minder aanwijzingen dat die spier een belangrijke pijnbron is. Alleen een gevoelige plek bij stevig drukken zegt weinig. Je hoeft niet het hele pijngebied uit een tekening te herkennen; een herkenbaar deel kan wel relevant zijn.
Een passende reactie op spieronderzoek of behandeling betekent niet dat de spier de enige oorzaak is. Een spierbevinding verklaart bijvoorbeeld geen botknobbel, een gewricht dat blijvend minder ver kan bewegen of duidelijk verlies van gevoel en kracht. Die bevindingen moeten apart medisch worden beoordeeld.
10.2 Welke spieren kunnen pijn naar de hand geven?
Hieronder staan spieren die bij een gericht onderzoek van handpijn relevant kunnen zijn. De plaats van een spier en de plaats waar je pijn voelt hoeven niet dezelfde te zijn. Laat nieuwe of onverklaarde klachten eerst passend beoordelen. (Handboek Triggerpoint-therapie van Davies)
Opponens pollicis: de duimmuis
De opponens pollicis ligt in de duimmuis en helpt de duim tegenover de vingers te plaatsen. Het beschreven pijngebied loopt langs de duim en naar de binnenzijde van de pols aan de duimkant. De behandelaar kan de duimmuis onderzoeken terwijl je de duim naar een vingertop beweegt. Is dat jouw bekende pijn, dan kun je na gerichte behandeling bijvoorbeeld opnieuw proberen een pen vast te houden.

Adductor pollicis: tussen duim en wijsvinger
De adductor pollicis ligt tussen duim en wijsvinger en trekt de duim naar de hand toe. Het beschreven pijngebied zit vooral rond de duimbasis en soms in de ruimte tussen duim en wijsvinger. De behandelaar onderzoekt dat spiergebied en laat je bijvoorbeeld een sleutel tussen duim en wijsvinger vasthouden. Na behandeling wordt dezelfde greep of draai opnieuw beoordeeld.
Flexor pollicis longus: de lange duimbuiger
De flexor pollicis longus ligt aan de handpalmzijde van de onderarm en buigt het laatste kootje van de duim. Volgens het beschreven patroon kan pijn vanuit deze spier naar het laatste deel van de duim uitstralen. De behandelaar onderzoekt de spier in de onderarm en de beweging van het duimtopje. Een praktische vergelijking is of het bewegen van dat topje of het sluiten van een knoop daarna makkelijker gaat.
Interossei: spieren tussen de middenhandsbeentjes
De interossei liggen tussen de middenhandsbeentjes. Ze helpen de vingers te spreiden, naar elkaar toe te bewegen en te sturen bij grijpen. De beschreven pijn kan aan de zijkant van een vinger of bij een eindgewricht zitten. De eerste dorsale interosseus ligt tussen duim en wijsvinger en kan ook daar pijn geven. De behandelaar vergelijkt druk op de passende spierplek met bijvoorbeeld vingers spreiden of een pen vasthouden, en test diezelfde beweging na behandeling opnieuw.

Strekspieren van de vingers
De vingerstrekkers liggen grotendeels aan de buitenzijde van de onderarm. Vanuit de extensor digitorum kan pijn naar de rugzijde van vingers en knokkels uitstralen. De extensor indicis, die de wijsvinger helpt strekken, kan pijn rond pols, hand en wijsvinger geven. De behandelaar onderzoekt de passende spierplek terwijl je de vingers strekt. Vergelijk daarna de beweging die eerder problemen gaf, zoals de wijsvinger optillen of kort typen.

Buigspieren van de vingers
De lange vingerbuigers liggen aan de handpalmzijde van de onderarm en trekken via pezen aan de vingers. Vanuit deze spieren kan pijn aan de handpalmzijde van de vingers worden gevoeld. De behandelaar kan de spier in de onderarm onderzoeken en je vingers laten buigen of een beker laten vasthouden. Verandert dezelfde klacht na gerichte behandeling, dan is dat informatie over de spierbijdrage. Een vinger die vastloopt of plaatselijk langs een pees pijn doet, vraagt daarnaast onderzoek van die pees.

Radiale strekspieren van de pols
De radiale polsstrekkers, de extensor carpi radialis longus en brevis, liggen aan de duimzijde van de onderarm. Het beschreven pijngebied omvat delen van de onderarm en de rugzijde van pols en hand. De behandelaar onderzoekt dit spiergebied bij het strekken van de pols. Daarna kun je bijvoorbeeld opnieuw een lichte beker vasthouden en vergelijken of de vertrouwde pijn verandert.
Brachioradialis en supinator
De brachioradialis helpt de elleboog buigen; de supinator draait de onderarm zodat de handpalm omhoog komt. Beide liggen aan de duimzijde van de onderarm. Triggerpoints kunnen pijn geven in dit deel van de onderarm en richting de ruimte tussen duim en wijsvinger. De behandelaar vergelijkt druk op de betreffende spier met buigen of draaien van de onderarm. Een herkenbare taak, zoals een beker optillen of omdraaien, kan vóór en na behandeling worden vergeleken.
Brachialis: een bovenarmspier
De brachialis ligt aan de voorkant van de bovenarm en helpt de elleboog buigen. Volgens het beschreven triggerpointpatroon kan pijn naar de duimmuis of naar de ruimte tussen duim en wijsvinger worden gevoeld. De behandelaar onderzoekt dus soms de bovenarm terwijl de klacht in de hand zit. Beoordeel daarna of de herkenbare klacht verandert bij dezelfde buig- of tilbeweging.

Scaleni: spieren in de hals
De scaleni liggen aan de zijkant van de hals. Vanuit deze spieren zijn uitstralingspatronen naar arm en hand beschreven, onder meer richting duim en wijsvinger. Een behandelaar kan beoordelen hoe nekbewegingen, spierspanning en het onderzoek van de arm bij jouw klacht passen. Klachten vanuit dit gebied moeten zorgvuldig van een zenuwprobleem worden onderscheiden. Ga daarom niet zelf diep in de hals drukken om spierknopen te zoeken.

10.3 Wat betekent tijdelijke verlichting na spierbehandeling?
Als gerichte behandeling van een passende spierplek je bekende handpijn vermindert en dezelfde taak makkelijker maakt, ondersteunt dat binnen de triggerpointbenadering van Davies een directe spierbijdrage. Bijvoorbeeld: druk op de duimmuis roept jouw bekende duimpijn op en na behandeling kun je de pen duidelijk makkelijker vasthouden. Ook als die winst tijdelijk is, blijft zij relevante informatie.
Vergelijk steeds dezelfde klacht of handeling. Een algemeen ontspannen gevoel na massage is minder specifiek dan het herkenbaar oproepen en vervolgens verminderen van precies die handpijn. Een spierbehandeling verwijdert geen botknobbels en laat geen kraakbeen teruggroeien.
Keren de klachten steeds terug, beoordeel dan ook het gewricht, de pezen, je activiteiten en het herstelgedrag. Blijf je bijvoorbeeld veel aanspannen of beschermen, en verandert de pijn daarnaast sterk door spanning, verwachting of afleiding? Dan verdient ook het zenuwstelsel aandacht. Hoofdstuk 12 over pijnverwerking legt uit hoe zulke positieve kenmerken samen worden beoordeeld. (klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
11. Wat zeggen belasting en rust over je handpijn?
Een deksel opendraaien, stevig knijpen of lang dezelfde greep vasthouden kan pijn doen. Om te begrijpen wat dat betekent, moet je vier vragen uit elkaar houden:
- Heeft belasting bijgedragen aan het ontstaan van de gewrichtsverandering?
- Lokt een handeling de huidige pijn uit?
- Past die pijn bij het gewricht waarin artrose is gevonden?
- Wat houdt de klachten op dit moment in stand?
Die vragen hebben niet automatisch hetzelfde antwoord. Een oude vingerblessure kan aan artrose hebben bijgedragen. Nu kan bijvoorbeeld een gevoelig gewricht pijn doen bij knijpen, terwijl nachtelijke tintelingen een aparte zenuwverklaring hebben. Ook wat klachten laat voortduren kan veranderen. (NIAMS over onderzoek en behandeling; klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
11.1 Hoe groot is de rol van zware of herhaalde handbelasting?
Bepaalde intensieve handgrepen op het werk hangen samen met handartrose. Een overzicht van negentien onderzoeken naar werkbelasting vond een verband tussen veel kracht zetten met een knijpgreep en artrose op röntgenfoto’s van de middelste vingergewrichten en het duimbasisgewricht. Bij een knijpgreep houd je iets stevig tussen duim en vingers. Voor werk waarbij je met de hele hand grijpt en voor blootstelling aan hand-armtrillingen werd geen duidelijk verband gevonden.
Zeventien van de negentien onderzoeken vergeleken het werk en de röntgenfoto’s van de handen op één moment. Daarmee is niet vastgesteld hoeveel mensen door dat werk artrose kregen. Het onderzoek laat evenmin zien welk deel van jouw huidige pijn door werk wordt veroorzaakt. Leeftijd, aanleg, eerder letsel en de precieze taak blijven onderdeel van de beoordeling. (NIAMS over artrose)
Dit is dus reden om een belastende greep serieus te bekijken. Het is geen reden om uit je beroep alleen af te leiden dat je handen beschadigd zijn of dat alle handpijn door overbelasting komt. Een risicofactor hoeft bovendien niet bij iedereen klachten te veroorzaken.
11.2 Wat zegt pijn bij knijpen, draaien of typen?
Komt de bekende pijn telkens rond hetzelfde duimbasisgewricht op wanneer je een sleutel draait, en roept gericht gewrichtsonderzoek diezelfde pijn op? Dan ondersteunt dat een plaatselijke gewrichtsbijdrage. Bij pijn in een middelste of laatste vingergewricht wordt op dezelfde manier gekeken naar de plek, het buigen en vastpakken, de beweeglijkheid en eventuele zwelling. Hoofdstuk 4 over de verklaring van handklachten werkt uit wanneer die aanwijzingen overtuigend samenkomen. (NIAMS over onderzoek en behandeling; klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
Alleen pijn tijdens gebruik zegt minder. Bij typen, knijpen en draaien gebruik je ook spieren, pezen en zenuwen. Pijn langs de duimzijde van de pols kan bijvoorbeeld om onderzoek van de pezen vragen; tintelingen of minder gevoel om zenuwonderzoek. Een pijnlijke beweging is bovendien geen bewijs dat bij elke herhaling nieuw kraakbeen verloren gaat. (Thuisarts over carpaletunnelsyndroom)
Een dikkere handgreep, minder knijpkracht of afwisseling kan een taak makkelijker maken. Dat effect is bruikbaar, zonder dat het de eerdere greep tot de oorzaak van de artrose maakt. Kijk of de aanpassing niet alleen even verlichting geeft, maar je ook langer helpt om de taak uit te voeren. De praktische mogelijkheden staan in hoofdstuk 7 over zelfzorg. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; onderzoek naar hulpmiddelen)
11.3 Helpt rust niet? Kijk dan opnieuw wat de klachten laat voortduren
Tijdelijk minder belasten kan een pijnlijke opvlamming rustiger maken. Maar rust laat een veranderd gewricht, een botknobbel of een blijvende bewegingsbeperking niet verdwijnen. Ook ontsteking of een ander plaatselijk probleem kan nog aanwezig zijn. Pijn die blijft terwijl je minder doet, sluit een gewrichtsbijdrage daarom niet uit. (Thuisarts over handartrose; Nederlandse richtlijn voor handartrose; klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
Heb je de belasting die als oorzaak werd gezien voldoende verminderd, maar blijft verbetering uit? Dan is alleen ‘te veel doen’ minder overtuigend als volledige verklaring. De arts beoordeelt opnieuw of de pijnplek en het onderzoek nog bij hetzelfde gewricht passen. Ook een peesprobleem, zenuwklacht of spierbijdrage kan aandacht vragen. Bespreek daarbij wat een volgende behandeling concreet moet verbeteren. (NIAMS over onderzoek en behandeling)
Soms lukt vrijwel dezelfde taak de ene keer goed en geeft die op een ander moment veel pijn. Dat kan samenhangen met een lokale opvlamming of vermoeidheid. Als zulke sterke wisselingen zich herhalen én de pijn duidelijk verandert door verwachting, spanning, ontspanning of afleiding, ontstaan positieve aanwijzingen om ook de pijnverwerking te beoordelen. Alleen geen effect van rust is daarvoor niet voldoende. (Thuisarts over handartrose; klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
Langdurig alles vermijden kan je mogelijkheden intussen verkleinen en bewegen spannender maken. Het doel is een passende opbouw, samen met de zorg die een aangetoond gewrichts-, pees- of zenuwprobleem nodig heeft. Na letsel of een operatie blijven de specifieke herstelinstructies van je behandelaar gelden. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; richtlijn over handchirurgie; Britse richtlijn over duimbasisartrose)
11.4 Zijn je handen kwetsbaar voor gewoon gebruik?
Je handen kunnen bewegen, grijpen en kracht leveren. Spieren en andere weefsels kunnen zich aan passende belasting aanpassen. Dat vermogen past niet bij het beeld van een hand die door iedere gewone beweging alleen maar verder afslijt. Tegelijk kunnen letsel, een instabiel gewricht en bestaande artrose bepaalde taken werkelijk moeilijk of pijnlijk maken.
De vraag is daarom of alleen veel of ‘verkeerd’ gebruiken voldoende verklaart waarom jouw klachten maanden of jaren blijven bestaan. De volgende vijf verwachtingen helpen die verklaring toetsen.
Hoeveelheid en duur van de belasting
Als de hoeveelheid belasting de hele verklaring is, verwacht je dat meer van dezelfde taak bij herhaling meer klachten geeft, en minder ervan minder klachten. Vergelijk bijvoorbeeld hoe krachtig en hoelang je een tang vasthoudt. Grote verschillen bij ongeveer dezelfde taak vragen extra uitleg. Ze kunnen door een opvlamming of andere omstandigheden komen; één pijnlijke dag vertelt nog niet welke verklaring klopt.
Houding en ergonomie
Als vooral een ongunstige greep of werkhouding de pijn onderhoudt, verwacht je duurzame verbetering wanneer juist die factor wordt aangepast. Kun je met een ander handvat weer meer doen, dan is dat een nuttige verandering. Helpt elke nieuwe aanpassing slechts even, dan is het verstandig de verklaring te herzien in plaats van steeds een andere houding als volledige oorzaak aan te wijzen.
Rust en herstel
Bij een tijdelijke overbelasting verwacht je herstel wanneer de betreffende belasting voldoende wordt verminderd en vervolgens passend wordt opgebouwd. Blijft de pijn onveranderd, kijk dan wat nog aanwezig is: een pijnlijk gewricht, ontsteking, een andere klacht of een pijnreactie die blijft doorgaan. Bestaande gewrichtsveranderingen verdwijnen niet door rust, zodat rust ook niet voor iedere hand een volledige oplossing kan zijn.
Verschillen tussen groepen met zwaarder handwerk
Als zwaar handgebruik langdurige handpijn volledig zou verklaren, verwacht je duidelijk meer blijvende pijn en uitval in vergelijkbare groepen die meer van dat werk doen. Het besproken onderzoek geeft inderdaad aanwijzingen voor sommige intensieve knijpgrepen en artrose op foto’s. Maar een fotoafwijking is een andere uitkomst dan langdurige pijn of uitval. Leeftijd, eerder letsel en het soort belasting moeten bij zo’n vergelijking worden meegenomen. (onderzoek naar handbelasting op het werk)
Het gebruik van handen in vroegere samenlevingen
Ook vroeger moesten mensen bouwen, dragen, voedsel bereiden en gereedschap gebruiken. Wanneer gewoon handgebruik op zichzelf telkens blijvende schade zou veroorzaken, zou dat dagelijks noodzakelijke werk al snel onmogelijk worden. Het vermogen om te herstellen en zich aan gebruik aan te passen is dus een wezenlijk deel van de verklaring. Deze historische en evolutionaire redenering laat zien waarom het beeld van een voortdurend kwetsbare hand onvolledig is.
Dat is geen meting van hoeveel artrose of handpijn mensen vroeger hadden. Het sluit schade door letsel of zware belasting evenmin uit. De vraag blijft of de simpele uitleg ‘gebruik veroorzaakt steeds meer schade’ voldoende past bij wat we over handen weten en bij jouw klachten.
Wat betekent dit voor jouw hand?
Neem een passend gewrichtsprobleem serieus en beoordeel belastende taken gericht. Zie niet iedere pijnlijke beweging als bewijs van nieuwe schade. Alleen ‘te veel doen’, ‘de verkeerde houding’ of ‘verkeerd belasten’ verklaart niet iedere langdurige handklacht. De plek, het onderzoek, het verloop en het effect van aanpassingen moeten die uitleg ondersteunen. (klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner)
Blijven klachten bestaan ondanks passende aanpassingen en verklaart het gewricht ze onvoldoende? Als er daarnaast herhaald sterke wisselingen bij vergelijkbare taken zijn en duidelijke veranderingen door spanning, ontspanning of afleiding, kan een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol spelen. Hoofdstuk 12 over pijnverwerking laat zien hoe die positieve aanwijzingen samen worden beoordeeld, naast de medische bevindingen.
Het gratis e-book gaat verder op de vraag waarom pijn kan blijven bestaan terwijl steeds meer rust of aanpassingen onvoldoende helpen.
Lees het gratis e-book over de verborgen oorzaak van chronische pijn
12. Welke rol kan pijnverwerking spelen?
Soms verklaart artrose in de handen het totale klachtenbeeld niet voldoende. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer klachten niet goed bij de aangedane gewrichten passen of ondanks een passende behandeling blijven bestaan.
Zijn er daarnaast positieve aanwijzingen, zoals sterk wisselende klachten of duidelijke veranderingen door stress, ontspanning of afleiding, en past geen andere medische verklaring beter? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke of zelfs de meest waarschijnlijke oorzaak zijn.
In dit hoofdstuk lees je wat een ontregeld zenuwstelsel is, welke aanwijzingen daarbij passen en wanneer deze verklaring relevant kan zijn.
12.1 Hoe waarneming en verwachting pijn kunnen beïnvloeden
Pijn en andere lichamelijke klachten hebben een beschermende functie. Bij een verwonding kan pijn bijvoorbeeld waarschuwen dat er iets beschadigd is. Maar de hoeveelheid pijn laat niet één-op-één zien hoeveel schade er in het lichaam aanwezig is.
Het brein en zenuwstelsel verwerken niet alleen signalen uit het lichaam. Ook eerdere ervaringen, verwachtingen en de situatie waarin je je bevindt spelen mee bij de beoordeling of iets veilig of bedreigend is.
Bij langdurige klachten kan dit alarmsysteem te gevoelig worden. Pijn, vermoeidheid, tintelingen, een branderig gevoel of spierspanning kunnen dan blijven ontstaan of sterker worden, terwijl voortdurende weefselschade of druk op een zenuw het klachtenbeeld niet voldoende verklaart.
De klachten zijn daarbij echt en ontstaan niet bewust. Met een ontregeld zenuwstelsel bedoelen we dat het brein en zenuwstelsel te snel of te sterk reageren op signalen die als bedreigend worden ingeschat.
Revalidatiearts John Sarno beschreef dit als Tension Myositis Syndrome (TMS). Onder anderen Howard Schubiner, David Schechter en Alan Gordon ontwikkelden deze benadering verder. Pijnonderzoeker Lorimer Moseley legt uit hoe pijn ons tegen gevaar beschermt.
In de medische en wetenschappelijke literatuur kom je ook termen tegen als nociplastische pijn, neuroplastische pijn en centrale sensitisatie. Deze begrippen betekenen niet precies hetzelfde, maar hebben gemeen dat veranderingen in de verwerking van signalen door het zenuwstelsel een belangrijke rol kunnen spelen.
In dit artikel gebruiken we vooral de begrijpelijke term ontregeld zenuwstelsel.
Het voorbeeld van de spijker door de schoen
Een Engelse bouwvakker sprong van een steiger en landde op een spijker die dwars door zijn schoen ging. Hij schreeuwde van de pijn en kreeg sterke pijnstilling. Toen de schoen werd verwijderd, bleek de spijker tussen zijn tenen door te zijn gegaan. Zijn voet was niet verwond.
De pijn was echt, maar de verwachte schade was er niet. Wat hij zag en dacht dat er was gebeurd, kon dus een hevige pijnreactie oproepen.

De spijker ging door de schoen, maar had de voet niet verwond.
De rubberen-handillusie
Bij de rubberen-handillusie kan een kunsthand als onderdeel van het eigen lichaam aanvoelen. Een dreiging naar die hand kan een schrik- of dreigingsreactie oproepen. Dat is op zichzelf geen bewijs dat de proefpersoon pijn voelde.
Een dreigingsreactie is niet hetzelfde als gemeten pijn
Pijn en schade zijn dus niet hetzelfde. Dat betekent niet dat schade nooit belangrijk is, maar wel dat het brein ook verwachtingen en eerdere ervaringen meeweegt.
Wil je uitgebreider lezen hoe zo’n zenuwstelsel klachten kan veroorzaken en in stand houden? In ons gratis e-book leggen we dit stap voor stap uit.
Download het gratis e-book over de verborgen oorzaak van chronische klachten
12.2 Welke positieve aanwijzingen zijn relevant voor jouw klachten?
Dat een ontregeld zenuwstelsel klachten kan veroorzaken, betekent nog niet dat dit ook jouw klachten verklaart. Daarom kijken we niet alleen naar wat medisch onderzoek níét laat zien, maar vooral naar positieve aanwijzingen in het patroon van de klachten.
De klinische gids van Clarke, Schechter en Schubiner beschrijft hoe je dit klachtenpatroon aan positieve kenmerken kunt herkennen. De aanwijzingen worden sterker wanneer meerdere van de volgende patronen samenkomen:
- De klachten wisselen in intensiteit, verplaatsen of verspreiden zich. Soms zijn ze sterk aanwezig en op andere momenten veel minder, zonder duidelijke verandering in lichamelijke belasting.
- Stress of emoties verergeren je klachten. Wanneer je ontspannen of afgeleid bent, verminderen ze juist, bijvoorbeeld tijdens een hobby of een prettig gesprek.
- De klachten beginnen al vóór een activiteit of verschillen sterk tussen situaties met ongeveer dezelfde belasting. Verwachting of de situatie maakt dus verschil.
- Veel controleren of steeds letten op wat je qua klachten voelt, gaat samen met meer klachten.
- Je bent bang dat bewegen of belasten je hand of vingers verder beschadigt. Daardoor ga je bewegingen vermijden of je hand steeds meer beschermen.
- De klachten zijn ontstaan of toegenomen tijdens of na een stressvolle periode. Ook in het verleden had je soms langdurige klachten zonder duidelijke oorzaak.
- Eerdere behandelingen helpen steeds maar tijdelijk of het resultaat past niet bij de aangenomen lokale verklaring. Dat vraagt herbeoordeling en bewijst op zichzelf geen ontregeld zenuwstelsel.
- Triggerpoints roepen je herkenbare klachten op. Gerichte behandeling verandert de klachten, maar de triggerpoints en klachten blijven terugkomen.
Niet ieder kenmerk hoeft aanwezig te zijn. Past geen andere medische verklaring beter en komen meerdere positieve aanwijzingen samen? Dan kan een ontregeld zenuwstelsel de meest waarschijnlijke oorzaak zijn.
Ontdek of een ontregeld zenuwstelsel bij jouw klachten meespeelt
Met de gratis Artrose test krijg je een eerste indicatie van de mate waarin een ontregeld zenuwstelsel bij jouw klachten meespeelt.
De vragen gaan over het patroon van je klachten, zoals sterke wisselingen en veranderingen door stress, ontspanning of afleiding. De uitslag helpt je deze mogelijke verklaring te verkennen; het is geen medische diagnose.
12.3 Patronen die pijn kunnen onderhouden
Wanneer het zenuwstelsel een beweging of situatie als bedreigend heeft leren herkennen, kan het daarop steeds sneller reageren. Zo kan bijvoorbeeld typen, knijpen of een bepaalde handbeweging klachten gaan oproepen, ook wanneer die activiteit op zichzelf geen schade veroorzaakt.
Dit gebeurt niet bewust. Het zenuwstelsel heeft als het ware geleerd: hier moet ik voor oppassen. Verwachting, angst en eerdere ervaringen kunnen die beschermingsreactie vervolgens versterken.
De 9 F’s
Ook de manier waarop je op klachten reageert, kan het alarmsysteem onbedoeld actief houden. Denk aan voortdurend letten op de klachten, bang zijn dat je je gewricht verder beschadigt, steeds een nieuwe oplossing zoeken of de klachten proberen weg te krijgen.

De 9 F’s zijn geen aparte oorzaken of diagnoses. Ze laten zien welke gedachten, emoties en gedragingen het gevoel van dreiging kunnen blijven versterken.
De vicieuze cirkel doorbreken
Klachten kunnen onzekerheid of angst oproepen. Daardoor ga je er meer op letten, activiteiten vermijden, je lichaam testen of steeds zoeken naar een oplossing. Voor het zenuwstelsel kan dat opnieuw bevestigen dat er iets mis of gevaarlijk is.
Het alarmsysteem blijft daardoor actief en de klachten kunnen sterker worden. Dat zorgt weer voor meer onzekerheid en beschermgedrag. Zo kunnen klachten, onzekerheid, gedrag en het alarmsysteem van het zenuwstelsel elkaar blijven beïnvloeden.

De vicieuze cirkel van klachten.
Het herkennen van deze cirkel kan een belangrijke eerste stap zijn om hem te doorbreken.
Miranda’s ervaring met meerdere klachten
Miranda beschrijft meerdere klachten, waaronder klachten aan haar vingers. Zij vertelt over haar ervaringen met het BreinMedicijn-programma en over veranderingen in hoe zij met haar klachten omgaat.
Dit is haar persoonlijke ervaring met meerdere klachten. Er is geen afzonderlijk gemeten handresultaat. Haar verhaal bewijst niet welke oorzaak haar vingerklachten hadden of welk resultaat iemand anders kan verwachten.
Ontdek hoe deze vicieuze cirkel werkt
In de gratis online training van BreinMedicijn leggen we uit hoe een ontregeld zenuwstelsel klachten kan blijven versterken. Je ontdekt welke onderdelen van deze vicieuze cirkel je bij jezelf kunt herkennen. Ook leggen we uit wat je kunt doen om dit patroon te gaan doorbreken.
12.4 Wat laat onderzoek naar pijnverwerking zien?
Onderzoek laat zien dat artsen niet alleen hoeven te kijken naar wat de klachten níét verklaart. Ze kunnen ook letten op kenmerken die erop wijzen dat een ontregeld zenuwstelsel een belangrijke rol speelt.
Het Noorse Nor-Hand-onderzoek bekijkt zowel de gewrichten als de pijngevoeligheid van mensen met handartrose. De drie analyses hieronder gebruiken deels dezelfde deelnemers. Het zijn dus geen drie onafhankelijke onderzoeksgroepen. Een drukpijndrempel is de hoeveelheid druk waarbij iemand voor het eerst pijn aangeeft: een lagere drempel betekent dat minder druk nodig is om pijn op te roepen.
Bij 285 mensen werden twee vingergewrichten per persoon onderzocht, samen 570 gewrichten. Ernstigere afwijkingen op de foto en meer ontstekingskenmerken op de echo gingen samen met een lagere drukpijndrempel in dat gewricht. Een gevoeliger pijnsysteem kan dus samengaan met een plaatselijk gewrichtsprobleem. Het is geen reden om de gewrichtsbevindingen buiten beschouwing te laten.
Een analyse bij 291 deelnemers keek naar drukpijn op andere plekken, zoals de schouder en het onderbeen. Mensen met in totaal meer gewrichtsafwijkingen of ontstekingskenmerken in de handen waren daar niet vanzelf gevoeliger voor druk. Bij de erosieve vorm van handartrose werden wel kleine verschillen gevonden: meer gevoeligheid op enkele plekken en sterker toenemende pijn bij herhaalde prikkels. De totale ernst op foto en echo verklaarde die bredere pijngevoeligheid dus niet goed.
In een analyse van 206 deelnemers uit hetzelfde Nor-Hand-onderzoek ging minder gevoeligheid voor druk bij of rond de hand samen met meer knijpkracht en minder gemelde moeite met handtaken. De metingen vonden plaats tijdens een later onderzoeksbezoek. Sneller toenemende pijn bij herhaalde prikkels hing hier niet samen met wat mensen met hun hand konden doen. Verschillende metingen van pijngevoeligheid geven dus niet dezelfde informatie.
Deze verbanden ondersteunen dat pijngevoeligheid naast de gewrichten aandacht verdient. Ze vertellen op zichzelf niet waardoor jouw klachten worden veroorzaakt en bewijzen niet dat stress de hoofdoorzaak is. Voor een persoonlijke afweging blijven de klachten, het onderzoek en de positieve aanwijzingen in het dagelijks leven nodig.
Hieronder volgen twee onderzoeken bij rug- of nekpijn. Het eerste beschrijft een klinische beoordeling van patiënten uit één revalidatiepraktijk; het tweede onderzoekt een behandeling.
Een klinische aanpak bij 222 mensen met rug- of nekpijn
De Amerikaanse internist en onderzoeker Howard Schubiner en zijn collega’s onderzochten 222 mensen met langdurige rug- of nekpijn. Bij iedere deelnemer werd lichamelijk onderzoek gedaan en werden beschikbare scans beoordeeld. Bij 97,7% van de deelnemers was minstens één zichtbare afwijking aan de wervelkolom op de scans te zien.
Bij 88,3% vonden de onderzoekers de zichtbare afwijkingen niet de beste verklaring voor de pijn. Het klachtenpatroon — bijvoorbeeld wisselende of verspreidende pijn en verergering door stress — paste volgens hun klinische beoordeling beter bij een ontregeld zenuwstelsel. Dit betrof één gespecialiseerde praktijk en geen onafhankelijk bewezen diagnosetest. Het percentage geldt niet voor mensen met handartrose.
Pain Reprocessing Therapy bij chronische rugpijn
Een onderzoek naar Pain Reprocessing Therapy (PRT) volgde 151 volwassenen met langdurige rugpijn waarbij geen lichamelijke oorzaak de pijn voldoende verklaarde. Bij PRT leren mensen om pijnsignalen minder als teken van schade of gevaar te zien en bewegingen weer als veilig te ervaren. De deelnemers hadden gemiddeld ongeveer tien jaar pijn.
Na vier weken was:
- 66% van de PRT-groep pijnvrij of vrijwel pijnvrij (33 van de 50 deelnemers);
- 20% van de groep die wist dat zij een nepbehandeling (placebo) kreeg, pijnvrij of vrijwel pijnvrij (10 van de 51 deelnemers);
- 10% van de groep met gebruikelijke zorg pijnvrij of vrijwel pijnvrij (5 van de 50 deelnemers).
De verbetering bleef na één jaar grotendeels bestaan.

Pain Reprocessing Therapy: drie groepen in het onderzoek met 151 deelnemers.
Dit onderzoek ging over langdurige primaire rugpijn, niet over handartrose. De percentages kunnen daarom niet rechtstreeks op handartrose of op het volledige BreinMedicijn-programma worden toegepast. Het onderzoek laat wel zien dat langdurige pijn sterk kan verminderen wanneer de behandeling aansluit bij de pijnverklaring.
Dat sluit aan bij wat we in de praktijk zien bij mensen met aanhoudende artroseklachten.
Pain Reprocessing Therapy is namelijk één van de methoden die binnen het behandelprogramma van BreinMedicijn wordt gebruikt.
Wat betekent dit voor een passende vervolgaanpak?
BreinMedicijn past vooral wanneer je klachten medisch voldoende zijn onderzocht en er aanwijzingen zijn dat een ontregeld zenuwstelsel de klachten veroorzaakt of in stand houdt.
De gratis Artrose test helpt je te onderzoeken of er bij jouw klachten aanwijzingen zijn voor een ontregeld zenuwstelsel.
Je leert binnen het behandelprogramma onder andere anders reageren op pijn en tintelingen, angst voor beschadiging verminderen, beschermgedrag loslaten en aangeleerde triggers doorbreken.
In hoofdstuk 13 lees je welke vervolgstap in jouw situatie het meest logisch is.
13. Wat is voor jou een passende volgende stap?
De beste vervolgstap hangt vooral af van wat je klachten waarschijnlijk veroorzaakt. Daarbij is belangrijk hoe goed de artrose in je hand of vingers je klachten verklaart en of er aanwijzingen zijn voor een andere oorzaak.
Gebruik de volgende situaties als praktische leidraad:
- Bel dezelfde dag je huisarts of huisartsenpost bij een plots ernstig pijnlijk gewricht dat warm, rood of duidelijk gezwollen is, ook zonder koorts. Bel meteen als je daarbij koorts hebt, je ziek voelt of snel achteruitgaat. Bel ook meteen bij een hand die plots aanhoudend koud, bleek of blauw wordt, of bij plotseling of snel toenemend krachtsverlies. Laat ernstig letsel, een scheve vinger of niet meer kunnen bewegen of voelen na een ongeval direct beoordelen.
- Passen je klachten duidelijk bij artrose en zijn ze mild of stabiel? Dan kunnen bewegen, oefentherapie en zo nodig passende pijnmedicatie passend zijn. Bij ernstige, aanhoudende artroseklachten ondanks passende behandeling kan een operatie een logische volgende stap zijn.
- Verklaart artrose maar een deel van je klachten of blijven de klachten na behandeling bestaan? Dan is het verstandig om opnieuw te kijken naar een gewrichtsprobleem of complicatie, omliggende spieren en pezen, een mogelijke zenuwoorzaak en triggerpoints. Zijn onderzoeken, diagnoses en behandelresultaten moeilijk met elkaar te rijmen? Dan kan onze 360° Klachtenanalyse helpen om de verschillende mogelijke verklaringen naast elkaar te zetten.
- Zijn er meerdere aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel? Dan is het belangrijk om ook deze verklaring serieus te nemen. De gratis Artrose test helpt je te onderzoeken of zulke aanwijzingen bij jouw klachten aanwezig zijn. Past dit patroon duidelijk, dan kan het behandelprogramma van BreinMedicijn een logische vervolgstap zijn.
Ben je al bezig met het herstellen van een ontregeld zenuwstelsel, maar blijft je herstel steken? Dan kan de BreinMedicijn Herstelanalyse helpen om te onderzoeken wat je herstel op dit moment belemmert.
Blijven je klachten bestaan en past een ontregeld zenuwstelsel bij jouw situatie?
Dan heeft het weinig zin om uitsluitend de gewrichten te blijven behandelen. Het behandelprogramma van BreinMedicijn richt zich op klachten die door een ontregeld zenuwstelsel worden veroorzaakt of in stand gehouden.
Op de programmapagina vind je ook de mogelijkheid om met de proefversie te starten.
Bekijk het behandelprogramma van BreinMedicijn
Veelgestelde vragen over handartrose
Hieronder vind je korte antwoorden op vragen die vaak opkomen bij handartrose. De uitgebreidere afwegingen staan in de betreffende hoofdstukken.
Krijg je artrose van knokkels kraken?
In een onderzoek naar knokkels kraken bij 215 mensen van 50 tot 89 jaar werd geen verband met handartrose op röntgenfoto’s gevonden. Dat is geen reden om een pijnlijke vinger krachtig te manipuleren. Laat pijn, zwelling of een veranderde functie beoordelen als je niet weet waar die vandaan komt.
Kun je artroseknobbels wegmasseren?
Nee. Een artroseknobbel ontstaat door veranderingen rond het gewricht en is niet weg te masseren. Massage of gerichte spierbehandeling kan soms een bijkomende spierklacht verlichten. Dat is een ander effect dan het verwijderen van een botknobbel. (Thuisarts over handartrose; Handboek Triggerpoint-therapie van Davies)
Is een knijpbal geschikt bij handartrose?
Soms, maar niet automatisch. Een knijpbal kan krachttraining mogelijk maken, terwijl stevig knijpen bij een pijnlijke duimbasis juist te belastend kan zijn. Kies oefeningen op basis van het betrokken gewricht, je doel en de reactie van je hand. Een handtherapeut kan daarbij helpen. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; overzicht van onderzoek naar oefenen)
Moet je een brace ’s nachts dragen?
Niet iedereen hoeft een brace ’s nachts te dragen. Het gebruik hangt af van het gewricht, je klachten en het doel van de ondersteuning. Bespreek de pasvorm en het draagmoment met de behandelaar en kijk of je werkelijk beter slaapt of minder klachten hebt. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; OTTER-II-onderzoek naar duimbraces)
Wat is de beste pijnstiller bij handartrose?
Er is geen beste pijnstiller voor iedereen. Een ontstekingsremmende gel kan lokaal verlichting geven. Bij tabletten moeten mogelijke voordelen worden afgewogen tegen onder meer maag-, nier- en hart- en vaatrisico’s en andere medicijnen. Overleg met je arts of apotheker wat in jouw situatie past. (richtlijn over pijnstillende gel; richtlijn over pijnstillende tabletten)
Kun je blijven werken met handartrose?
Vaak is blijven werken mogelijk, eventueel met aanpassingen. Het hangt af van je klachten en de taken die je uitvoert. Wissel belastende handelingen af en bespreek aanhoudende beperkingen met de bedrijfsarts. De aanwezigheid van artrose alleen bepaalt niet of je je werk kunt doen. (Nederlandse richtlijn voor handartrose; onderzoek naar handbelasting op het werk)
Bronnen en verantwoording
Dit artikel gebruikt richtlijnen, patiënteninformatie en onderzoek over handartrose en relevante andere oorzaken van handpijn. Bij onderzoek naar andere klachten staat in de tekst voor welke groep de resultaten gelden.
De uitleg over triggerpoints is ontleend aan het werk van Clair en Amber Davies. De uitleg over neuroplastische pijn gebruikt onder meer het diagnostische werk van David Clarke, David Schechter en Howard Schubiner. Een boekuitleg of persoonlijke ervaring weegt anders dan een gecontroleerd behandelonderzoek. Miranda’s verhaal is een persoonlijke ervaring en geen bewijs voor een vast behandelresultaat bij handartrose.
Dit artikel is opgesteld voor BreinMedicijn en bijgewerkt op 4 november 2026. BreinMedicijn biedt naast gratis informatie ook betaalde analyses en een behandelprogramma aan. De productlinks in dit artikel verwijzen naar het eigen aanbod.
De informatie in dit artikel helpt je klachten en behandelkeuzes te begrijpen. De gratis Artrose test verkent aanwijzingen voor een ontregeld zenuwstelsel; de uitslag is geen medische diagnose en vervangt geen onderzoek. Bespreek nieuwe of veranderende klachten met je behandelaar en volg bij alarmsignalen het advies in het onderdeel over medische hulp.
Richtlijnen en medische informatie
- Thuisarts: artrose in mijn hand — NHG-patiënteninformatie.
- NIAMS: osteoarthritis symptoms and risk factors — Officiële medische informatie.
- NIAMS: diagnosis, treatment and steps to take — Officiële medische informatie.
- BSSH: terminal finger joint arthritis — Handchirurgische patiënteninformatie.
- BSSH: ganglion cysts — Handchirurgische patiënteninformatie.
- AAOS: arthritis of the thumb — Orthopedische patiënteninformatie.
- NVR: niet-medicamenteuze behandeling handartrose — Nederlandse multidisciplinaire richtlijn 2023.
- NVR: organisatie van zorg — Richtlijn en expertconsensus 2023.
- NVR: topicale medicamenten — Richtlijn met handonderzoek.
- NVR: orale pijnstillers — Richtlijn met trialbeoordeling.
- NVR: intra-articulaire injecties — Richtlijn met onderscheid CMC en IP.
- NVR: gewrichtschirurgie — Chirurgische richtlijn 2023.
- NVR: denervatie — Richtlijn, zeer laagwaardig vergelijkend bewijs.
- NVR: supplementen — Richtlijn met beperkte handtrials.
- NVR: DMARDs — Richtlijn 2023, literatuur tot eerdere zoekdatum.
- ACR/AF guideline 2019, gepubliceerd 2020 — Richtlijn.
- EULAR update hand osteoarthritis 2018 — Europese handrichtlijn.
- BSSH BEST 2025 thumb base guideline — Richtlijn op systematische reviews.
- SFR/SOFMER handartroserichtlijn 2025 — Franse multidisciplinaire richtlijn.
- Thuisarts: gewrichtsklachten — NHG-patiënteninformatie.
- NHS: finger pain en injury red flags — Officiële triage-informatie.
- Thuisarts: carpale-tunnel-syndroom — NHG-patiënteninformatie.
- Thuisarts: triggervinger — NHG-patiënteninformatie.
- Thuisarts: ziekte van Dupuytren — NHG-patiënteninformatie.
- Thuisarts: reumatoïde artritis — NHG-patiënteninformatie.
- Farmacotherapeutisch Kompas: artrose — Nederlandse farmacotherapeutische informatie.
- NICE NG226, aanbevelingen en rationale — Richtlijn artrose 2022.
- NHS: osteoporosis — Officiële medische informatie.
- AAOS: uitleg non-union — Definitie in officiële fractuurinformatie.
- Trentadue en collega's. Morphology of the scaphotrapeziotrapezoid joint: A multi-domain statistical shape modeling approach. Journal of Orthopaedic Research, 2024;42(11):2562–2574. doi:10.1002/jor.25918.
- Gloucestershire NHS: handartrose, diagnostische anatomie — Officiële handkliniek-informatie.
- Thuisarts: nek-hernia — NHG-patiënteninformatie.
- Thuisarts: peesirritatie van De Quervain — NHG-patiënteninformatie.
- Nederlandse Vereniging voor Neurologie: ulnaropathie — Specialistische patiënteninformatie.
- Thuisarts — fenomeen van Raynaud — NHG-patiënteninformatie.
- Gloucestershire Hospitals — mucous cysts — Ziekenhuisinformatie handchirurgie.
- Nederlandse Vereniging voor Neurologie. Klinische Neurofysiologie – EMG.
- AANEM. Evaluation of persons with suspected lumbosacral and cervical radiculopathy: Electrodiagnostic assessment and implications for treatment and outcomes, Part I.
- NICE. Rheumatoid arthritis in adults: management, NG100. Referral, diagnosis and investigations.
- Ravn en collega's. Guideline for management of septic arthritis in native joints (SANJO). Journal of Bone and Joint Infection, 2023;8:29–37.
- NHS. Septic arthritis. Patiënteninformatie, herzien 3 september 2026.
- EULAR evidence-based recommendations for the diagnosis of hand osteoarthritis — Zhang en collega’s, Annals of the Rheumatic Diseases 2009;68:8–17. Primaire diagnostiekrichtlijn over de combinatie van klinische kenmerken.
- NHG — Aanwijzingen voor hand- en polsorthesen. Praktische verschillen tussen een duimbasisorthese en een polsorthese bij het carpale-tunnelsyndroom.
- British Society for Surgery of the Hand — Basal thumb arthritis. Patiënteninformatie over behandeling en mogelijke huidbijwerkingen van een injectie.
- NVPC — Trapeziectomie met interpositie bij duimbasisartrose, 2015. Richtlijnmodule over interpositiematerialen en complicaties; aanvullende bron bij de handartroserichtlijn uit 2023.
Onderzoek naar handartrose en behandelingen
- Huang e.a. 2024: exercise-based rehabilitation — Systematische review, 14 RCTs.
- Cochrane 2017: exercise for hand osteoarthritis — Systematische review.
- Kjeken e.a. 2025: behandelingen handartrose — Systematische review; 65 nieuwe RCTs naast 126 eerdere studies.
- Kjeken e.a. 2011: assistive technology — Observer-geblindeerde RCT.
- Adams e.a. 2021: OTTER II — Driearmige multicenter-RCT.
- Hammond e.a. 2016: compressiehandschoenen, review — Systematische review van kleine trials.
- Silver ring splints and patient-reported outcomes 2021 — Patiëntenonderzoek zonder gerandomiseerde vergelijking.
- Dilek e.a. 2013: paraffin bath therapy — Kleine enkelblind gerandomiseerde trial.
- Hammer e.a. 2014: occupational hand loading — Systematische review/meta-analyse van observationeel onderzoek.
- DeWeber e.a. 2011: knuckle cracking — Retrospectief patiënt-controleonderzoek.
- Kroon e.a. 2019: HOPE — Dubbelblinde placebogecontroleerde RCT.
- Wang e.a. 2023: METHODS — Dubbelblinde placebogecontroleerde RCT.
- Wittoek e.a. 2024: denosumab erosieve handartrose — Enkelcentrum fase-2a RCT.
- Evans e.a. 2025: PRP duimbasis — Dubbelblinde placebogecontroleerde RCT.
- Cochrane 2026: surgery for thumb osteoarthritis — Systematische review, 25 trials/1.591 deelnemers.
- Vela e.a. 2022: cannabidiol — Dubbelblinde RCT.
- Transdermal CBD feasibility trial 2024 — Open haalbaarheidsstudie.
- CUBO 2025: Curcuma/Boswellia-combinatie — Multicenter dubbelblinde RCT.
- Curcumin pilot RCT 2025 — Pilot dubbelblinde RCT.
- PEA bij knieartrose: recente RCT — Placebogecontroleerde RCT.
- Evaluation of Physical Examination Tests for Thumb Basal Joint Osteoarthritis — Onderzoek naar de waarde van lichamelijke tests bij duimbasisartrose.
- Haugen et al. 2011 — Framingham handartrose — Populatiecohort, cross-sectioneel en negenjaarsfollow-up.
- Ottenhoff et al. 2021 — CMC1-gewrichtsdistractie — Prospectieve ongecontroleerde reeks.
- SWEX-TO 2024 — shockwave versus oefeningen bij vroege duimbasisartrose — Gerandomiseerde actieve vergelijking, beoordelaar geblindeerd.
- Ioppolo et al. 2018 — shockwave versus hyaluronzuur — Gerandomiseerde actieve vergelijking.
- Spolidoro Paschoal e.a. 2015 — corticosteroïdinjectie in vingergewrichten — doi:10.3899/jrheum.140736
- Gabay e.a. 2011 — chondroïtinesulfaat bij handartrose — doi:10.1002/art.30574
Zichtbare afwijkingen zonder bijpassende pijn
- Culvenor e.a. Prevalence of knee osteoarthritis features on magnetic resonance imaging in asymptomatic uninjured adults: a systematic review and meta-analysis.
- Son e.a. Absence of pain in subjects with advanced radiographic knee osteoarthritis. 2020.
- Kim e.a. Association of hip pain with radiographic evidence of hip osteoarthritis: diagnostic test study. 2015.
- Brinjikji e.a. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. 2015.
- Jensen e.a. Magnetic resonance imaging of the lumbar spine in people without back pain. 1994.
- Boden e.a. Abnormal magnetic-resonance scans of the lumbar spine in asymptomatic subjects. A prospective investigation. 1990.
- Borenstein e.a. The value of magnetic resonance imaging of the lumbar spine to predict low-back pain in asymptomatic subjects: a seven-year follow-up study. 2001.
Spieren en pijnverwerking
- Nor-Hand: lokale drukpijndrempels — Cross-sectionele cohortanalyse.
- Nor-Hand: centrale sensitisatie — Cross-sectionele cohortanalyse.
- Nor-Hand: sensitization and hand function 2023 — Cross-sectionele analyse.
- Clarke, Schechter en Schubiner — Diagnostic Guide. Expertkader voor de beoordeling van aanhoudende pijn. — Expert-diagnostiek.
- Clair en Amber Davies — Handboek Triggerpoint-therapie. Spierpatronen voor hand, onderarm, bovenarm en hals. — Boek/expertbeschrijving.
- Ashar e.a.: PRT bij primaire chronische rugpijn — Gerandomiseerd onderzoek naar PRT bij primaire chronische rugpijn.
- Fisher et al. (1995) — casus van de bouwvakker en de spijker — Casusbeschrijving.
- Rubber Hands 'Feel’ Touch That Eyes See — Onderzoek naar lichaamswaarneming.
- Ehrsson en collega’s, 2007 — bedreiging van een als eigen ervaren rubberen hand. — Experimenteel onderzoek naar dreiging.
- Application of a Clinical Approach to Diagnosing Primary Pain: Prevalence and Correlates of Primary Back and Neck Pain in a Community Physiatry Clinic — Observationeel onderzoek naar klinische diagnostiek in één praktijk.
Persoonlijke ervaring
- BreinMedicijn — Miranda’s persoonlijke ervaring met meerdere klachten. — Persoonlijke ongecontroleerde ervaring.


